Το συμφέρον του τέκνου ως αόριστη νομική έννοια στην περίπτωση διάστασης ή διαζυγίου των γονέων – Χωρισμός αδελφών μεταξύ τους
Στις περιπτώσεις διακοπής της έγγαμης συμβίωσης όπως και στην περίπτωση διαζυγίου, οι συνθήκες ζωής της οικογένειας ανατρέπονται, ο συζυγικός οίκος καταργείται, δημιουργείται χωριστή εγκατάσταση για καθένα από τους δύο γονείς και το σπουδαιότερο, ανακύπτει το ζήτημα ρύθμισης της γονικής μέριμνας των τέκνων, το οποίο και αναλαμβάνει το δικαστήριο (ΑΚ 1513, ΑΚ 1514).
Συγκεκριμένα, σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων και προσφυγής τους στο δικαστήριο, όπως συμβαίνει συνήθως κατευθυντήρια γραμμή για την ανάθεση της γονικής μέριμνας στον έναν ή τον άλλο γονέα από το δικαστήριο είναι το αληθινό συμφέρον του τέκνου (ΑΚ 1511,παρ. 2). Για την εξειδίκευση της αόριστης αυτής νομικής έννοιας δεν παρέχονται από το νομοθέτη εκ των προτέρων σταθερά προσδιοριστικά στοιχεία, παρά μονάχα το επιβαλλόμενο εκ της ΑΚ 1511 παρ. 2 στο δικαστή καθήκον να σεβασθεί την ισότητα μεταξύ των δύο γονέων και να μην κάνει διακρίσεις εξαιτίας του φύλου, της κοινωνικής προέλευσης ή της περιουσιακής-οικονομικής κατάστασής τους.
Σύμφωνα με τη νομολογία, η οποία κλήθηκε και καλείται συνεχώς να εξειδικεύσει την αόριστη νομική έννοια του συμφέροντος του τέκνου η μικρή ηλικία του ανήλικου τέκνου και το φύλο του δεν αποτελούν το κυρίαρχο στοιχείο για τον προσδιορισμό του συμφέροντος του ανηλίκου αναφορικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας στον έναν ή τον άλλο γονέα, αφού η παλαιώς κρατούσα άποψη πως η γονική μέριμνα της μικρής ηλικίας τέκνων πρέπει να ανατίθεται στη μητέρα τους λόγω του ότι έχουν ακόμα την ανάγκη της μητρικής στοργής και των ιδιαίτερων περιποιήσεων, εξακολουθεί να ισχύει μεν, αλλά κατά τις νεότερες ιατρικές, παιδαγωγικές και ψυχολογικές έρευνες, μόνο για τη νηπιακή ηλικία, για την οποία αναγνωρίζεται σαφής βιοκοινωνική υπεροχή στη μητέρα, ενώ για το μεταγενέστερο χρόνο αναγνωρίζεται ο κρίσιμος ρόλος του πατέρα στην όλη διαμόρφωση των διαπροσωπικών σχέσεων του τέκνου.
Κομβικής σημασίας στοιχεία, επίσης, είναι και η καταλληλότητα του ή των γονέων για την ανάληψη του έργου της διαπαιδαγώγησης και της περίθαλψης του ανήλικου τέκνου, η προσωπικότητα του κάθε γονέα, οι συνθήκες κατοικίας και η οικονομική του κατάσταση, καθώς και οι έως τότε δεσμοί του τέκνου με τους γονείς και τους αδερφούς του (ΑΚ 1513, παρ. 2).
Μάλιστα φαίνεται πως ιδιαίτερα κρίσιμη είναι και η αδερφική σχέση για τα δικαστήρια, αφού συχνά κρίνεται από αυτά πως το συμφέρον των τέκνων και η ομαλή διάπλαση της προσωπικότητας και της κοινωνικότητας τους συνδέεται με τη μεταξύ των αδερφών συστέγαση και ανάθεση της επιμέλειας και εν γένει της γονικής τους μέριμνας στον ίδιο γονέα. Ο Άρειος Πάγος με την απόφασή του 952/2007 δέχθηκε την εφετειακή κρίση ως προς την απομάκρυνση της μιας ανήλικης από την αναιρεσείουσα μητέρα της και την ανάθεση της γονικής μέριμνας στον αναιρεσίβλητο πατέρα της και στην αιτίαση της αναιρεσείουσας ότι το Εφετείο με την απόφασή του αγνόησε τον ψυχολογικό κλονισμό που θα προκληθεί στην ανήλικη από την απομάκρυνση της απ’ αυτήν και τις αναμενόμενες συνέπειες στην ομαλή ανάπτυξή της, όπως και την επί 9 ετών διαβίωσή της με την αναιρεσείουσα και το στενό δεσμό που είχαν αναπτύξει μεταξύ τους, ο ΑΠ σταθμίζοντας έκρινε πως υπερέχει των παραπάνω δυσμενών συνεπειών εκ της απομάκρυνσης του τέκνου από τη μητέρα του η ενίσχυση του αδελφικού δεσμού, που απαιτείται για την φυσιολογική ανάπτυξη των παιδιών και εξυπηρετεί περισσότερο το συμφέρον αμφότερων των ανηλίκων.
Τέλος, σαφώς προσμετράται ιδιαιτέρως για την ανεύρεση και τον προσδιορισμό του πραγματικού συμφέροντος του τέκνου, ανάλογα βέβαια και με την ωριμότητα του τέκνου, και η προσωπική γνώμη και βούληση αυτού, όπως είναι απολύτως εύλογο και όπως άλλωστε και ρητώς προβλέπεται και από τη διάταξη 1511 παρ. 3 ΑΚ. Μάλιστα η γνώμη αυτή μπορεί να ζητηθεί να εκφραστεί και μέσω μίας απλής επιστολής προς το δικαστήριο, ώστε το παιδί να μη βιώσει τον ψυχικό τραυματισμό και την ταλαιπωρία της προφορικής κατάθεσης εις βάρος ουσιαστικά του ενός γονέα ενώπιον του δικαστηρίου.
(Το παρόν άρθρο εχει δημοσιευθεί από τη γράφουσα και στην ιστοσελίδα www.singleparent.gr ως απάντηση σε ερώτημα αναγνώστη)
Ζωγοπούλου Λυδία, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr