Υποκειμενικά όρια ασφαλιστικής κάλυψης σε περίπτωση ατυχήματος – Ποιος θεωρείται ζημιωθείς τρίτος – Ασφαλιστική κάλυψη συνεπιβατών που μεταφέρονται δωρεάν
Η ασφάλιση αστικής ευθύνης του ιδιοκτήτη ή κατόχου αυτοκινήτου συνάπτεται για να καλύψει την αστική ευθύνη των ασφαλισμένων κατά το Ν. 498/1976 προσώπων απέναντι στους ζημιωθέντες τρίτους. Μείζονος σημασίας τόσο από θεωρητικής όσο και από πρακτικής απόψεως είναι φυσικά το ποιός θεωρείται ζημιούμενος τρίτος.
Αναμφίβολα τρίτος δεν μπορεί να θεωρηθεί σε καμία περίπτωση ο οδηγός του οχήματος. Και εδώ ανακύπτει το εύλογο ερώτημα: ισχύει όμως το ίδιο και για τους συνεπιβάτες του, δηλαδή για τους λοιπούς επιβαίνοντες στο όχημα την ώρα του ατυχήματος ή αυτοί θεωρούνται τρίτοι και μπορούν να διεκδικήσουν την αποζημίωση από την ασφαλιστική εταιρεία του οδηγού που τους μεταφέρει σε περίπτωση που κριθεί πως αυτός φέρει πλήρη υπαιτιότητα για το ατύχημα;
Η κάλυψη του ασφαλιστή επεκτείνεται σύμφωνα με το σκοπό του νόμου της υποχρεωτικής ασφαλίσεως σε κάθε πρόσωπο που ζημιώνεται από το ασφαλισμένο αυτοκίνητο. Από αυτή την ασφαλιστική κάλυψη αποκλείονται κάποια πρόσωπα βέβαια κατόπιν όμως ειδικής προβλέψεως του νόμου και συγκεκριμένα δεν θεωρούνται ζημιωθέντες τρίτοι αυστηρά και περιοριστικά όσοι προβλέπονται από το άρθρο 7 του Ν. 489/1976: 1) ο οδηγός του προξενήσαντος τη ζημία αυτοκινήτου, 2) κάθε πρόσωπο του οποίου η ευθύνη καλύπτεται με τη σύμβαση ασφαλίσεως, 3) το πρόσωπο που κατήρτισε ως αντισυμβαλλόμενος την ασφαλιστική σύμβαση, 4) οι νόμιμοι εκπρόσωποι νομικού προσώπου που είναι ασφαλισμένο ή εμπορικής εταιρείας που δεν έχει αποκτήσει νομική προσωπικότητα.
Ο νόμος όμως κάνει και πάλι εξαίρεση όχι αυτή τη φορά, ως προς την ιδιότητα του τρίτου, που είναι δεδομένη σε αυτήν την περίπτωση, αλλά ως προς τη δυνατότητα αποζημίωσης του εν λόγω τρίτου, για πρόσωπα που επιβαίνουν στο ακίνητο με βάση ορισμένη σχέση και συγκεκριμένα τη σχέση που αναλύεται στο άρθρο 6. Η πρώτη εξαίρεση που προβλέπεται εκεί αφορά τους συγκατατεθέντες να μεταφερθούν μολονότι γνώριζαν πως το αυτοκίνητο αφαιρέθη παρανόμως από τον ιδιοκτήτη του ή χρησιμοποιείται για εκτέλεση εγκληματικής πράξεως. Η δεύτερη εξαίρεση, η οποία και τυγχάνει εφαρμογής στην πλειονότητα των περιπτώσεων των τραυματισθέντων συνεπιβατών που δεν μπορούν και δε δικαιούνται κατά συνέπεια να διεκδικήσουν αποζημίωση από τον ασφαλιστή του οδηγού του οχήματος στο οποίο επέβαιναν, αφορά όσους μεταφέρονται δωρεάν ή χαριστικώς με το όχημα το οποίο προξένησε τη ζημία ή βλάβη. Η δωρεάν ή χαριστική μεταφορά, η οποία εν τοις πράγμασι και αποτελεί τον κανόνα μεταξύ φίλων ή μελών οικογένειας που συνταξιδεύον στο ίδιο όχημα στην πλειονότητα των περιπτώσεων έχει συνέπεια και τη μη εφαρμογή του Ν. ΓΠΝ/1911 μέσω του υιοθετούμενου από το δίκαιό μας σιωπηρού αποκλεισμού της ευθύνης για αποζημίωση σε αυτόν αλλά και στο χώρο του ασφαλιστικού δικαίου.
Αξίζει στο σημείο αυτό να υπογραμμιστεί πως κατ’ ορθή ερμηνεία του νόμου δωρεάν ή χαριστική μεταφορά είναι αυτή που γίνεται από καθαρή διάθεση εξυπηρετήσεως και διευκολύνσεως και μέσα στα πλαίσια μίας ευρύτερης σχέσης φιλοφροσύνης. Αντίθετα, αν υπάρχει αντάλλαγμα είτε με τη μορφή καταβολής κομίστρου είτε με τη μορφή ισότιμης συμμετοχής στα έξοδα της κοινής μετακίνησης ή με τη μορφή της εναλλάξ εξυπηρέτησης των προσώπων με μεταφορές πότε του ενός και πότε του άλλου ή της καταβολής μισθώματος, τότε δεν εφαρμόζεται η εν λόγω εξαίρεση και ο συνεπιβαίνων ζημιωθείς είναι τρίτος που αποζημιώνεται κανονικά.
Το βάρος επίκλησης και απόδειξης για τα αντικειμενικά και υποκειμενικά στοιχεία που συνθέτουν τις προαναφερθείσες εξαιρέσεις του συνεργού σε έγκλημα ή του δωρεάν μεταφερόμενου τρίτου από την ασφαλιστική κάλυψη έχει ο εναγόμενος ασφαλιστής εφόσον προτείνει ένσταση.
Τέλος, η μη συμφωνία προσθέτου ασφαλίστρου ή η συμφωνία πως συγκεκριμένο ασφαλιστήριο δεν περιλαμβάνει κάλυψη για τους επιβαίνοντες θα έχει ως συνέπεια, αν ο ασφαλιστής υποχρεωθεί να καταβάλει αποζημίωση στον επιβάτη παθόντα που μεταφέρεται δωρεάν, να μπορεί να στραφεί έναντι του ασφαλισμένου αναγωγικά, αν αποδείξει ότι η ασφάλιση δεν περιελάμβανε τους επιβαίνοντες.
Λυδία Ζωγοπούλου, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr