ΜΠΑ 3129/2018: Διαταγή διενέργειας πραγματογνωμοσύνης για να εξακριβωθεί η χρήση ή εξάρτηση του ενάγοντος πατέρα από ναρκωτικές ουσίες και η επίδραση αυτών στην ικανότητά του προς άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας με τα ανήλικα τέκνα του
Με την εν θέματι απόφαση, το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών[1], εξετάζοντας αγωγή του ενάγοντος πατέρα για οριστική ρύθμιση της άσκησης του δικαιώματος επικοινωνίας του με τις ανήλικες θυγατέρες του, διέταξε τη διενέργεια ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης, επί τω τέλει α) να εξακριβωθεί η χρήση από τον ενάγοντα ναρκωτικών ουσιών ή η εξάρτησή του από αυτές, και σε περίπτωση θετικής απάντησης, η επίδραση αυτής (χρήσης ή εξάρτησης) στην ικανότητα του ενάγοντος να ασκήσει το δικαίωμα της επικοινωνίας του με τα ανήλικα τέκνα του, προς το συμφέρον τους και χωρίς οποιοδήποτε κίνδυνο για την ομαλή ψυχοσωματική τους ανάπτυξη, η οποία (πραγματογνωμοσύνη) θα εκθέτει το βαθμό και το είδος της πιθανής διαπιστωθείσας έξης, σωματικής ή ψυχικής, το σύνηθες χρησιμοποιούμενο είδος ναρκωτικής ουσίας (εξαρτησιογόνου), την ημερήσια δόση, την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή και την επίδραση της εξάρτησης στην ικανότητα άσκησης του δικαιώματος επικοινωνίας, και β) να διαπιστωθεί, εάν ο ενάγων αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα και προβλήματα διαχείρισης του θυμού του, σε σημείο ώστε να καθίσταται βίαιος και επικίνδυνος για τρίτους, και αν ο ψυχισμός του και η προσωπικότητά του επιτρέπουν να αντιληφθεί το συμφέρον των ανήλικων τέκνων του, να ενεργήσει σύμφωνα με το συμφέρον αυτό και να ανταποκριθεί επαρκώς, χωρίς υποστηρικτικό περιβάλλον, στα γονεϊκά καθήκοντά του και στην προσήκουσα άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας με αυτά:
«Με την κρινόμενη αγωγή, ο ενάγων ζητεί να ρυθμιστεί οριστικά η άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας του με τις αναφερόμενες σε αυτή δίδυμες θυγατέρες του …, γεννηθείσες την 10-10-2008, τις οποίες έχει αποκτήσει με την εναγομένη εν διαστάσει σύζυγό του, που ασκεί προσωρινά την επιμέλεια του προσώπου τους, κατά τον τρόπο που ο ίδιος υποδεικνύει. Τέλος, ζητεί να απειληθεί κατά της εναγόμενης προσωπική κράτηση 12 μηνών και χρηματική ποινή 2000 ευρώ για κάθε παραβίαση της απόφασης που θα εκδοθεί και να καταδικαστεί αυτή στα δικαστικά του έξοδα…
Από την ένορκη κατάθεση του μάρτυρα του ενάγοντος και την ανωμοτί εξέταση της εναγόμενης που περιέχονται στα πρακτικά της δίκης, τα έγγραφα, που οι διάδικοι επικαλούνται και προσκομίζουν, ως αυτοτελή αποδεικτικά μέσα, είτε για να χρησιμεύσουν ως δικαστικά τεκμήρια (τυχόν μνεία παρακάτω ορισμένων από αυτά είναι απλώς ενδεικτική, διότι κανένα από αυτά δεν παραλείφθηκε να συνεκτιμηθεί), μεταξύ των οποίων (εγγράφων) λαμβάνονται υπόψη για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων (βλ. ΟλΑΠ 8/2016, ΤΝΠ Νόμος, Ν. Νίκα, Εγχειρίδιο Πολιτικής Δικονομίας, Β έκδοση 2016, σελ. 592) και άπασες οι ένορκες βεβαιώσεις που προσκομίζει και επικαλείται η εναγόμενη, ληφθείσες στο πλαίσιο άλλων δικών μεταξύ των διαδίκων, λαμβάνοντας υπόψη και εκτιμώντας ελεύθερα και αποδεικτικά μέσα που δεν πληρούν τους όρους του νόμου (340§1 του ΚΠολΔ),τις φωτογραφίες και το μαγνητικό μέσο αποθήκευσης υπολογιστή (USB) που προσκομίζονται μετ’ επίκλησης από τον ενάγοντα (άρθρα 444 αρ.3, 448§2, 457§4 του ΚΠολΔ) [σημειώνεται ότι ιδιωτικά έγγραφα θεωρούνται, κατά τη διάταξη του άρθρου 444 ΚΠολΔ και τα ηλεκτρονικά έγγραφα, ήτοι οι εγγραφές στο μαγνητικό μέσο αποθήκευσης του ηλεκτρονικού υπολογιστή, οι οποίες, ύστερα από σχετική επεξεργασία από την κεντρική του μονάδα, αποτυπώνονται κατά τρόπο αναγνώσιμο στην οθόνη του υπολογιστή (βλ. ΑΠ 946/2015, ΤΝΠ Ισοκράτης)], αποδεικνύονται κατά την κρίση του Δικαστηρίου τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:
Οι διάδικοι τέλεσαν νόμιμο θρησκευτικό γάμο, στη Θεσσαλονίκη, στις 23-6-2007. Κατά τη διάρκεια του γάμου τους απέκτησαν τις δίδυμες θυγατέρες τους, …, οι οποίες γεννήθηκαν στις 10-10-2008. Η έγγαμη συμβίωση των διαδίκων δεν εξελίχθηκε ομαλά με αποτέλεσμα στις 2-5-2017 να επέλθει διάσπαση αυτής. Ακολούθως, κατόπιν αντίθετων αιτήσεων ασφαλιστικών μέτρων μεταξύ των διαδίκων με αιτήματα προσωρινής διαταγής, εκδόθηκε η από 24-5-2017 προσωρινή διαταγή της Προέδρου Υπηρεσίας της παρόντος Δικαστηρίου, δυνάμει της οποίας αφενός ανατέθηκε προσωρινά η επιμέλεια των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων στην εναγόμενη με την οποία θα διαμένουν στην εκάστοτε κατοικίας της εντός του Νομού Αττικής, αφετέρου δε ρυθμίστηκε η επικοινωνία του ενάγοντος με αυτά, ως εξής: α) κάθε Τετάρτη και ώρα 17.00 μ.μ. έως ώρα 20.00 μ.μ. στην οικία της εναγόμενης και παρουσία της, β) κάθε πρώτη και τρίτη Κυριακή κάθε μήνα από ώρα 10.00 π.μ. μέχρι 20.00 μ.μ. και γ) στις λοιπές ημέρες της εβδομάδας, συμπεριλαμβανόμενης και της περιόδους του θέρους, επί μία ώρα ημερησίως μέσω τηλεφώνου ή μέσω ηλεκτρονικού συστήματος Skype ή Viber-από ώρα 18.00μμ έως 20.00 μμ. Δυνάμει δε της με αριθ. 6270/2017 απόφασης του παρόντος Δικαστηρίου (Διαδικασία Ασφαλιστικών Μέτρων) ανατέθηκε αφενός στην εναγόμενη προσωρινά η επιμέλεια των θυγατέρων της και αφετέρου δε ρυθμίστηκε η επικοινωνία του ενάγοντος με αυτές, ως εξής: 1) κάθε Τετάρτη εκάστου μήνα από ώρα 17:00 έως ώρα 20:00 μμ, 2) κάθε Κυριακή εκάστου μήνα από ώρα 11.00 π.μ. έως ώρα 18:00 μ.μ., συμπεριλαμβανόμενων των περιόδων των εορτών και του θέρους, πλην του χρονικού διαστήματος από 1η έως 15η Αυγούστου εκάστου έτους, με επικοινωνία τηλεφωνική του ενάγοντος με τα τέκνα του επί μία ώρα κάθε απόγευμα. Η εναγόμενη ισχυρίζεται ότι η αιτία της διάσπασης της έγγαμης συμβίωσης των διαδίκων ήταν η από μέρους του ενάγοντος συστηματική χρήση ναρκωτικών ουσιών και δη κάνναβης και κυρίως κοκαΐνης, με ενδορρινική χρήση της τελευταίας δια εισρόφησης. Ισχυρίζεται μάλιστα ότι, εξαιτίας της ενδορρινικής χρήσης κοκαΐνης που αυτή ανακάλυψε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του έτους 2016 με έκτοτε συνεχώς αυξανόμενη χρήση, ο ενάγων είχε στις αρχές του Μαρτίου του έτους 2017 έντονες ρινορραγίες και ενοχλήσεις στη μύτη, για τις οποίες χρησιμοποιούσε «πάκους χαρτιών» (βλ. ανωμοτί εξέταση της) και ορό για να ανακουφίζεται (σελ. 12 των ένδικων προτάσεών της). Η συστηματική χρήση ναρκωτικών ουσιών, κατά τους ισχυρισμούς της εναγόμενης, είχε ως αποτέλεσμα, ο ενάγων να έχει και αϋπνίες, εφίδρωση, επιθετική συμπεριφορά, αδικαιολόγητες εκρήξεις θυμού, ενώπιον και των τέκνων τους, με συνέπεια την πρόκληση και σε αυτά ανησυχίας και τρόμου και αρνητική επίδραση στη ψυχοσωματική τους ισορροπία. Για αλλαγή στη συμπεριφορά του ενάγοντος, από το Μάρτιο του έτους 2017 με υβριστική συμπεριφορά και εκρήξεις θυμού αυτού έναντι της εναγόμενης και ενώπιον των τέκνων τους, αλλά και άσκηση σωματικής βίας εναντίον της, στις 2-5-2017 ενώπιον της θυγατέρας τους …, καταθέτει και η οικιακή βοηθός …, έχοντας ιδία γνώση, εκ της φροντίδας των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων και της καθημερινής παρουσίας της στην οικία τους τουλάχιστον μέχρι τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσής τους. Η τελευταία στην υπ’ αριθ. …0/27-7-2017 ένορκη βεβαίωση που λαμβάνεται υπόψη για τη συναγωγή δικαστικού τεκμηρίου, βεβαιώνει ότι από το Μάρτιο του έτους 2017 έβρισκε κάποιες φορές τον ενάγοντα πρωινές ώρες στον καναπέ να κοιμάται, ενώ συνήθιζε στο παρελθόν τις ίδιες ώρες να βρίσκεται στην εργασία του, και να έχει δίπλα του ένα σωρό χαρτομάντιλα με εμφανή σημάδια ρινορραγίας. Ο ενάγων αρνείται την οποιαδήποτε χρήση ναρκωτικών ουσιών πριν τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης των διαδίκων και ισχυρίζεται ότι η εναγόμενη προβάλλει τον προρρηθέντα ισχυρισμό για να δημιουργήσει πρόσχωμα στην επικοινωνία του με τα ανήλικα τέκνα του και να περιορίσει αυτή, όσον αφορά τη διανυκτέρευση των θυγατέρων του στην οικία του αλλά και τη δυνατότητα διακοπών μαζί τους στις περιόδους των εορτών και του θέρους. Από δε την κατάθεση του μάρτυρός του, ο οποίος δεν αποκλείει τη χρήση ή εξάρτηση του ενάγοντος από ναρκωτικές ουσίες, δεν μπορεί να συναχθεί ασφαλές αποδεικτικό πόρισμα. Κι αυτό γιατί ο προρρηθείς μάρτυρας καταθέτει ότι δεν έχει δει τον ενάγοντα να κάνει χρήση ναρκωτικών ουσιών, χωρίς όμως να έχει καθημερινή επαφή με αυτόν στο πλαίσιο της φιλικής τους σχέσης, εφόσον οι συναντήσεις τους περιορίζονται σε μία ή δύο φορές το μήνα. Από τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης των διαδίκων δυνάμει της ανωτέρω προσωρινής διαταγής και της προαναφερόμενης απόφασης του παρόντος Δικαστηρίου (Διαδικασίας Ασφαλιστικών Μέτρων) τα ανήλικα τέκνα των διαδίκων ουδέποτε έχουν διανυκτερεύσει στην οικία του πατέρα τους και δεν έχουν επικοινωνήσει με αυτόν συνεχόμενα με διανυκτερεύσεις κατά την περίοδο των εορτών και του θέρους. Οι περί του αντιθέτου ισχυρισμοί του ενάγοντος στην προσθήκη των ένδικων προτάσεών του δεν αποδεικνύονται. Σε περίπτωση χρήσης ή εξάρτησης του ενάγοντος από ναρκωτικές ουσίες τίθεται ζήτημα ως προς την καταλληλότητά του σχετικά με την υπεύθυνη και προσήκουσα, προς το συμφέρον των τέκνων του, άσκηση και σε ποια έκταση του δικαιώματος της επικοινωνίας με αυτά. Ενόψει των αντικρουόμενων ισχυρισμών των διαδίκων και προκειμένου το Δικαστήριο να αχθεί σε ορθή κρίση ως προς το κρίσιμο θέμα της επικοινωνίας του ενάγοντος με τα ανήλικα τέκνα του, κρίνεται απολύτως αναγκαία η διενέργεια πραγματογνωμοσύνης ψυχιατρικής σε αυτόν, εφόσον απαιτείται ειδική γνώση επιστήμης και τέχνης για την εξακρίβωση της χρήσης ή μη από τον ενάγοντα ναρκωτικών ουσιών ή της εξάρτησης του από αυτές, και σε περίπτωση διαπίστωσης από το πραγματογνώμονα χρήσης ή εξάρτησης από ναρκωτική ουσία, την επίδραση αυτής (χρήσης ή εξάρτησης) στην ικανότητα του ενάγοντος να ασκήσει το δικαίωμα της επικοινωνίας με τα ανήλικα τέκνα του προς το συμφέρον τους και χωρίς οποιοδήποτε κίνδυνο για την ομαλή ψυχοσωματική τους ανάπτυξη. Σημειώνεται ότι κατά την διενέργεια της πραγματογνωμοσύνης πρέπει να τηρηθούν οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στην Α2Β ΟΙΚ/3982/87 απόφαση Υπ. Υγείας Πρόνοιας-Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η δε έκθεση πρέπει να διατυπωθεί σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στην παραπάνω απόφαση. Ήτοι, πρέπει να προηγηθεί της πραγματογνωμοσύνης και να ληφθεί υπόψη σε αυτήν εργαστηριακός και κλινικός έλεγχος του ενάγοντος, σύμφωνα με την ως άνω υπουργική απόφαση, και ιδίως ΩΡΛ του εξέταση για τη διαπίστωση συνοδών ευρημάτων που μαρτυρούν την ενδορρινική χρήση κοκαΐνης δια ρινικής εισρόφησης. Στο δε εργαστηριακό έλεγχο μπορεί, κατά την κρίση του πραγματογνώμονα, να χρησιμοποιηθεί και η μέθοδος της τοξικολογικής ανάλυσης δειγμάτων τριχών του ενάγοντος, η οποία δεν προβλέπεται στην ως άνω υπουργική απόφαση αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις λειτουργεί υποβοηθητικά των αναλύσεων του αίματος και των ούρων (βιολογικών υλικών) [βλ. σκέψη της με αριθ. 19/2010 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου Λαμίας, στη ΑΠ 994/2011, ΤΝΠ Ισοκράτης). … Συνακόλουθα, πρέπει να αναβληθεί η έκδοση οριστικής απόφασης, διατασσόμενης κατ’ άρθρ. 254 ΚΠολΔ της επανάληψης της συζήτησης στο ακροατήριο, η οποία έχει κηρυχθεί περατωμένη, σε νέα δικάσιμο, προκειμένου να διεξαχθεί πραγματογνωμοσύνη από τον αναφερόμενο στο διατακτικό διοριζόμενο ιατρό πραγματογνώμονα. Τέλος, πρέπει να καθοριστούν οι προθεσμίες για την όρκιση του ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου και για την υποβολή της έγγραφης γνωμοδότησης του (άρθρ. 383 και 385 ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό…».
Εμμανουέλα Μανωλιδάκη, δικηγόρος
[1] Βλ. ΜΠΑ 3129/2018, ΤΝΠ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ.