Από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας και ρύθμιση αυτής από το δικαστήριο
Από τις διατάξεις των άρθρων 1510, 1511, 1512 και 1513 ΑΚ συνάγεται ότι η γονική μέριμνα, στην οποία περιλαμβάνεται η επιμέλεια του προσώπου του τέκνου, η διοίκηση της περιουσίας του και η αντιπροσώπευση του, ασκείται από κοινού από τους γονείς.
Σε περίπτωση όμως διαζυγίου ή διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, κατά την οποία ανατρέπονται οι συνθήκες ζωής της οικογενείας, καταργείται ο συζυγικός οίκος και δημιουργείται ξεχωριστή εγκατάσταση του κάθε γονέα, όταν ανακύπτει θέμα ρύθμισης του τρόπου άσκησης της γονικής μέριμνας, η ρύθμιση αυτή γίνεται από το δικαστήριο (άρθρο 1513 ΑΚ).
Στο άρθρο 1511 ΑΚ ορίζεται ως κατευθυντήρια γραμμή για τη ρύθμιση της άσκησης της γονικής μέριμνας, σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων και της προσφυγής στο Δικαστήριο, το συμφέρον του τέκνου (ΑΠ 1865/1984 ΝοΒ 33.1553, ΕφΛαρ 387/2006 Δικογρ. 2006.362). Το συμφέρον του ανηλίκου απαιτεί καταρχήν την παρουσία και των δύο γονέων του αλλά, όταν αυτό δεν είναι δυνατό, όπως στην περίπτωση του διαζυγίου ή της διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, πρέπει σαν πλέον κατάλληλη λύση να επιλέγεται εκείνη που θα έχει στην περαιτέρω ανάπτυξη του τέκνου τη μικρότερη επιβάρυνση από τις συνέπειες κατάρρευσης του γάμου των γονέων (ΕφΛαρ 387/2006 ό.π.).
Περαιτέρω, από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1511 και 681Γ παρ. 3 εδ. α` και 4 εδ. α`, δ` και ε` ΚΠολΔ, συνάγεται ότι το δικαστήριο, επί διακοπής της συμβίωσης των συζύγων, προκειμένου να ρυθμίσει τη γονική μέριμνα, πρέπει να ζητεί και να συνεκτιμά και τη γνώμη του τέκνου, εφόσον κρίνει ότι έχει την απαιτούμενη ωριμότητα, ότι δηλαδή έχει την ικανότητα να αντιληφθεί το συμφέρον του, ανεξάρτητα από την ηλικία του, η οποία δεν μπορεί καθεαυτή να εκτιμηθεί από το δικαστήριο ως στοιχείο της ωριμότητας ούτε ως δίδαγμα της κοινής πείρας, για την κρίση του δε αυτή ως προς την ανάγκη ακρόασης του τέκνου και ως προς την ύπαρξη ή μη τέτοιας ωριμότητας, που σχηματίζεται από την ελεύθερη εκτίμηση των αποδείξεων, ούτε ειδική αιτιολογία απαιτείται ούτε αναιρετικός έλεγχος επιτρέπεται, αφού αυτή αποτελεί εκτίμηση πραγματικού γεγονότος κατ’ άρθρο 561 ΚΠολΔ (ΑΠ 1316/2009 δημοσ. ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 180/1986 ΕλλΔνη 1986.496, Αρβανιτάκη σε Ερμηνεία ΚΠολΔ, Κεραμέα/Κονδύλη/Νίκα, έκδ. 2000, άρθρο 681Γ, παρ. 4, σελ. 1311). Σε κάθε περίπτωση, σε ανήλικα μικρής ηλικίας, η βούλησή τους δεν πρέπει να λαμβάνεται υπόψη χωρίς περαιτέρω έρευνα, καθόσον σε πολλές περιπτώσεις στηρίζεται στη μονομερή επίδραση του ενός από τους γονείς (ΕφΛαρ 387/2006 ό.π.).
Περαιτέρω, μόνο το γεγονός ότι ένας από τους γονείς είναι σε θέση να εξασφαλίσει στο τέκνο πιθανόν καλύτερη διαμονή, περισσότερες υλικές ανέσεις και δυνατότητα μόρφωσης, δεν ασκεί αποφασιστική επίδραση, διότι πρέπει κατά βάση να τηρείται η αρχή της ισότητας των γονέων και της μη διάκρισης αυτών από περιουσιακής απόψεως. Για την κρίση του συμφέροντος πρέπει να αντιμετωπισθούν όλα τα στοιχεία που διαμορφώνουν ένα σύγχρονο και πολιτισμένο επίπεδο ζωής του ανηλίκου, που στο παρόν και στο μέλλον θα συμβάλλουν στη σωστή ανάπτυξη της προσωπικότητας του (ΕφΛαρ 387/2006 ό.π.). Πάντως, όταν οι γονείς είναι εξίσου κατάλληλοι για την άσκηση της γονικής μέριμνας, πρέπει να ρίπτεται το βάρος στη μη διατάραξη του μέχρι τότε τρόπου ζωής του τέκνου, δηλαδή η γονική μέριμνα ή η οριστική επιμέλεια πρέπει να περιέλθει σε εκείνον τον γονέα που μέχρι τότε είχε κυρίως ή αποκλειστικά την επιμέλεια του τέκνου (ΑΠ 728/1990 ΕλλΔνη 32.3224, ΑΠ 283/1986 ΕλλΔνη 27.287, ΕφΛαρ 387/2006 ό.π.).
Τέλος, από τη διάταξη του άρθρου 1520 παρ. 1 ΑΚ, συνάγεται ότι το δικαστήριο έχει την ευχέρεια να ρυθμίσει την επικοινωνία του γονέα, με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο, και χωρίς αίτημα, αφού αυτό σαφώς επιβάλλεται από το συμφέρον των τέκνων, στο μείζον δε θέμα της ρύθμισης της γονικής μέριμνας περιλαμβάνεται και το έλασσον της ρύθμισης της επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο που διαμένει με τον άλλο γονέα (Μον ΠρωτΝάξου 61/2013, ΕφΛαρ 387/2006 ό.π., ΕφΑθ 7486/83 ΕλλΔνη 25.918, Πουλιάδη σε Γεωργιάδη – Σταθόπουλο ΑΚ, 2η έκδ., άρθρο 1520, αρ. 46, σελ. 245).
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr