Αγωγή ανήλικου τέκνου στρεφόμενη κατά του γονέα του – ενεργητική νομιμοποίηση του γονέα που ασκεί την επιμέλεια – σε ποιες περιπτώσεις ορίζεται ειδικός επίτροπος
Το άρθρο 1510 εδ. α΄ΑΚ ορίζει ότι η γονική μέριμνα ανήκει και στους δύο γονείς, οι οποίοι την ασκούν από κοινού. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την επιμέλεια του ανηλίκου, τη διοίκηση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη που αφορούν το πρόσωπο ή την περιουσία του. Επομένως από κοινού νομιμοποιούνται οι γονείς ενεργητικώς και παθητικώς σε δίκες που αφορούν το ανήλικο τέκνο τους, του οποίου ασκούν τη γονική μέριμνα. Κατ’ εξαίρεση ανήκει η γονική μέριμνα στον ένα μόνο γονέα, αν αυτή έπαυσε ως προς τον άλλο λόγω θανάτου, κηρύξεως σε αφάνεια ή εκπτώσεως του άλλου γονέα (εδ. β’ του ίδιου άρθρου). Επίσης, κατ’ εξαίρεση την ασκεί μόνον ο ένας γονέας, αν ο άλλος αδυνατεί να την ασκήσει για πραγματικούς λόγους ή γιατί είναι ανίκανος ή περιορισμένα ικανός για δικαιοπραξία (εδ. γ΄ του ίδιου αυτού άρθρου).
Ακόμη, κατά τη διάταξη του άρθρου 1516 ΑΚ, ο ένας από τους γονείς έγκυρα, κατ’ εξαίρεση, ενεργεί μόνος πράξεις αναφερόμενες στην άσκηση της γονικής μέριμνας όταν πρόκειται για συνήθεις πράξεις επιμελείας του προσώπου του τέκνου ή για την τρέχουσα διαχείριση της περιουσίας του ή για πράξεις που έχουν επείγοντα χαρακτήρα.
Ωστόσο, κατά το άρθρο 1517 ΑΚ αν τα συμφέροντα των τέκνων συγκρούονται με τα συμφέροντα του πατέρα του ή της μητέρας του, που ασκούν τη γονική μέριμνα, καθώς και των συζύγων ή των συγγενών τους εξ αίματος ή εξ αγχιστείας σε ευθεία γραμμή, διορίζεται ειδικός επίτροπος.
Τέλος κατά τη διάταξη του άρθρου 1518 ΑΚ η επιμέλεια του προσώπου του τέκνου, περιλαμβάνει Ιδίως την ανατροφή, την επίβλεψη, τη μόρφωση και την εκπαίδευσή του, καθώς και τον προσδιορισμό του τόπου διαμονής του. Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται σαφώς επί πλέον ότι η επιμέλεια του ανηλίκου τέκνου αποτελεί τμήμα της γονικής μέριμνας. Επομένως ο γονέας στον οποίο έχει ανατεθεί αποκλειστικά η επιμέλεια του προσώπου, του ανηλίκου, δεν σημαίνει ότι αυτός ασκεί αποκλειστικά τη γονική μέριμνα και ότι ο άλλος γονεύς έχει απογυμνωθεί εξ ολοκλήρου από αυτήν, αλλά ότι εκτός από τις πράξεις της γονικής μέριμνας που ενεργούν από κοινού οι δύο γονείς (όπως είναι η διοίκηση της περιουσίας του, η εκπροσώπηση του ανηλίκου στα Δικαστήρια για τέτοιες υποθέσεις) αυτός επί πλέον ενεργεί μόνος τις πράξεις που αφορούν στην επιμέλεια (όπως την ανατροφή, επίβλεψη, μόρφωση κ.λ.π.).
Ειδικότερα, για την περίπτωση που ο ένας εκ των δύο γονέων έχει τελέσει αδικοπραξία σε βάρος του τέκνου του, όπως επί παραδείγματι εάν υφίσταται προσβολή προσωπικότητας αυτού, εξύβριση ή συκοφαντική δυσφήμιση του τελευταίου από τον γονέα του, υπάρχει σύγκρουση των συμφερόντων του ανηλίκου τέκνου των διαδίκων με τα συμφέροντα της αντίδικου γονέα του (άρθρο 1517 ΑΚ), ακριβώς λόγω της τέλεσης αδικοπραξίας από το γονέα σε βάρος του τέκνου.
O νομοθέτης όμως θέλησε στην περίπτωση αυτή, που το συμφέρον του τέκνου απαιτεί την άσκηση αγωγής κατά του γονέα του, για την προστασία του, να διορίζεται ειδικός επίτροπος, στον οποίο ανήκει αποκλειστικά το δικαίωμα για την άσκηση της σχετικής αγωγής και εκπροσωπήσεως του ανηλίκου στο Δικαστήριο. Και τούτο προφανώς για να μην εμφανίζεται το παράδοξο να παρίσταται ο γονέας αυτός (που προσέβαλε δικαίωμα του ανηλίκου) με την διπλή ιδιότητα του ενάγοντα και του εναγομένου, εφόσον και αυτός ασκεί μαζί με τον άλλο γονέα τη γονική μέριμνα ή και ακόμη να θέλησε ο νομοθέτης να προστατεύσει με τον διορισμό ειδικό επιτρόπου τα συμφέροντα του ανηλίκου τέκνου στην εξαιρετική περίπτωση που ο άλλος γονέας δεν θα ήθελε, για οποιοσδήποτε λόγο, να ασκήσει -όταν θα είχε αυτό το δικαίωμα – την αγωγή κατά του γονέα που έβλαψε το ανήλικο τέκνο του.
Στην προκειμένη περίπτωση λοιπόν που τα συμφέροντα του τέκνου συγκρούονται με αυτά του γονέα του, ο οποίος όμως εξακολουθεί, παρά το γεγονός αυτό, να ασκεί μαζί με τον έτερο γονέα, τη γονική μέριμνα, αφού δεν έχει εκπέσει απ’ αυτήν, ούτε του έχει αφαιρεθεί με δικαστική απόφαση, πρέπει να διορισθεί ειδικός επίτροπος για να ασκήσει την ένδικη αγωγή. [1]
Άννα Ρεγκούτα, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr
[1] βλ. ενδεικτικά την ΜΠρΑθ 5612/2013 και ΜΠρΑθ 5618/2013