Τεκμήρια ή επιχειρήματα υπέρ της αποδοχής της εικονικότητας μιας σύμβασης πωλήσεως

Κατά το άρθρο 138 ΑΚ, δήλωση βουλήσεως που δεν έγινε στα σοβαρά, παρά μόνο φαινομενικά (εικονική), είναι άκυρη (βλ. ΑΚ 180). Άλλη δικαιοπραξία που καλύπτεται κάτω από την εικονική είναι έγκυρη, εφόσον τα μέρη την ήθελαν και συντρέχουν οι όροι που απαιτούνται για τη σύστασή της.

Όπως προκύπτει από την ανωτέρω διάταξη (ΑΚ 138), με αυτήν γίνεται διάκριση της εικονικότητας σε απόλυτη, που επιφέρει ακυρότητα ολόκληρης της εικονικής δικαιοπραξίας, και (σε) σχετική, που επιφέρει μεν ακυρότητα της φανερής δικαιοπραξίας που δεν έγινε στα σοβαρά, όχι όμως και εκείνης που υποκρύπτεται. Η τελευταία είναι έγκυρη αν συντρέχουν οι όροι που τάσσει προς τούτο η υπό συζήτηση διάταξη, αν δηλαδή την ήθελαν τα μέρη και συντρέχουν οι αναγκαίοι για τη σύστασή της όροι (βλ. ΕφΠατρ 701/2008 ΑΧΑΝΟΜ 2009.27).

Περαιτέρω, είναι γνωστό ότι ουσιώδη στοιχεία μιας σύμβασης πωλήσεως τυγχάνουν, κατ’ άρθρο 513 ΑΚ, το πράγμα, το τίμημα και η συμφωνία των συμβαλλομένων μερών για τη μετάθεση της κυριότητας του πράγματος και την πληρωμή του αντίστοιχου τιμήματος (βλ. ΑΠ 1048/1993 ΕλλΔνη 35.1576). Εξυπακούεται, βέβαια, ότι μόνη η μη καταβολή του τιμήματος δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην εικονικότητα της συμβάσεως πωλήσεως, αφού ενδέχεται το τίμημα να χορηγηθεί ή να εξοφληθεί με δόση αντί καταβολής ή η σχετική αξίωση να αποσβεσθεί με παραγραφή ή κατ’ άλλο τρόπο.

Κατά την εξέταση, πάντως, της τυχόν υπάρξεως συναλλακτικής πρόθεσης εκ μέρους των συμβαλλομένων μερών, το Δικαστήριο μπορεί να συναγάγει τεκμήριο ή επιχείρημα για την εικονικότητα της συμβάσεως πωλήσεως από την αποδεικνυόμενη μη καταβολή (από τον αποκτώντα) και μη επιδίωξη είσπραξης (από τον μεταβιβάζοντα) του τιμήματος (βλ. ΑΠ 917/2015 ΝοΒ 2016.249, ΑΠ 787/1994 ΕλλΔνη 95.840, ΑΠ 306/1993 ΕλλΔνη 94.1301, ΜΠρΠειρ 478/2018 ΝΟΜΟΣ). Πέραν της μη καταβολής και μη επιδίωξης είσπραξης του τιμήματος, εξ άλλου, ως τεκμήρια ή επιχειρήματα υπέρ της αποδοχής της εικονικότητας μιας τέτοιας σύμβασης δύνανται να χρησιμεύσουν και άλλα γεγονότα ή περιστάσεις, όπως η συγγενική σχέση μεταξύ των μερών, η στενή συναισθηματική σχέση που υφίστατο και το θετικό κλίμα που επικρατούσε μεταξύ τους κατά τον χρόνο κατάρτισης της σύμβασης, το νεαρό της ηλικίας του αποκτώντος κατά τον αυτό χρόνο και η ανισότητα/απόκλιση μεταξύ της οικονομικής και περιουσιακής κατάστασης των μερών (π.χ. έλλειψη εισοδημάτων του αποκτώντος και μεγάλη περιουσία του μεταβιβάζοντος) κατά τον ίδιο ως άνω χρόνο (προκειμένου να συναχθεί καλυπτόμενη δωρεά), η καταβολή τιμήματος από άλλο πρόσωπο (προκειμένου να συναχθεί εικονικότητα περί το πρόσωπο, όχι όμως κατ’ ανάγκην, αφού μπορεί να συντρέχει εντολή και παρένθεση προσώπου), καθώς και η αναγραφή στο παραστατικό της πωλήσεως ποσού ίσου ακριβώς με την αντικειμενική αξία του μεταβιβαζόμενου πράγματος, καίτοι η αγοραία αξία αυτού είναι κατά πολύ υψηλότερη (προκειμένου να συναχθεί εικονικότητα περί το τίμημα και το υπόχρεο πρόσωπο) (βλ. ΑΠ 917/2015 ΝοΒ 2016.249, ΜΠρΠειρ 478/2018 ΝΟΜΟΣ).

Ανδρέας Ματσακάς

Δικηγόρος παρ’ Εφέταις

LL.M. Ποινικών Επιστημών

Advanced LL.M. Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

E-mail: info@efotopoulou.gr