Η προσωποπαγής διαδικασία του ν. 3869/2010 – διαδικασία ρύθμισης των χρεών του οφειλέτη από τους κληρονόμους του

Έχει γίνει δεκτό ότι η διαδικασία του ν. 3869/2010 περί υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων είναι αυστηρά προσωποπαγής, έχοντας ως επίκεντρο το πρόσωπο που αξιώνει προστασία (με σκοπό την επανένταξή του στη συναλλακτική και κοινωνική ζωή) και όχι τα χρέη του. Κατά το γράμμα της διάταξης του άρθρου 1 παρ. 1 του ανωτέρω νόμου στη ρύθμιση του νόμου αυτού δύνανται να υπαχθούν πρόσωπα που χωρίς δόλο έχουν περιέλθει σε μόνιμη και γενική αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους. Τούτο σημαίνει ότι τα προς ρύθμιση χρέη πρέπει να είναι χρέη προσωπικά του οφειλέτη. Άλλωστε, για το λόγο αυτό απαίτηση από οποιαδήποτε αιτία (αστική ή εμπορική απαίτηση) οποιουδήποτε πιστωτή υπάγεται στην διαδικασία του ν. 3869/2010, εφόσον βέβαια πληρούνται στο πρόσωπο του αιτούντος οι προϋποθέσεις υπαγωγής του στο άρθρο 1 του ν. 3869/2010.

Απόρροια της προσωποπαγούς διαδικασίας αποτελεί και η επιλογή του νομοθέτη να υπαγάγει τη διαδικασία στα Ειρηνοδικεία, χωρίς να προσθέσει και τη φράση «ανεξάρτητα από την αξία του αντικειμένου της διαφοράς», όπως συνέβη στις περιπτώσεις των άρθρων 15 και 16 του ΚΠολΔ. Γι’ αυτό άλλωστε δεν καταβάλλεται δικαστικό ένσημο στις υποθέσεις πτώχευσης και στις υποθέσεις του ν. 3869/2010, καθώς, ανεξαρτήτως ποσού, δεν επέρχεται καταψήφιση ή αναγνώριση, αλλά διάπλαση έννομης σχέσης (βλ. γνωμοδότηση Ι. Βενιέρη στα ΧρΙΔ ΙΕ/2015, σελ. 147 επ., με τίτλο «Η δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 742 ΚπολΔ για ανήλικο που αιτείται την υπαγωγή του στο Ν. 3869/2010»).

Περαιτέρω και προς την ίδια κατεύθυνση, γίνεται δεκτό ότι η διαδικασία ρύθμισης των χρεών κατά το ν. 3869/2010 μπορεί να ακολουθηθεί και από τους κληρονόμους του οφειλέτη, αλλά στο όνομά τους και για λογαριασμό τους, αν αυτοί πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 1 του ν. 3869/2010. Συνεπώς, οι κληρονόμοι του οφειλέτη, όπως και ο εγγυητής ή ο συνοφειλέτης, θα πρέπει επίσης να αποδείξουν την ύπαρξη στο πρόσωπό τους των προϋποθέσεων του νόμου.

Βάσει των παραπάνω λεχθέντων, οδηγούμαστε στα εξής:

• Αν έχει ξεκινήσει ο οφειλέτης τις καταβολές τις τριετίας – πενταετίας του άρθρου 8 του ν. 3869/2010, αλλά δεν τις έχει ολοκληρώσει και δεν έχει απαλλαγεί από τα χρέη του και αποβιώσει, η διαδικασία διακόπτεται ως προσωπαγής διαδικασία και δεν δύναται να συνεχιστεί από τους κληρονόμους του.
• Σε αυτή την περίπτωση, εάν οι κληρονόμοι επιθυμούν ρύθμιση των χρεών του αποβιώσαντος, οφείλουν να εξετάσουν διακριτά με αίτησή τους εάν πληρούν οι ίδιοι τις αυστηρές προϋποθέσεις του άρθρου 1 του ν. 3869/2010 για να υπαχθούν στην προσωποπαγή διαδικασία που ο νόμος εισάγει.

Τέλος, συνέπεια της προσωποπαγούς διαδικασίας του ν. 3869/2010 αποτελεί και το γεγονός ότι προβλέπεται προσωπική απαλλαγή του οφειλέτη από τα χρέη του και όχι γενική διαγραφή των χρεών του, κάτι που έχει αντίκτυπο για συνοφειλέτες και εγγυητές. Κατά την ίδια έννοια, το άρθρο 12 του ιδίου νόμου προβλέπει ότι απαλλάσσεται ο οφειλέτης, αλλά όχι ο εγγυητής ή ο συνοφειλέτης. Κατά το άρθρο 12, οι πιστωτές διατηρούν τα δικαιώματά τους κατά του εγγυητή και του συνοφειλέτη, ακόμη και μετά τη ρύθμιση των χρεών του οφειλέτη ή ακόμη και μετά την απαλλαγή του, καθώς η ρύθμιση των οφειλών και η απαλλαγή εξ αυτών «ενεργεί μόνο υποκειμενικά και όχι αντικειμενικά» (ΕιρΘεσ/κης 6370/2012 αδημ.).

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr