ΕιρΘεσσ 444E/2018: Δικαστική βεβαίωση του φύλου και του κυρίου ονόματος διεμφυλικού πρόσφυγα, προς το σκοπό διορθώσεως των καταχωρισμένων στοιχείων του στα χορηγηθέντα από τις ελληνικές αρχές ασύλου νομιμοποιητικά του έγγραφα
Δυνάμει της εν θέματι αποφάσεώς του, το Ειρηνοδικείο Θεσσαλονίκης έκανε δεκτή την αχθείσα ενώπιόν του αίτηση περί δικαστικής βεβαιώσεως του φύλου και του κυρίου ονόματος διεμφυλικού (τρανς) πρόσφυγα, επί τω τέλει να διορθωθούν τα αντίστοιχα καταχωρισμένα στοιχεία του στα επίσημα έγγραφα που του είχαν χορηγηθεί από τις ελληνικές αρχές ασύλου (απόφαση περιφερειακού γραφείου ασύλου και άδεια παραμονής) και τα οποία υπέχουν θέση ληξιαρχικής πράξης γέννησης [1]. Ακολουθεί ο νομικός συλλογισμός της υπό κρίσιν απόφασης:
«… Από την διάταξη του άρθρου 782 παρ. 1 και 3 του Κ.Πολ.Δ. συνάγεται ότι κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας δικάζονται οι αιτήσεις όποιου έχει έννομο συμφέρον ή του Εισαγγελέα με τις οποίες ζητείται η βεβαίωση ενός γεγονότος με σκοπό να συνταχθεί η ληξιαρχική πράξη ή διόρθωση ορισμένου στοιχείου της ληξιαρχικής πράξης, που προβλέπεται από το νόμο ως απαραίτητο για τη σύνταξή της και το οποίο από παραδρομή ή και ηθελημένα καταχωρήθηκε στη ληξιαρχική πράξη που έχει συνταχθεί. Το πεδίο εφαρμογής του προαναφερόμενου άρθρου αφορά γεγονότα που καταχωρούνται σε ληξιαρχικές πράξεις. Η διόρθωση δεν μπορεί να ζητηθεί για όλα τα στοιχεία, αλλά μόνο για εκείνα των οποίων η καταχώρηση προβλέπεται από το νόμο και μάλιστα ανεξάρτητα αν τα σφάλματα προήλθαν από παραδρομή ή από ψευδή δήλωση (βλ. Μπρακατσούλα, Εκουσία Δικαιοδοσία, Θεωρία-Νομολογία-Πράξη, εκδ. δη, σελ. 214 επ.). Εξάλλου, κατά την παρ. 2 του άρθρου 782 Κ.Πολ.Δ., η απόφαση πρέπει να βεβαιώνει και κάθε άλλο στοιχείο που πρέπει κατά νόμο να περιέχει η ληξιαρχική πράξη, εκτός αν αυτό είναι αδύνατο. Καθώς, τέλος, αντικείμενο της αίτησης διόρθωσης είναι η διαπίστωση των ακριβών στοιχείων της ληξιαρχικής πράξης, η απόφαση που εκδίδεται, ως προς την ρυθμιστική της ενέργεια, είναι στην ουσία διαπιστωτική θετική διοικητική πράξη και όχι διαταγή προς το ληξίαρχο για τη διόρθωση της ληξιαρχικής πράξης, ήτοι δεν εκτελείται αμέσως κατά του ληξίαρχου, ούτε υποκαθιστά τη δική του ενέργεια, αλλά δημιουργεί εις βάρος του την υποχρέωση να προβεί στην σχετική σύνταξη (ΕφΘεσ 2571/1996 Αρμ1996. 1088, ΕφΘεσ 3135/1992 Αρμ1992/1021, ΜπραΚ, έκδοση 8η, σελ. 207, 210, Στασινόπουλου, Δίκαιον των Διοικητικών πράξεων. Παρ. 13 Η Α’, σελ. 136 επ., Αρβανιτάκη σε Κ./Κ./Ν., άρθρο 782, αριθ. 1). Σημειώνεται ότι είναι δυνατόν με απόφαση του Δικαστηρίου να διορθωθεί η ληξιαρχική πράξη γέννησης ή βάπτισης και ως προς το κύριο όνομα είτε α) αν η συγκεκριμένη καταχώριση οφείλεται σε σφάλμα από προφανή παραδρομή, είτε β) σε κάθε περίπτωση που τούτο δικαιολογείται κατά τη διάταξη του άρθρου 5 παρ 1 του ισχύοντος Συντάγματος, που κατοχυρώνει το δικαίωμα εκάστου για ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του, εφόσον η μεταβολή επιβάλλεται λόγω της ασφαλείας των συναλλαγών και σχετίζεται με τον ακριβή προσδιορισμό της ταυτότητας ενός προσώπου ή αυτό (το όνομα) έχει δημιουργήσει δικαιολογημένα μη επιθυμητές συνέπειες για τον κάτοχό του, καθώς η αλλαγή κύριου ονόματος δεν προσκρούει σε απαγορευτική διάταξη νόμου (βλ ΑΠ 573/1981 ΝοΒ 30/422, ΕφΑΘ 3718/2008 ΕλΔ 2009/249, ΕφΑΘ 1905/2003 ΕλΔ 2004/247, ΜΠρΑθ 3646/2007, ΜΠρΚιλ 438/2009 δημ Νόμος).
Επίσης, η διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου διεμφυλικών προσώπων στην ελληνική έννομη τάξη ρυθμίζεται πλέον από τις διατάξεις του Ν. 4491/2017, σύμφωνα με τις οποίες οι σχετικές υποθέσεις ανήκουν στην αρμοδιότητα του κατά τόπον αρμόδιου Ειρηνοδικείου κατά τη διαδικασία του άρθρου 782 ΚΠολΔ.
Περαιτέρω το βασικότερο χαρακτηριστικό της προσφυγικής ιδιότητας είναι η διάρρηξη των σχέσεων του πρόσφυγα με την χώρα καταγωγής του, στην οποία κινδυνεύει με δίωξη. Η αποξένωση αυτή συνεπάγεται ότι ο πρόσφυγας δεν δύναται να απευθυνθεί στις αρχές της χώρας καταγωγής του, προκειμένου να επιτύχει την διενέργεια εκείνων των διαδικαστικών πράξεων που είναι αναγκαίες για την άσκηση δικαιώματός του. Όπως άλλωστε προβλέπεται ρητά στην ίδια τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951, περί του καθεστώτος των προσφύγων όπως τροποποιήθηκε από το Πρωτόκολλο της Νέας Υόρκης της 31ης Ιανουαρίου 1967, στην παρ. 1 του άρθρου 25 «οσάκις η υπό πρόσφυγος άσκησις δικαιώματος κανονικώς απαιτεί την συνδρομήν αλλοδαπών αρχών εις άς δεν δύναται ούτος να προσφύγη, αι Συμβαλλόμεναι Χώραι, εις το έδαφος των οποίων διαμένει, θα μεριμνήσουν ίνα η συνδομή αύτη τώ παρεσχεθή είτε υπό των αρμοδίων αυτών αρχών είτε από διεθνούς τινός αρχής». Συνεπώς, όταν ένας διεμφυλικός πρόσφυγας δεν δύναται να απευθυνθεί στις αρχές της χώρας καταγωγής του για να ζητήσει την μεταβολή του φύλου και των συναφών στοιχείων στα επίσημα έγγραφά του, ώστε αυτά να συμφωνούν με την ταυτότητα φύλου του, πολλώ δε μάλλον όταν όπως συνήθως συμβαίνει στις περιπτώσεις αυτές, η προσφυγική ιδιότητα έχει απονεμηθεί επειδή το πρόσωπο φοβάται διώξεις ακριβώς λόγω της διεμφυλικότητάς του. Παράλληλα εφόσον η ελληνική και διεθνής έννομη τάξη αναγνωρίζουν σ’ αυτόν το ανθρώπινο δικαίωμα στην ταυτότητα φύλου, το εν λόγω δικαίωμα πρέπει να είναι σε θέση να το ασκήσει εντός της ελληνικής επικράτειας, όσο τελεί υπό την δικαιοδοσία των ελληνικών αρχών. Κατά συνέπεια εφόσον δεν μπορεί να αξιωθεί από αυτόν να προβεί σε διόρθωση της ληξιαρχικής εγγραφής του στην χώρα καταγωγής του, ώστε να μεταβληθούν τα στοιχεία του διαβατηρίου του και στη συνέχεια τα χορηγηθέντα από τις ελληνικές αρχές ασύλου νομιμοποιητικά έγγραφα, η μεταβολή των στοιχείων των τελευταίων αυτών εγγράφων πρέπει να μπορεί να γίνει από τις ελληνικές αρχές. Επίσης από την γενική αρχή της ίσης μεταχείρισης (άρθ. 25 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα) και τη θεμελιώδη υποχρέωση όλων των οργάνων της ελληνικής πολιτείας να διασφαλίζουν τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας κάθε προσώπου που βρίσκεται υπό την δικαιοδοσία τους (άρθρο 2 παρ. 1 Συντάγματος) συνάγεται ότι εφόσον για τους ημεδαπούς προβλέπεται ειδική διαδικασία διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου, η ίδια διαδικασία οφείλει αναλογικά να εφαρμοστεί και στην περίπτωση των αιτούντων άσυλο και αναγνωρισμένων προσφύγων, με τη διόρθωση των εγγράφων που υπέχουν θέση ληξιαρχικής πράξης γέννησης και τα οποία χορηγούνται στην Ελλάδα από το αρμόδιο περιφερειακό γραφείο ασύλου.
Επειδή το άρθρο 1 του Ν. 4491/2017 επιτάσσει ότι το πρόσωπο (επομένως κάθε πρόσωπο) έχει δικαίωμα στην αναγνώριση της ταυτότητας του φύλου του (χωρίς να γίνεται περιορισμός στην εθνική καταγωγή) σε συνδυασμό με το άρθρο 2 που ορίζει την έννοια της ταυτότητας φύλου επειδή το άρθρο 3 ορίζει ότι η αναγνώριση αυτή πρέπει να λαμβάνει χώρα με την μεταβολή των στοιχείων καταχώρισης ώστε η ασυμφωνία μεταξύ του καταχωρισμένου φύλου και της ταυτότητας φύλου να αντιστοιχεί στη βούληση, στην προσωπική αίσθηση του σώματος και στην εξωτερική του εικόνα. Παράλληλα, το πρόσωπο δεν πρέπει να είναι έγγαμο ούτε ανήλικο, ενώ δεν χρειάζεται αυτή η ασυμφωνία να βεβαιώνεται με κανενός είδους ιατρική διάγνωση ή γνωμάτευση συμπεριλαμβανομένης και της ψυχιατρικής.
Ο αιτών, επικαλούμενος άμεσο έννομο συμφέρον, ζητεί να διορθωθεί η με αριθ. … απόφαση του περιφερειακού γραφείου ασύλου Θεσσαλονίκης και η υπ’ αρίθμ. … άδεια παραμονής του ως προς το φύλο, καθ’ όσον, λόγω αλλαγής φύλου, έχει αναγραφεί ως «άρρεν», αντί του ορθού πλέον «θήλυ» και ως προς το κύριο όνομα, το οποίο έχει αναγραφεί … αντί του ορθού … .
Η αίτηση παραδεκτά εισάγεται για να συζητηθεί ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρ. 739, 740 §1, 782 §3 Κ.Πολ.Δ.), αναλογικά εφαρμοζόμενη σύμφωνα με τα ανωτέρω. Είναι νόμιμη, στηριζόμενη στις διατάξεις των άρθρων 5 §1 του Συντάγματος (δικαίωμα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας), 13 §1 ν. 344/1976 «περί ληξιαρχικών πράξεων», άρθρα 3 και 4 του Ν. 4491/2017 και 782 §3 Κ.Πολ.Δ.. Επομένως, πρέπει να ερευνηθεί κατ’ ουσία, δεδομένου ότι έχει τηρηθεί η προδικασία, που προβλέπει η διάταξη του άρθρου 748 §2 Κ.Πολ.Δ. (βλ. αριθ. … έκθεσης επίδοσης του δικαστικού επιμελητή … προς τον αρμόδιο Εισαγγελέα Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης, που προσκομίζει ο αιτών).
Από την ένορκη κατάθεση του μάρτυρα του αιτούντος, που δόθηκε στο ακροατήριο αυτού του Δικαστηρίου και περιέχεται στα ταυτάριθμα πρακτικά, τα έγγραφα που μετ’ επικλήσεως προσκομίζει ο αιτών και από τις κατατεθείσες προτάσεις του, αποδείχθηκαν τα παρακάτω πραγματικά περιστατικά: Ο αιτών γεννήθηκε στις … στο …, όπως προκύπτει δε από τη σχετική με αριθ. … απόφαση του περιφερειακού γραφείου ασύλου Θεσσαλονίκης έχει αναγραφεί ως άρρεν με το κύριο όνομα αυτού … και επώνυμο … . Από μικρή ηλικία ο αιτών παρουσίασε συμπτώματα διεμφυλικής διαταραχής (άρρεν προς θήλυ). Ήδη από την ηλικία των 7 ετών ο τρόπος με τον οποίο ο αιτών βίωνε το φύλο του δεν αντιστοιχούσε με την εμφάνισή του, ενώ και οι επιλογές του από μικρή ηλικία (ένδυση, υπόδηση, εμφάνιση κλπ) προσιδίαζαν σε θήλυ άτομο. Παρά λοιπόν το γεγονός ότι το βιολογικό του φύλο ήταν αγόρι από πολύ νωρίς αισθανόταν ότι το σώμα του δεν ήταν σύμμορφο σε αυτό αλλά κυριαρχούσε η γυναικεία φύση. Περαιτέρω, από την εφηβεία του αισθανόταν έλξη για τα άτομα του ανδρικού φύλου, χωρίς να επιθυμεί σχέσεις ως ομοφυλόφιλο άτομο, αλλά ως θήλυ. Η εμφάνισή του είναι γυναικεία και ψυχολογικά αισθάνεται γυναίκα και αυτό αντανακλάται και στη συμπεριφορά του στον κοινωνικό περίγυρο. Από την ηλικία περίπου των 15-16 ετών ξεκίνησε τη λήψη ορμονών στο … ανά διάφορα χρονικά διαστήματα και τις λαμβάνει μέχρι σήμερα. Η συνειδητοποίηση της ταυτότητάς του και η εξωτερίκευση της γυναικείας φύσης του έφερε και την απόλυτη απομόνωσή του από την οικογένειά του. Η μητέρα του δεν μπορούσε πλέον να τον προστατέψει και έτσι εκδιώχθηκε από το χωριό του στην ηλικία περίπου των 17 ετών. Μετά από άπειρα δεινά που υπέστη στη χώρα του, όπου αντιμετωπιζόταν ως παρίας, χωρίς καμιά πρόσβαση στην εργασία ή την νοσοκομειακή περίθαλψη, περιπλανώμενος νηστικός και άστεγος, έχοντας υποστεί προσβολές και εξευτελισμούς, σεξουαλική κακοποίηση και απόπειρα βιασμού, ξυλοδαρμούς και ληστείες τόσο από πολίτες όσο και από αστυνομικά όργανα έφυγε από το … και μετά από περιπλάνησή του στην Τουρκία έφτασε στην Ελλάδα στις 17.11.2015.
Στην Ελλάδα υπέβαλε την από 17.06.2016 αίτησή του για παροχή διεθνούς προστασίας η οποία έγινε δεκτή με την υπ’ αριθμ. … απόφαση του περιφερειακού γραφείου ασύλου Θεσσαλονίκης και αναγνωρίστηκε ως πρόσφυγας λόγω της συστηματικής δίωξης που είχε υποστεί στη χώρα καταγωγής του λόγω της ταυτότητας φύλου του και της συμμετοχής του στην κοινωνική ομάδα των διεμφυλικών και του εύλογου φόβου ότι αν επιστρέψει … θα κινδυνεύσει εκ νέου η σωματική και η ψυχική του ακεραιότητα ακόμη και η ζωή του. Στη συνέχεια εκδόθηκε η με αριθμό … άδεια διαμονής ενιαίου τύπου (ΑΔΕΤ) του περιφερειακού γραφείου ασύλου της Θεσσαλονίκης.
Από την άφιξή του στην Ελλάδα το 2015 μπορεί πλέον ελεύθερα να εκφράζει τον εαυτό του και να βιώνει τη ζωή του ως αυτοπροσδιοριζόμενη τρανς γυναίκα. Κατοικεί στη Θεσσαλονίκη, υποστηρίζεται από τον … με ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή καθώς και με ορμονοθεραπεία προκειμένου να ευθυγραμμιστεί η βιολογική του ταυτότητα με την ταυτότητα φύλου του.
Η κλινική εικόνα του ταυτίζεται με αυτή του θηλυκού προσώπου και σώματος με πλήρη ανάπτυξη των θηλυκών χαρακτηριστικών και δεν πρόκειται να επηρεαστεί από τυχόν παύση της ορμονικής θεραπείας. Ακόμα αποδείχθηκε ότι ο αιτών εμφανισιακά είναι θήλυ, ζει δε στο ρόλο του επιθυμητού φύλου επί 24ωρης βάσης με απόλυτη επιτυχία.
Περαιτέρω όπως επιβεβαιώθηκε και από την κατάθεση της μάρτυρα του αιτούντος στο ακροατήριο, η ύπαρξη επίσημων εγγράφων που εμφανίζουν τον αιτούντα … προκαλεί μια σειρά ιδιαιτέρως σοβαρών δυσχερειών, ήτοι τη δυσκολία ταυτοποίησης των στοιχείων του σε διάφορες συναλλαγές με δημόσιες υπηρεσίες αλλά και με άλλους φορείς. Επίσης η προσφυγή του στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας (νοσοκομεία, Υγειονομικές Επιτροπές) αποτελεί πλέον μια μόνιμη εστία ψυχολογικής έντασης και άγχους, διότι είναι δυσχερής και πολλές φορές ψυχοφθόρα η διαδικασία απόδειξης της αντιστοιχίας των πραγματικών στοιχείων με εκείνα που εμφανίζουν τα έγγραφά του. Τέλος, η αδυναμία έκδοσης δηλωτικών της ταυτότητάς του εγγράφων αποτελεί ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο για την ολοκλήρωση της πλήρους ένταξής του στον κοινωνικό του περίγυρο. Η δε καταχώρησή του στα διάφορα δημόσια έγγραφα ως άρρεν και μάλιστα με το όνομα …, προκαλεί σοβαρή βλάβη των εννόμων συμφερόντων του, έχει σοβαρές επιπτώσεις στις συναλλαγές του και θίγει την προσωπικότητά του.
Κατ’ ακολουθία των παραπάνω, που έγιναν δεκτά, κρίνεται ότι έχει πλήρως επικρατήσει το θήλυ φύλο. Περαιτέρω, το θήλυ φύλο και το όνομα … και η ελεύθερη βούλησή του να λάβει αυτό το κύριο όνομα, αποτελεί απαραίτητο και χαρακτηριστικό στοιχείο της προσωπικότητάς του, ενώ το επίθετό του θα παραμείνει … και πρέπει η νέα κατάσταση, αναφορικά με το φύλο, το κύριο όνομα και το επίθετό του, να απεικονίζεται και στα δημόσια έγγραφα που τον αφορούν.
Πρέπει επομένως να γίνει δεκτή η αίτηση ως βάσιμη κατ’ ουσία, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό της απόφασης.
… ΔΕΧΕΤΑΙ την αίτηση.
ΒΕΒΑΙΩΝΕΙ με σκοπό τη διόρθωση της με αριθμ. … απόφασης του περιφερειακού γραφείου ασύλου Θεσσαλονίκης αναγνώρισής του ως πρόσφυγα και της υπ’ αριθμ. … άδειας παραμονής του, ότι το φύλο του αιτούντος είναι «θήλυ» αντί του αναγραφέντος στα προαναφερθέντα έγγραφα «άρρεν» το δε κύριο όνομα αυτού σε … αντί του αναγραφέντος …».
Εμμανουέλα Μανωλιδάκη, δικηγόρος
[1] Βλ. ΕιρΘεσσ 444Ε/2018, ΤΝΠ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ (εκ παραδρομής καταχωρηθείσα ως 441/2018) = ΕφΑΔΠολΔ 2018, σελ. 631, ομοίως δημοσιευμένη στο http://www.hlhr.gr/ (σε πλήρες κείμενο) αλλά και στο http://www.immigration.gr/.