Αφαίρεση οργάνων από νεκρό δότη για μεταμόσχευση
Πριν την ψήφιση του νόμου 3984/2011 (ΦΕΚ 150Α/2011) περί δωρεάς και μεταμόσχευσης οργάνων λόγος πολύς είχε γίνει για την αντισυνταγματικότητα του νομοσχεδίου, καθότι εισήγαγε για πρώτη φορά την έννοια της «εικαζόμενης συναίνεσης» του θανόντος δότη οργάνων.
Θεωρήθηκε κατακριτέα η αφαίρεση οργάνων του νεκρού δότη, ο οποίος δεν έχει συναινέσει σε αυτήν πριν το θάνατό του, λόγω προσβολής της έννοιας της αξίας του ανθρώπου και του άρθρου 1 παρ. 1 του Συντάγματος που ορίζει ότι «Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας». Ωστόσο, ο νόμος τελικά ενσωμάτωσε αρχικά στην ελληνική νομοθεσία την οδηγία 2010/53/ΕΕ («Οδηγία») του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 7ης Ιουλίου 2010, παρακάμπτοντας όποια αντίθετη επιχειρηματολογία περί αντισυνταγματικότητας ή καταπάτησης των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η Οδηγία στο άρθρο 9 παρ. 2 ορίζει ότι η αφαίρεση ενός ή περισσότερων οργάνων από ενήλικο, θανόν πρόσωπο, πραγματοποιείται εφόσον, όσο ζούσε δεν είχε εκφράσει την αντίθεσή του στον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων στο μητρώο που καταχωρούνται οι δηλώσεις των πολιτών περί αντίθεσής τους στην αφαίρεση οργάνων τους μετά θάνατον. Πράγμα που σημαίνει ότι αν κάποιος δεν πρόλαβε ή δεν σκέφτηκε πριν το θάνατό του (κάτι που είναι πολύ πιθανό) να πάει στον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων να δηλώσει την αντίθεσή του στην αφαίρεση οργάνων του μετά θάνατον, μπορεί βάσει της Οδηγίας να τύχει «βοράς» των νοσηλευτικών ιδρυμάτων ν.π.δ.δ. ή ν.π.ι.δ. κοινωφελούς και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα για τη χρήση μοσχευμάτων σε ανάλογες επεμβάσεις.
Παρόλο που ο νόμος 3984/2011 ενσωμάτωσε κατά την ψήφισή του πλήρως την Οδηγία, χωρίς οποιαδήποτε τροποποίηση, προφανώς λόγω της κατάκρισης που υπέστη για την καταπάτηση του δικαιώματος του νεκρού και της αυτοδιάθεσης του ατόμου, στη συνέχεια, με το νόμο 4075/2012 (ΦΕΚ 89Α/01-04-2012) τροποποιήθηκε, κατά παρέκκλιση της οδηγίας, προσθέτοντας μία ακόμα προϋπόθεση για την αφαίρεση οργάνων από θανόντα δότη: τη συναίνεση της οικογένειάς του. Κατόπιν της προσθήκης αυτής, η οποία μετρίασε τη σχεδόν πλήρη αγνόηση της βούλησης του νεκρού ή των οικείων του, η παρ. 2 του άρθρου 9 του νόμου 3984/2011 έλαβε την εξής μορφή: Η αφαίρεση ενός ή περισσότερων οργάνων από ενήλικο θανόν πρόσωπο πραγματοποιείται εφόσον, όσο ζούσε, δεν είχε εκφράσει την αντίθεσή του σύμφωνα με την παράγραφο 3 και κατόπιν συναίνεσης της οικογένειάς του. Η έναρξη ισχύος της παραγράφου αυτής θα αρχίσει από 01/06/2013 προκειμένου, λέει ο νόμος, στο διάστημα αυτό να υπάρξει πλήρης ενημέρωση των πολιτών μέσω εφαρμογής συγκεκριμένης ενημερωτικής εκστρατείας.
Ευγενία Φωτοπούλου
info@efotopoulou.gr