Αλλαγή του επωνύμου του τέκνου λόγω λύσης του γάμου των γονέων του

Σύμφωνα με το άρθρο 1505 του Αστικού Κώδικα: «Οι γονείς υποχρεούνται να έχουν προσδιορίσει  το  επώνυμο  των  τέκνων τους με κοινή αμετάκλητη δήλωσή τους. Η δήλωση γίνεται πριν από  το  γάμο,  είτε  σε  συμβολαιογράφο  είτε  στον λειτουργό, ενώπιον του οποίου θα τελεσθεί ο  Γάμος.   Ο  λειτουργός  οφείλει  να  ζητήσει  τη σχετική δήλωση. Το  οριζόμενο επώνυμο, κοινό για όλα τα τέκνα, μπορεί να είναι είτε το επώνυμο του ενός από τους γονείς είτε συνδυασμός των  επωνύμων τους,  που  όμως  σε  καμία  περίπτωση  δεν  μπορεί  να  περιλαμβάνει  περισσότερα από δύο επώνυμα. Αν οι γονείς παραλείψουν να δηλώσουν  το  επώνυμο  των  τέκνων τους,  σύμφωνα  με  τους  όρους  των προηγούμενων παραγράφων, τα τέκνα έχουν για επώνυμο το επώνυμο του πατέρα τους».

Σχετικά με τη δυνατότητα αλλαγής επωνύμου του τέκνου λόγω λύσης του γάμου των γονέων του και αντικατάστασης του από το επώνυμου του πατέρα ή της μητέρας (αναλόγως του επωνύμου που ήδη φέρει το τέκνο), αν και ο Αστικός Κώδικας δεν δίνει συγκεκριμένη απάντηση για το εν λόγω ζήτημα, εντούτοις η νομολογία έχει αποφανθεί και συγκεκριμένα  στην υπ’ αριθμ.  3218/2015 απόφαση του ΣτΕ (ΝΟΜΟΣ) έχουν κριθεί τα κάτωθι: «…..3. Επειδή, στο άρθρο μόνο του ν.δ. 2573/1953 (Α΄ 241), όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του από το άρθρο 9 παρ. 9 του ν. 2307/1995 (Α΄ 113), προβλέπεται ότι «1. Η πρόσληψη και αλλαγή επωνύμου…γίνεται με απόφαση του Νομάρχη…2. … 3. Με αποφάσεις του Υπουργού Εσωτερικών, που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, μπορούν να καθορίζονται λεπτομέρειες για τις προϋποθέσεις και τον τρόπο πρόσληψης και αλλαγής επωνύμου…». Στο σχετικό με την αλλαγή επωνύμου, Κεφάλαιο Γ΄ του άρθρου μόνου της, εκδοθείσης βάσει της ως άνω εξουσιοδοτικής διατάξεως, Φ.42301/12167/1995 απόφασης του Υφυπουργού Εσωτερικών (Β΄ 608), ορίζονται τα εξής: «1. Για την αλλαγή επωνύμου υποβάλλεται στο νομάρχη αίτηση του ενδιαφερόμενου ή των γονέων του ή του γονέα που ασκεί τη γονική μέριμνα ή του επιτρόπου, στην οποία πρέπει να ορίζεται λεπτομερώς ο σκοπός για τον οποίο επιδιώκεται η μεταβολή και να δηλώνεται το επώνυμο του οποίου ζητείται η πρόσληψη. Η αίτηση αυτή απευθύνεται στο νομάρχη, στην περιφέρεια του οποίου υπάγεται ο δήμος ή η κοινότητα, στο μητρώο αρρένων ή το δημοτολόγιο του οποίου είναι γραμμένος ο ενδιαφερόμενος…2. Ο νομάρχης παραγγέλλει… τη δημοσίευση περίληψης της αίτησης αλλαγής επωνύμου σε μία εφημερίδα από αυτές που εκδίδονται στην πρωτεύουσα ή την περιφέρεια του νομού, ή γειτονικού νομού. Η περίληψη πρέπει να περιέχει… και πρόσκληση σε κάθε αντιτιθέμενο στη ζητουμένη αλλαγή, όπως μέσα σε δεκαπέντε (15) ημέρες από της δημοσιεύσεως, υποβάλει στο νομάρχη τις αντιρρήσεις του. 3. Μετά την πάροδο της προθεσμίας των δεκαπέντε (15) ημερών, ο νομάρχης εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση με την οποία αποδέχεται ή απορρίπτει την αίτηση. Με την ίδια απόφαση, ο νομάρχης αποφαίνεται συγχρόνως και επί των αντιρρήσεων που τυχόν έχουν υποβληθεί κατά της ζητούμενης αλλαγής…4. …». Όπως έχει παγίως κριθεί, από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι το επώνυμο, αποτελεί μεν στοιχείο της προσωπικότητας του ατόμου, ωστόσο η πρόσκτηση ή η αλλαγή του δεν απόκειται στην ιδιωτική βούληση, αλλά ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη, ως θέμα συναπτόμενο με την ασφάλεια των συναλλαγών και των εννόμων εν γένει σχέσεων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου του ατόμου. Με τις αυτές διατάξεις προβλέπεται διοικητική διαδικασία ενώπιον του Νομάρχη (αρμόδιου κατά τον χρόνο έκδοσης της υπό α. προσβαλλόμενης πράξης) για την αλλαγή επωνύμου, κατ’ εξαίρεση και για σοβαρούς λόγους, τους οποίους εκτιμά με ειδικώς αιτιολογημένη απόφασή του (Σ.τ.Ε. 3823/2012, 962,1442/2011, 3834,4167/2009 κ.ά.).

4. Επειδή, εξάλλου, ως προς το ζήτημα του επωνύμου των εντός γάμου τέκνων, ο Αστικός Κώδικας (π.δ.456/1984, Α΄ 164) προβλέπει στο, εντασσόμενο στο ενδέκατο Κεφάλαιο με τίτλο «Σχέσεις γονέων και τέκνων», άρθρο 1505 τα εξής: «Οι γονείς υποχρεούνται να έχουν προσδιορίσει το επώνυμο των τέκνων τους με κοινή αμετάκλητη δήλωσή τους. Η δήλωση γίνεται πριν από το γάμο, είτε σε συμβολαιογράφο είτε στον λειτουργό, ενώπιον του οποίου θα τελεσθεί ο γάμος. Ο λειτουργός οφείλει να ζητήσει τη σχετική δήλωση. Το οριζόμενο επώνυμο, κοινό για όλα τα τέκνα, μπορεί να είναι είτε το επώνυμο του ενός από τους γονείς είτε συνδυασμός των επωνύμων τους, που όμως σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερα από δύο επώνυμα. Αν οι γονείς παραλείψουν να δηλώσουν το επώνυμο των τέκνων τους, σύμφωνα με τους όρους των προηγουμένων παραγράφων, τα τέκνα έχουν για επώνυμο το επώνυμο του πατέρα τους».
5. Επειδή, με τις ρυθμίσεις αυτές του Αστικού Κώδικα, που είναι αναγκαστικού δικαίου και δημόσιας τάξης, ρυθμίζεται εξαντλητικώς και υποχρεωτικώς η νομική κατάσταση των εντός γάμου τέκνων από απόψεως επωνύμου, οριζομένου ειδικώς ότι το επώνυμό τους προσδιορίζεται πριν από την τέλεση του γάμου, με αμετάκλητη κοινή δήλωση των μελλονύμφων (το επώνυμο των οποίων ρυθμίζεται από το άρθρο 1388 Α.Κ., όπως ισχύει), είναι κοινό για όλα τα τέκνα και δεν μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερα από δύο επώνυμα. Το κατά τα ανωτέρω δηλούμενο επώνυμο των τέκνων, το οποίο καταχωρίζεται στη ληξιαρχική πράξη γέννησης, κατ’ άρθρο 22 παρ.1 περ. δ΄ του ν. 344/1976 (Α΄ 143), όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 14 του ν. 1438/1984 (Α΄ 60), απαρτίζεται υποχρεωτκώς από το επώνυμο του ενός εκ των συζύγων ή από συνδυασμό των επωνύμων τους, ενώ σε περίπτωση μη δηλώσεως επωνύμου, τα τέκνα προσλαμβάνουν το πατρικό επώνυμο. Περαιτέρω, ο Αστικός Κώδικας δεν διαλαμβάνει ρητή ρύθμιση για το ζήτημα του επωνύμου τέκνου γεννημένου εν γάμω σε περίπτωση λύσεώς του με διαζύγιο -όπως, αντιθέτως, για τις απότοκες του διαζυγίου εν γένει σχέσεις γονέων και τέκνου π.χ. ως προς την άσκηση της γονικής μέριμνας (βλ. άρθρο 1513 Α.Κ.), ή για την περίπτωση επωνύμου θετού τέκνου μετά τη λύση της υιοθεσίας (βλ. άρθρα 1577, 1578 Α.Κ., όπως ισχύουν)-, καθιερώνοντας, κατ’ ακολουθίαν, την αρχή της σταθερότητας και του αμεταβλήτου (πρβλ. Σ.τ.Ε. 1602/2005, 7μ.) του κατά τα ανωτέρω, κοινού για όλα τα τέκνα, επωνύμου. Εκ τούτων συνάγεται, κατά την έννοια των διατάξεων του άρθρου 1505 του Α.Κ., ότι η νομική κατάσταση του τέκνου σε ό,τι αφορά το επώνυμό του δεν επηρεάζεται από επιγενόμενη λύση του γάμου με διαζύγιο και, ως εκ τούτου, το προσδιοριζόμενο, βάσει των διατάξεων αυτών, επώνυμο του γονέα το οποίο φέρει το τέκνο δεν είναι επιτρεπτό να αντικατασταθεί με εκείνο του άλλου, διαζευχθέντος ή μη, γονέα. Τούτο δε για λόγους που συνάπτονται με την ασφάλεια των συναλλαγών, την κατάδειξη της καταγωγής των τέκνων καθώς και τη διασφάλιση της ενότητας της οικογένειας του τέκνου και των γονέων του και μετά το διαζύγιο. Εξάλλου, η αναγκαστικού δικαίου ρύθμιση αυτή του ζητήματος του επωνύμου του εντός γάμου τέκνου κατισχύει, ως ειδική, των γενικών περί αλλαγής επωνύμου διατάξεων του ν.δ.2573/1953 και της κατ’ εξουσιοδότησή του εκδοθείσης υπουργικής απόφασης. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να χωρήσει, με την προβλεπόμενη στα νομοθετήματα αυτά διοικητική διαδικασία, αλλαγή του, πατρικού ή μητρικού, επωνύμου του οποίου φορέας είναι το τέκνο (ενήλικο στην επίδικη περίπτωση), συνισταμένη στην αποβολή του επωνύμου του ενός γονέα και στην αντικατάστασή του με εκείνο του άλλου. Η ερμηνεία δε αυτή των κρίσιμων εν προκειμένω διατάξεων δεν αντίκειται στο άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος, με το οποίο κατοχυρώνεται το δικαίωμα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, στοιχείο της οποίας αποτελεί και το επώνυμο, διότι το ρυθμιζόμενο με αυτές ζήτημα άπτεται της δημοσίας τάξεως και της συνταγματικώς κατοχυρωμένης προστασίας της οικογένειας (άρθρο 21 παρ. 1), ενώ, άλλωστε, το τέκνο έχει τη δυνατότητα να ζητήσει, επικαλούμενο σοβαρούς λόγους, τη μεταβολή του επωνύμου του, κατά τις διατάξεις του ν.δ.2573/1953 και της σχετικής υπουργικής απόφασης, και την απόκτηση νέου επωνύμου, διαφορετικού του πατρικού ή μητρικού».

Εκ των ανωτέρω συνάγεται αβίαστα το συμπέρασμα πως δεν είναι δυνατή η αλλαγή του επωνύμου του τέκνου μετά την λύση του γάμου των γονέων του και η αντικατάστασή του από το επώνυμο του άλλου γονέα, για λόγους διασφάλισης της δημόσιας τάξης, παρά μόνο  δύναται να πραγματοποιηθεί η αλλαγή του επωνύμου και η απόκτηση ενός άλλου, διαφορετικού του πατρικού ή του μητρικού επωνύμου, για σοβαρούς λόγους.

Μπασιαρίδου Κατερίνα, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr