Η παραπλανητική διαφήμιση

Στην εποχή της τεχνολογίας, του ήχου και της εικόνας η διαφήμιση κυριαρχεί στη ζωή μας. Κατ’ αρχήν η παρουσία της είναι θεμιτή για να μπορέσει να πληροφορήσει το κοινό. Πότε, όμως, η παρουσία της γίνεται αθέμιτη; Η απάντηση είναι ότι έχουμε αθέμιτη παρουσία όταν η διαφήμιση παραπλανά και μάλιστα όταν είναι συγκεκαλυμμένη. Ας εξετάσουμε ειδικότερα το νομικό πλαίσιο.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 1§4 του Ν. 3587/2007 που τροποποίησε το Ν. 2251/1994 περί προστασίας των καταναλωτών ως καταναλωτής ορίζεται «κάθε φυσικό ή νοµικό πρόσωπο ή ενώσεις προσώπων χωρίς νοµική προσωπικότητα για τα οποία προορίζονται τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες που προσφέρονται στην αγορά ή τα οποία κάνουν χρήση τέτοιων προϊόντων ή υπηρεσιών, εφόσον αποτελούν τον τελικό αποδέκτη τους. Καταναλωτής είναι και αα) κάθε αποδέκτης διαφηµιστικού µηνύµατος, ββ) κάθε φυσικό ή νοµικό πρόσωπο που εγγυάται υπέρ καταναλωτή εφόσον δεν ενεργεί στο πλαίσιο της επαγγελµατικής ή επιχειρηµατικής του δραστηριότητάς του» (στοιχείο α΄). Ως προµηθευτής ορίζεται «κάθε φυσικό ή νοµικό πρόσωπο που κατά την άσκηση της επαγγελµατικής ή επιχειρηµατικής του δραστηριότητας προµηθεύει προϊόντα ή παρέχει υπηρεσίες στον καταναλωτή. Προµηθευτής νοείται και ο διαφηµιζόµενος» (στοιχείο β΄). Περαιτέρω, µε το άρθρο 9δ§1 του ως άνω νόµου, θεσπίζονται ρυθµίσεις για τις παραπλανητικές εµπορικές πρακτικές στην έννοια των οποίων εντάσσονται και τα διαφηµιστικά µηνύµατα (βλ. άρθρο 9α στοιχείο δ΄ του Ν. 3587/2007). Με τη διάταξη αυτή µία εµπορική πρακτική νοείται ως παραπλανητική όταν, όσον αφορά ορισµένα στοιχεία αυτής, τα οποία µπορεί να οδηγήσουν τον καταναλωτή σε απόφαση συναλλαγής, «περιλαµβάνει εσφαλµένες πληροφορίες και είναι συνεπώς αναληθής ή όταν, µε οποιονδήποτε τρόπο, συµπεριλαµβανοµένης της συνολικής παρουσίασής της, 1 παραπλανά ή ενδέχεται να παραπλανήσει το µέσο καταναλωτή ακόµα και εάν οι πληροφορίες είναι αντικειµενικά ορθές». Μεταξύ των στοιχείων αυτών αναφέρονται τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος όπως είναι τα οφέλη, οι κίνδυνοι, και τα αναµενόµενα από τη χρήση του προϊόντος αποτελέσµατα (στοιχείο β΄), η έκταση των δεσµεύσεων του προµηθευτή (στοιχείο γ΄), καθώς και η τιµή και ο τρόπος υπολογισµού της ή η ύπαρξη ειδικής συµφέρουσας τιµής (στοιχείο δ΄). Επισηµαίνεται τέλος ότι µία εµπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν µεταξύ άλλων «παραλείπει ουσιώδεις πληροφορίες που χρειάζεται ο µέσος καταναλωτής ανάλογα µε το συγκεκριµένο πλαίσιο για να λάβει τεκµηριωµένη απόφαση συναλλαγής» (άρθρο 9ε§1 του Ν. 3587/2007). Παραπλανητική παράλειψη τεκµαίρεται και όταν «ο προµηθευτής αποκρύπτει ουσιώδεις πληροφορίες ή τις παρέχει κατά τρόπο ασαφή, ακατάληπτο, διφορούµενο ή εκτός χρόνου κατά τα οριζόµενα στην παράγραφο 1» εφόσον εξαιτίας αυτού ενδέχεται ο µέσος καταναλωτής «να λάβει απόφαση για συναλλαγή την οποία διαφορετικά δεν θα είχε λάβει» (άρθρο 9ε§2 του Ν. 3587/2007). Οι παραπλανητικές εµπορικές πρακτικές θεωρούνται αθέµιτες (άρθρο 9γ§4) και απαγορεύονται (άρθρο 9γ§1). Αντιστοίχως, σύµφωνα µε το άρθρο 2, στοιχείο δ΄ του Κανονισµού 3/1991 ΕΣΡ περί ραδιοτηλεοπτικών διαφηµίσεων ως παραπλανητική νοείται «κάθε διαφήµιση που µε οποιονδήποτε τρόπο συµπεριλαµβανοµένης της παρουσιάσεώς της, παραπλανά ή ενδέχεται να παραπλανήσει τα πρόσωπα στα οποία απευθύνεται ή στων οποίων τη γνώση περιέρχεται και που εξαιτίας του απατηλού χαρακτήρα της είναι ικανή να επηρεάσει την οικονοµική τους συµπεριφορά ή που, για τους λόγους αυτούς, βλάπτει ή ενδέχεται να βλάψει έναν ανταγωνιστή». Περαιτέρω, µε το άρθρο 5§1, α΄ του ιδίου Κανονισµού ορίζεται ότι «οι διαφηµίσεις δεν πρέπει να περιέχουν δηλώσεις ή οπτικές παραστάσεις που είτε έµµεσα είτε έµµεσα µε υπονοούµενα, µε παραλείψεις, µε διφορούµενα ή µε υπερβολικούς ισχυρισµούς µπορούν να παραπλανήσουν τον καταναλωτή ειδικότερα σε ό,τι αφορά την αξία του προϊόντος και την πραγµατική συνολική τιµή του» (στοιχείο β΄).

Επικουρικά, για την πληρότητα της νομικής μας βάσης αναφέρονται το άρθρο 10 παρ. 1 περ. ζ του Π/τος 109/2010, κατά το οποίο οι μεταδιδόμενες από τους τηλεοπτικούς οργανισμούς οπτικοακουστικές εμπορικές ανακοινώσεις δεν πρέπει να εκμεταλλεύονται τις δεισιδαιμονίες και τις προλήψεις των ανθρώπων. και το άρθρο 2, παρ. 1, περ. η’ και ι’ του Π. Δ/τος 109/2010, κατά το οποίο συγκεκαλυμμένη οπτικοακουστική εμπορική ανακοίνωση είναι η λεκτική ή με εικόνες παρουσίαση σε προγράμματα εμπορευμάτων, υπηρεσιών, επωνυμίας, εμπορικού σήματος ή των δραστηριοτήτων ενός παραγωγού εμπορεύματος ή ενός παρόχου υπηρεσιών, εφόσον η παρουσίαση αυτή γίνεται από τον πάροχο υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων για διαφημιστικό σκοπό και ενδέχεται να παραπλανήσει το κοινό, όσον αφορά το χαρακτήρα αυτής της παρουσίασης. Η παρουσίαση αυτού του είδους θεωρείται ότι γίνεται σκοπίμως, ιδίως όταν γίνεται έναντι πληρωμής ή χρηματικού ανταλλάγματος.

Ελένη Κλουκινιώτη

info@efotopoulou.gr