Ασφαλιστικά μέτρα επίδειξης εγγράφων – Το επείγον της συλλογής στοιχείων απαραίτητων για τη σύνταξη της αγωγής κατά τρόπο ορισμένο
Η επίδειξη εγγράφων κατά τη διάρκεια εκκρεμούς δίκης ρυθμίζεται από τις διατάξεις των άρθρων 450-452 ΚΠολΔ., ενώ, αν δεν υπάρχει εκκρεμής δίκη, εφαρμόζoνται οι διατάξεις των άρθρων 901- 903ΑK.
Κατά το άρθρο 902 ΑΚ, όποιος έχει έννομο συμφέρoν να πληροφορηθεί το περιεχόμενο ενός εγγράφου, που βρίσκεται στην κατοχή άλλου, έχει το δικαίωμα να απαιτήσει την επίδειξη ή και αντίγραφo, του, αν εκτός των άλλων, το έγγραφο συντάχθηκε για το συμφέρον αυτού που το ζητεί ή πιστοποιεί έννομη σχέση που αφορά και αυτόν.
Η επίδειξη εγγράφου με βάση το άρθρο αυτό (902 ΑΚ) μπορεί να ζητηθεί με αγωγή ή και με ανταγωγή, εφόσον βέβαια συντρέχουν οι προϋποθέσεις παραδεκτού της τελευταίας. Κατά την κρατούσα στη θεωρία και τη νομολογία άποψη, η επίδειξη εγγράφων ή η χορήγηση αντιγράφων μπορεί να επιδιωχθεί και με ασφαλιστικά μέτρα εφόσον συντρέχει επείγουσα περίπτωση ή επικείμενος κίνδυνος (βλ.σχετ. ΑΠ 1613/2000 Eλ.Δνη. 42.6801, Μ.Πρ.Θεσ. 23434/2001 Αρμ. 2002.1186, Μ.Πρ.Θεσ. 7106/1994 Αρμ.ΜΗ.668, M.Πρ.Αθ. 10575/85 Ελ.Δνη.26.1418, Τζίφρα, Ασφαλ. Μέτρα, έκδ. 4η, σελ. 344 επ., Kρουσταλάκης, Δ. 21.651, άλλως Μπέης, Δ 11.196, Δ 12.4). Στηρίζεται δε η άποψη αυτή στο άρθρο 731 ΚΠολΔ, που ορίζει ότι το Δικαστήριο δικαιούται να διατάξει ως ασφαλιστικό μέτρο την ενέργεια, παράλειψη ή ανοχή πράξης από εκείνον κατά του οποίου στρέφεται η αίτηση.
Από τις διατάξεις των άρθρων 682 και 688 ΚΠολΔ συνάγεται ότι η λήψη ασφαλιστικών μέτρων επιτρέπεται και διατάσσεται σε περίπτωση που υπάρχει επικείμενος κίνδυνος, ο οποίος απειλεί το επίδικο δικαίωμα ή την απαίτηση και προς αποτροπή του ή σε περίπτωση συνδρομής επείγουσας περίπτωσης, η οποία επιβάλλει την ταχεία και άμεση λήψη μέτρων πριν ή κατά τη διάρκεια της τακτικής διαγνωστικής δίκης. Αν οι πραγματικές αυτές προϋποθέσεις δεν υπάρχουν ή δεν πιθανολογούνται, δεν δικαιολογείται η λήψη ασφαλιστικών μέτρων, καθόσον αυτά αποτελούν την εξαίρεση του κανόνα κατά τον οποίο τα εξαναγκαστικά μέτρα κατά της περιουσίας ή του προσώπου διατάσσονται και λαμβάνονται μόνο μετά την οριστική και τελεσίδικη διάγνωση της απαίτησης και με τις εγγυήσεις και διατυπώσεις της τακτικής διαδικασίας. Συνεπώς, όταν ο νόμος απαιτεί επικείμενο κίνδυνο ή επείγουσα περίπτωση, εννοεί προδήλως την ύπαρξη ασυνήθους ανάγκης έκτακτης δικαστικής προστασίας του διαδίκου, η οποία να δικαιολογείται από τη συνδρομή πραγματικών περιστατικών, και, συγκεκριμένα κινδύνου να ματαιωθεί η απαίτηση ή επείγουσα περίπτωση της παρούσας στιγμής (βλ. ΜονΠρΑθ. 449/2004 ΝοΒ 2004.831, ΜονΠρΠειρ 1248/1999 ΕμεΤΔ 1999.337, ΜονΠρΑθ 31951/1996 Αρμ. 97.1499).
Η επείγουσα περίπτωση ειδικότερα είναι ανεξάρτητη από τον κίνδυνο διαπληκτισμών και συγκρούσεων που ήταν οπωσδήποτε απαραίτητη υπό το καθεστώς της προγενέστερης πολιτικής δικονομίας. Στην έννοια εξάλλου, της επείγουσας περίπτωσης δεν περικλείεται καταρχήν και ο απλός κίνδυνος των διαπληκτισμών και συγκρούσεων. (ΜΠρΛαρ. 67/99 ΑΝ 2000 546)., διότι από αυτόν τον κίνδυνο δεν μπορεί να επέλθει βλάβη στο επίδικο δικαίωμα.
Το στοιχείο του επείγοντος υπάρχει αναμφίβολα και όταν έχουμε απόκρυψη εγγράφων πολύτιμων για τη σύνταξη του δικογράφου της αγωγής με τρόπο ορισμένο από τον αντίδικο π.χ. απόκρυψη πρακτικών γενικής συνελεύσεως ή αναλυτικής κατάστασης απασχολήσεως του εργατικού δυναμικού από τον εργοδότη ή τιμολογίων απαραιτήτων για τον ακριβή υπολογισμό αμοιβών και χρηματικών απαιτήσεων του αιτούντος. Εξαιτίας της απόκρυψης αυτής υπάρχει φόβος για ματαίωση της αξιώσεως του αιτούντος και μελλοντικού ενάγοντος ή του ήδη ενάγοντος σε εκκρεμή δίκη. Το γεγονός αυτό δικαιολογεί τον κατεπείγοντα χαρακτήρα της αιτήσεώς του, αφού η απόκρυψη των στοιχείων αυτών ουσιαστικά του στερεί το δικαίωμα να ασκήσει τα νόμιμα δικαιώματά του στα πλαίσια της διαγωνιστικής διαδικασίας με προοπτική ευόδωσης της επακόλουθης αγωγής του, αφού αφενός δε θα έχει προσδιορίσει με τον ακριβή και ορισμένο τρόπο που απαιτεί ο νόμος (η αοριστία της αγωγής να σημειωθεί πως ερευνάται αυτεπαγγέλτως, δε θεραπεύεται με τις προτάσεις αλλά ούτε και με παραπομπή σε άλλα σχετικά έγγραφα ή την εκτίμηση των αποδείξεων)[1] το αίτημά του στο δικόγραφό του για την τακτική αγωγή, στην άσκηση της οποίας αποσκοπεί να προβεί και αφού αφετέρου θα επέλθει αναντίρρητα στο στάδιο εκδίκασης της αγωγής μου, οριστική και πλήρης αδυναμία ελέγχου των ισχυρισμών, τόσο των δικών του όσο και του αντιδίκου του, με απώτερο αποτέλεσμα την πλήρη αδυναμία ικανοποίησης της δικής του απαίτησης. Συναφείς δικαστικές αποφάσεις που εντοπίζουν τον επείγοντα χαρακτήρα της αίτησης ασφαλιστικών μέσων στη συλλογή στοιχείων άκρως απαραιτήτων και ζωτικής σημασίας για τη σύνταξη της αγωγής αποτελούν οι εξής:
1. Η απόφαση 906/2005 του ΜονΠρωτ Σπάρτης (Α Δημοσίευση Νόμος) στην οποία την οποία η αιτούσα ζήτησε από την πρώτη των καθ` ων να επιτρέψει σ` αυτήν να έχει πρόσβαση στα βιβλία της εταιρίας προκειμένου να λάβει τα απαραίτητα στοιχεία για τη σύνταξη της αγωγής, πλην όμως αυτή αδιαφόρησε και δεν της έδωσε τα παραπάνω στοιχεία το δικαστήριο όμως διτάσσοντας την επίδειξη εγγράφων τη δικαίωσε και
2. Η απόφαση 1758/2012 του ΜονΠρωτΑθ (ΝΟΒ 2012/1197) στην οποία: αναφέρεται ρητά ότι : …«Από τα παραπάνω πιθανολογείται ότι η αιτούσα έχει έννομο συμφέρον να ζητήσει την επίδειξη της ανωτέρω τραπεζικής επιταγής προκειμένου να μπορέσει να αποδείξει του πιο πάνω ισχυρισμούς της ενώ, περαιτέρω, συντρέχει και επείγουσα περίπτωση ενόψει της άσκησης από την αιτούσα της προαναφερθείσας ανακοπής της».
Λυδία Ζωγοπούλου, δικηγόρος