Επομένως, πριν από την μεταγραφή της δήλωσης αποδοχής κληρονομιάς δεν μεταβιβάζεται η κυριότητα των κληρονομιαίων ακινήτων στους κληρονόμους. Για να γίνει επομένως διανομή κληρονομιαίων ακινήτων, η οποία κατά τα προεκτεθέντα είναι μία μορφή διάθεσης των ακινήτων κατ` αντίστοιχα ποσοστά μεταξύ των κληρονόμων, πρέπει πριν από τη διανομή να έχει γίνει η οικεία μεταγραφή (ΑΠ 1148/80 ΝοΒ 29, 527 ΕφΑΘ 9437/81 ΝοΒ 30.475). Οποτεδήποτε γίνει η μεταγραφή, αυτή ανατρέχει στο χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, από τον οποίο θεωρείται ο κληρονόμος, ως κύριος του ακινήτου της κληρονομιάς (ΕφΑΘ 11576/1986 ΕλλΔνη 29.142).

Μπορεί να μεταγράφει οποιοδήποτε δημόσιο έγγραφο που αποδεικνύει την αποδοχή της κληρονομιάς (ΕφΑΘ 313/84ΕλλΔνη 25.1573). Τέτοιο δημόσιο έγγραφο είναι και το πιστοποιητικό του αρμόδιου γραμματέα, του πρωτοδικείου για μη αποποίηση της κληρονομιάς (βλ. Ράμμο, ΕρμΑΚ, άρθρ. 1195, αρ. 5, ΕφΑΘ 10267/78 ΝοΒ 27.1497), διότι από αυτό προκύπτει η σιωπηρή αποδοχή της κληρονομιάς (βλ. Διατσίδη, Αρμ 38248). Ο κληρονόμος νομιμοποιείται να επιδιώξει τη μεταγραφή της σιωπηρής αποδοχής της κληρονομιάς από το συγκληρονόμο προς κτήση κυριότητας, η οποία μπορεί να γίνει και μετά τη συζήτηση της αγωγής, ακόμα και μετά την έκδοση της πρωτόδικης απόφασης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 69 παρ. 1 στοιχ. ε` ΚΠολΔ, σύμφωνα με το οποίο μπορεί να ζητηθεί δικαστική προστασία και όταν το δικαίωμα τελεί υπό αναβλητική αίρεση, η δε αίρεση της μεταγραφής, οποτεδήποτε και αν πληρωθεί, έχει αναδρομική ισχύ, υπό την έννοια ότι ανατρέχει στο χρόνο του θανάτου του κληρονόμουμένου (ΕφΑθ 11576/1986 ΕλλΔνη 29.142, ΠΠρθεσ 23799/95 Αρμεν 50.318, ΠΠρωτΑΘ 8980/1988 ΕλλΔνη 33.418, ΕφΘεσ 10/1994 Αρμεν. 1994.678).

Επομένως, για την ενεργητική και παθητική νομιμοποίηση της αγωγής διανομής ακινήτων κληρονομιάς, αρκεί σ’ αυτή (αγωγή) να αναφέρεται το δικαίωμα συγκυριότητας του ενάγοντος (ΑΠ 801/77 ΝοΒ 26.508). Δηλαδή, πρέπει να εκθέτει την κυριότητα του κληρονομουμένου (ΕφΚερκ 14/85 ΕλλΔνη 26.901), το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος εξ αδιαθέτου ή εκ διαθήκης, την αποδοχή κληρονομιάς με δημόσιο έγγραφο και την μεταγραφή για την απόκτηση κυριότητας στα ακίνητα της κληρονομιάς (ΕφΑθ 8518/81 ΝοΒ 30.265), τη συγκυριότητα του εναγομένου και ότι ο τελευταίος αρνείται την εκούσια διανομή. Εάν ο εναγόμενος σύμφωνα με την αγωγή κατέστη συγκύριος του επικοίνου λόγω κληρονομιάς, τότε ο εναγών (πέρα από τον δικό του τρόπο κτήσεως της συγκυριότητας) δεν είναι υποχρεωμένος για το ορισμένο της αγωγής του να αναφέρει ότι ο εναγόμενος έχει αποδεχθεί την κληρονομιά και ότι μετέγραψε το σχετικό δημόσιο έγγραφο (ΕφΘεσ 10/1994 ο.π., ΠολΠρωτΛαρ 622/2000 ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ 2000.106) [168/2021 ΕφΠατρών, δημ. σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ].

Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Αγωγή διανομής – Στοιχεία ορισμένου – Απαιτείται μεταγραφή δημοσίου εγγράφου που αποδεικνύει την αποδοχή της κληρονομιάς διότι η διανομή συνιστά μορφή διάθεσης των ακινήτων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 402 ΑΚ προκύπτει ότι κατά την κατάρτιση της συμβάσεως μπορεί να δοθεί αρραβώνας. Η εν λόγω διάταξη ρυθμίζει τον αρραβώνα, ο οποίος δίδεται κατά την κατάρτιση της κυρίας συμβάσεως και όχι τον διδόμενο προ της καταρτίσεως της κυρίας συμβάσεως. Υπό το πρίσμα της διακρίσεως αυτής έγκυρα μπορεί να δοθεί αρραβώνας κατά την κατάρτιση του προσυμφώνου, το οποίο, κατά τα ανωτέρω αναφερόμενα, θεωρείται τελεία σύμβαση. Στην περίπτωση αυτή, αυτός που δίδει τον αρραβώνα εν αρνήσει του άλλου προς σύμπραξη για την κατάρτιση της οριστικής συμβάσεως δικαιούται, είτε να αξιώσει την επιστροφή διπλάσιου του δοθέντος αρραβώνας (ΑΚ 403), αν είναι δότης, ή να αρκεσθεί σ`αυτόν, αν είναι λήπτης. Η αρραβωνική σύμβαση, ως παρεπομένη της κυρίας συμβάσεως, υποβάλλεται στον ίδιο συστατικό τύπο, ο οποίος προβλέπεται για την κύρια σύμβαση. Επομένως, προκειμένου περί προσυμφώνου με αντικείμενο την ανάληψη υποχρεώσεως προς μεταβίβαση εμπραγμάτου δικαιώματος επί ακινήτου, η περί αρραβώνος σύμβαση πρέπει να περιληφθεί τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 369, 1033, 164 και 166 ΑΚ, διαφορετικά αυτή είναι άκυρη (βλ. ΑΠ 1500/2008, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ) και το δοθέν αναζητείται κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, καθ`όσον ο λήπτης κατέστη πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία (βλ. ΑΠ 1186/2019, ΤΝΠ «ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ») .

Κατά τη διάταξη του άρθρου 904 ΑΚ, όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου, έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια. Από την εν λόγω διάταξη, προκύπτει ότι οι προϋποθέσεις της αξιώσεως του αδικαιολογήτου πλουτισμού είναι α) ο πλουτισμός του υπόχρεου, β) η επέλευση του πλουτισμού από την περιουσία η με ζημία του άλλου, γ) η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ πλουτισμού και ζημίας και δ) η έλλειψη νόμιμης αιτίας. Ως εκ τούτου, στοιχείο του πραγματικού κάθε απαίτησης αδικαιολόγητου πλουτισμού είναι, εκτός των άλλων, και η ανυπαρξία ή η ελαττωματικότητα της αιτίας, βάσει της οποίας έγινε η περιουσιακή μετακίνηση και επήλθε ο πλουτισμός του λήπτη. Τέτοια έλλειψη υπάρχει, μεταξύ άλλων, και όταν η αιτία της παροχής είναι παράνομη εξαιτίας απαγορευτικής διάταξης νόμου. Τούτο συμβαίνει και στην περίπτωση παροχής, που γίνεται στα πλαίσια της εκτέλεσης σύμβασης, για την οποία ο νόμος απαιτεί την τήρηση ορισμένου τύπου και ο τύπος αυτός δεν τηρήθηκε. Στην περίπτωση δε αυτή, η σύμβαση θεωρείται ως μη γενόμενη και επομένως, δεν υπάρχει νόμιμη αιτία, που να δικαιολογεί διατήρηση της παροχής στο λήπτη, εφόσον η βούληση του δότη, που εκδηλώθηκε άτυπα, δεν αναγνωρίζεται από το νόμο. Κατά συνέπεια, η προκαταβολή τιμήματος σε εκτέλεση προσυμφώνου αγοράς ακινήτου, για το οποίο δεν συντάχθηκε συμβολαιογραφικό έγγραφο, συνιστά χωρίς νόμιμη αιτία πλουτισμό του πωλητή από την περιουσία του αγοραστή και, ως εκ τούτου, γεννάται υποχρέωση προς απόδοσή του (ΕφΠατρ 560/2008, ΕφΔωδ 54/2007, ΜΠΡ Καστοριάς 87/2026 ΤΝΠ «ΝΟΜΟΣ»).

Βασιλική Φλωκατούλα, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Τι συμβαίνει με την προκαταβολή και τον αρραβώνα αν το προσύμφωνο για ακίνητο δεν γίνει με συμβολαιογραφικό έγγραφο; appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Οι ένορκες βεβαιώσεις που προβλέπονται από τις διατάξεις των άρθρων 421 έως 424 ΚΠολΔ αποτελούν ιδιαίτερο και αυτοτελές αποδεικτικό μέσο σε σχέση με τους μάρτυρες και τα έγγραφα και για τον λόγο αυτό πρέπει να μνημονεύονται ειδικά στην απόφαση (ΑΠ 416/2025, ΑΠ 276/2021). Το Δικαστήριο, όμως, δεν έχει υποχρέωση να κάνει ειδική μνεία στην απόφαση ότι έλαβε υπόψη ένορκη βεβαίωση ως αποδεικτικό μέσο για να σχηματίσει την αποδεικτική του κρίση, όταν η ένορκη αυτή βεβαίωση είχε ληφθεί για να χρησιμοποιηθεί σε δίκη ασφαλιστικών μέτρων, διότι στην ειδική αυτή διαδικασία ισχύουν ιδιαίτεροι κανόνες ως προς την απόδειξη, τη συγκέντρωση των αποδεικτικών μέσων και γενικά τη διαδικασία που προβλέπεται για την εκδίκαση της αίτησης (άρθρα 106, 347, 691 παράγραφος 1 και 695 ΚΠολΔ, ΑΠ 416/2025). Οι ένορκες βεβαιώσεις, επομένως, που λήφθηκαν χωρίς προηγούμενη κλήτευση του αντιδίκου δεν αποτελούν ανυπόστατα αποδεικτικά μέσα στην ειδική διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων (άρθρα 682 επόμ. ΚΠολΔ) και παραδεκτά λαμβάνονται υπόψη σε αυτή ως αποδεικτικά μέσα για την πιθανολόγηση των ισχυρισμών των διαδίκων (ΑΠ 1312/2019, ΑΠ 1684/2018).

Από τον συνδυασμό, εξάλλου, των διατάξεων των άρθρων 339 και 395 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι ένορκες βεβαιώσεις μαρτύρων ενώπιον συμβολαιογράφου, οι οποίες είχαν ληφθεί με επιμέλεια του διαδίκου που τις επικαλείται και τις προσκομίζει, χωρίς κλήτευση του αντιδίκου του, και είχαν προσκομισθεί ως αποδεικτικά μέσα σε δίκη που είχε διεξαχθεί κατά την ειδική διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, λαμβάνονται υπόψη ως δικαστικά τεκμήρια σε νέα, άλλη, δίκη -στην οποία επιτρέπεται η απόδειξη με μάρτυρες-, με την προϋπόθεση ότι κατά την ανέλεγκτη κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας δεν ελήφθησαν επίτηδες για να προσκομισθούν στη συγκεκριμένη δίκη. Οι ένορκες αυτές βεβαιώσεις αποτελούν δικαστικά τεκμήρια -και όχι ιδιαίτερη κατηγορία αποδεικτικών μέσων- και η χρήση τους ως δικαστικών τεκμηρίων γίνεται με την προσκόμιση και την επίκληση των εγγράφων στα οποία περιέχονται οι βεβαιώσεις.

Το Δικαστήριο δεν έχει υποχρέωση να τις μνημονεύσει ειδικά, σε αντίθεση με τα λοιπά αποδεικτικά έγγραφα, αλλά αρκεί η βεβαίωση ότι ελήφθησαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά έγγραφα, τα οποία οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν νόμιμα. Προσέτι, το Δικαστήριο της ουσίας δεν είναι απαραίτητο στην προκειμένη περίπτωση να κάνει αναφορά στα έγγραφα που ελήφθησαν υπόψη προς άμεση ή έμμεση απόδειξη και σε αυτά που ελήφθησαν υπόψη ως δικαστικά τεκμήρια. Αντίθετα, αν το δικαστήριο της ουσίας εξαιρέσει παντελώς της ένορκες βεβαιώσεις που προαναφέρθηκαν, ακόμη και για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, υποπίπτει στην αναιρετική πλημμέλεια που προβλέπεται από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 11 περίπτωση γ΄ ΚΠολΔ, το οποίο ορίζει ότι: «Αναίρεση επιτρέπεται […] αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν» (ΑΠ 279/2026, ΑΠ 276/2021, ΑΠ 1312/2019, ΑΠ 593/2019, ΑΠ 736/2016).

Υπό το φως των ανωτέρω, ο Άρειος Πάγος με την υπ’ αριθμ. 279/2026 απόφασή του (ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), έκρινε τα εξής: «Από την επισκόπηση του περιεχομένου της αναιρεσιβαλλομένης (άρθρο 561 παράγραφος 2 ΚΠολΔ), προκύπτει ότι η αναιρεσείουσα είχε προσκομίσει νόμιμα με επίκληση ενώπιον του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου και τις υπ’ αριθμό …-2019 , …-2019 και …-2019 ένορκες βεβαιώσεις ενώπιον της Συμβολαιογράφου Αθηνών …….. , οι οποίες είχαν ληφθεί στο πλαίσιο άλλης δίκης μεταξύ των διαδίκων, η οποία είχε διεξαχθεί κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων. Το Εφετείο δέχθηκε ότι οι ένορκες βεβαιώσεις που είχαν προσκομισθεί από την εναγομένη-εκκαλούσα και ήδη αναιρεσείουσα ‘’δόθηκαν χωρίς νομότυπη και εμπρόθεσμη κλήτευση της ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης και δεν λαμβάνονται υπόψιν ούτε για συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων΄΄. […] Με την παντελή, όμως, εξαίρεση των βεβαιώσεων που προαναφέρθηκαν, όπως σαφώς συνάγεται από τη φράση του σκεπτικού του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου που προπαρατέθηκε αυτολεξεί, ακόμη και για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων ως προς τη βασιμότητα ή μη της ένστασης, την οποία είχε προβάλει η αναιρεσείουσα, το Εφετείο κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων 591 παράγραφος 1 και 339 ΚΠολΔ – σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 648, 138 και 180 ΑΚ – δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που η αναιρεσείουσα είχε επικαλεσθεί και προσκομίσει νόμιμα με συνέπεια να υποπέσει στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμός 11 περίπτωση γ ΚΠολΔ, όπως βάσιμα επικαλείται η αναιρεσείουσα με το λόγο αναίρεσης που προαναφέρθηκε, ο οποίος, επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.».

Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

The post Ένορκες βεβαιώσεις προηγούμενης δίκης ασφαλιστικών μέτρων, που είχαν ληφθεί  χωρίς κλήτευση του αντιδίκου, λαμβάνονται υπόψη ως δικαστικά τεκμήρια σε μεταγενέστερη δίκη appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

 Τέτοια περίπτωση, όμως, δεν συντρέχει, όταν στη σωρευόμενη κατά δικονομική επικουρικότητα (ΚΠολΔ 219) βάση της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, υπό την ενδοδιαδικαστική αίρεση της απόρριψης της κύριας βάσης της αγωγής από σύμβαση, γίνεται απλή επίκληση της ακυρότητας της σύμβασης, καθότι αυτό αρκεί για την πληρότητα της πιο πάνω επικουρικής βάσης, χωρίς να απαιτείται να αναφέρονται και οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η ακυρότητα. Και τούτο διότι, στην τελευταία περίπτωση, η επικουρική βάση της αγωγής θα εξετασθεί μόνο, αν η στηριζόμενη στην έγκυρη σύμβαση, κύρια βάση της αγωγής, απορριφθεί μετά παραδοχή της ακυρότητας της σύμβασης για ορισμένο λόγο, ο οποίος, είτε κατ` αυτεπάγγελτη έρευνα, είτε κατ’ ένσταση του εναγομένου, αποτέλεσε ήδη αντικείμενο της δίκης. Έτσι, με την απλή επίκληση της ακυρότητας της σύμβασης, πληρούται ο, ως άνω σκοπός της διάταξης του άρθρου 216 ΚΠολΔ, η οποία απαιτεί τη σαφή έκθεση των γεγονότων που θεμελιώνουν την αγωγή. Επομένως, στη δικονομικώς ενιαία εκδίκαση της επικουρικής βάσης της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, δεν είναι αναγκαία η επίκληση από τον ενάγοντα του λόγου της ακυρότητας της σύμβασης, που διαγνώσθηκε ήδη δικαστικά στην ίδια δίκη και είναι έτσι δεδομένος κατά την εξέταση της ως άνω επικουρικής βάσης (ΟλΑΠ 23/2003, ΑΠ 215/2026, ΑΠ 1242/2022, ΑΠ 15/2020, ΑΠ 1151/2017, ΑΠ 438/2017).

Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Η επικουρική προβολή της βάσης από αδικαιολόγητο πλουτισμό και οι προϋποθέσεις της νομικής βασιμότητάς της appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

«Άρθρο 140

Παραγραφή απαιτήσεων κατά του Δημοσίου

1. Οποιαδήποτε απαίτηση κατά του Δημοσίου, πλην εκείνων για τις οποίες εφαρμόζονται οι διατάξεις του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 4174/2013, Α΄ 170), παραγράφεται μετά την παρέλευση πενταετίας, εφόσον από άλλη γενική ή ειδική διάταξη δεν ορίζεται βραχύτερος χρόνος παραγραφής αυτής.
2. Η κατά του Δημοσίου απαίτηση προς επιστροφή αχρεωστήτως ή παρά το νόμο καταβληθέντος σ` αυτό χρηματικού ποσού παραγράφεται μετά τρία (3) έτη, από την καταβολή. Για τα τελωνειακά έσοδα ισχύουν οι ειδικές διατάξεις του άρθρου 32 του Τελωνειακού Κώδικα (ν.2960/2001, Α΄ 265). Οι διατάξεις της παρούσας παραγράφου εφαρμόζονται και επί ποσών που εισπράττονται από το Δημόσιο για λογαριασμό τρίτων.
3. Η απαίτηση οποιουδήποτε των με σχέση δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου υπαλλήλων του Δημοσίου, πολιτικών ή στρατιωτικών, κατ` αυτού, που αφορά σε αποδοχές ή άλλες κάθε φύσεως απολαβές αυτών ή αποζημιώσεις, έστω και αν βασίζεται σε παρανομία των οργάνων του Δημοσίου ή στις περί αδικαιολογήτου πλουτισμού διατάξεις παραγράφεται μετά την παρέλευση διετίας από τη γένεσή της. Οι απαιτήσεις των προσώπων του πρώτου εδαφίου από παράβαση που αναφέρεται στην παρ. 1 του άρθρου 53 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025, Α` 121), παραγράφονται μετά την παρέλευση τριών (3) ετών από τον χρόνο που ο υπάλληλος έλαβε γνώση ή μπορούσε ευλόγως να αναμένεται ότι θα λάβει γνώση αυτής.»

Σύμφωνα δε, με το άρθρο 141 του ίδιου ως άνω νόμου, η παραγραφή οποιασδήποτε απαίτησης κατά του Δημοσίου αρχίζει από το τέλος του οικονομικού έτους μέσα στο οποίο γεννήθηκε και είναι δυνατή η δικαστική της επιδίωξη, με την επιφύλαξη κάθε άλλης ειδικής διάταξης του νόμου αυτού. Προκειμένου όμως περί δασμών, φόρων, τελών και λοιπών δικαιωμάτων που εισπράττονται στα Τελωνεία, η παραγραφή αρχίζει από τη βεβαίωση αυτών.

Όσον αφορά στην παραγραφή των αξιώσεων κατά των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοικήσεως, τόσον το προϊσχύσαν πδ 410/1995 (Δημοτικός και Κοινοτικός Κώδικας), όσο και ο ισχύων ν. 3463/2006 (Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων) αντιστοίχως στα άρθρα 304 εδ. α, β και 276 παρ. 2 ορίζουν με ίδιες διατάξεις ότι «Για την παραγραφή των αξιώσεων κατά των ΟΤΑ εφαρμόζονται οι διατάξεις που διέπουν την παραγραφή των αξιώσεων κατά του Δημοσίου. Κάθε άλλη διάταξη που ορίζει μεγαλύτερο χρόνο παραγραφής των αξιώσεων κατά των ΟΤΑ καταργείται». Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει, ότι εφόσον από άλλη γενική ή ειδική διάταξη δεν ορίζεται βραχύτερος χρόνος παραγραφής, οποιαδήποτε απαίτηση κατά των Δήμων, ακόμη και αν πηγάζει από αδικοπραξία ή αδικαιολόγητο πλουτισμό λόγω ακυρότητας της σύμβασης, παραγράφεται μετά από την πάροδο πενταετίας, η οποία αρχίζει, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από άλλη ειδική διάταξη του νόμου περί Δημοσίου Λογιστικού, από το τέλος του οικονομικού έτους εντός του οποίου γεννήθηκε και ήταν δυνατή η δικαστική επιδίωξη της απαιτήσεως. Η ρύθμιση αυτή, ως ειδικότερη για το Δημόσιο και τους ΟΤΑ, υπερισχύει της γενικής διατάξεως του άρθρου 251 ΑΚ, σύμφωνα με την οποία η παραγραφή της αξιώσεως αρχίζει από τότε που γεννήθηκε και ήταν δυνατή η δικαστική επιδίωξή της. Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρο 144 του ίδιου νόμου, η παραγραφή λαμβάνεται υπόψη αυτεπάγγελτα από τα δικαστήρια.

Από τις προπαρατεθείσες διατάξεις, συνάγεται σαφώς, ότι η παραγραφή αξίωσης κατά του Δημοσίου και ΟΤΑ λαμβάνεται υπόψη και αυτεπάγγελτα από το Δικαστήριο της ουσίας. Ενόψει των παραπάνω, οι έννομες συνέπειες από την επελθούσα, λόγω άσκησης αγωγής, διακοπή παραγραφής απαίτησης κατά του Δημοσίου ή ΟΤΑ ρυθμίζονται αποκλειστικά από ειδικές διατάξεις και όχι από αυτήν του άρθρου 261 ΑΚ, όπως ισχύει, με συνέπεια μετά την άσκηση της αγωγής να αρχίζει η ίδια παραγραφή, ομοειδής και ισόχρονη, με αυτήν που είχε διακοπεί, η οποία διακόπτεται εκ νέου μετά από κάθε διαδικαστική πράξη των διαδίκων ή του δικαστηρίου, χωρίς να εφαρμόζεται η ιδιότυπη αναστολή μέχρι την τελεσίδικη περάτωση της δίκης, ούτε η ειδική εξάμηνη προθεσμία για επανέναρξη της παραγραφής από την τελευταία διαδικαστική πράξη, τις οποίες προβλέπει η διάταξη του άρθρου 261 ΑΚ. Τέλος, μόνη η αθέτηση προϋφιστάμενης ενοχής, δεν συνιστά παράλληλα και αδικοπραξία κατά την έννοια του άρθρου 914 ΑΚ και κατά συνέπεια δεν επάγεται τη γέννηση αξίωσης για την καταβολή χρηματικής ικανοποίησης προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης του αντισυμβαλλομένου κατά το άρθρο 932 ΑΚ, η επιδίκαση της οποίας προβλέπεται μόνο στις από το νόμο οριζόμενες περιπτώσεις κατ’ άρθρο 299 ΑΚ, εκτός αν συντρέχουν οι όροι του άρθρου 919 ΑΚ ή ειδικές περιστάσεις, που στοιχειοθετούν αδίκημα (όπως απάτη, υπεξαίρεση κλπ), οπότε υπάρχει συρροή αξιώσεων (ΑΠ 837/2019, 1675/2014, 39/2006 δημοσιευμένες σε areiospagos.gr).

Ευγενία Α. Φωτοπούλου, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Περί παραγραφής αξιώσεων κατά του Δημοσίου appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Ειδικότερα, εάν νόμω αβάσιμη ή αόριστη αγωγή έγινε πρωτοδίκως εν όλω ή εν μέρει δεκτή ως κατ’ ουσίαν βάσιμη, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο μπορεί και χωρίς ειδικό παράπονο, να εξετάσει το νόμω βάσιμο και ορισμένο αυτής και να την απορρίψει για τις τυπικές αυτές πλημμέλειες, αρκεί ο εκκαλών να ζητεί την απόρριψή της, έστω για άλλους λόγους (ΑΠ 347/2020, ΑΠ 1216/1997). Στην περίπτωση αυτή, εφόσον επέρχεται αλλαγή του διατακτικού, δεν αρκεί αντικατάσταση της αιτιολογίας, αλλά εξαφανίζεται η προσβαλλομένη απόφαση, σύμφωνα με το άρθρο 535 παρ.1 του ΚΠολΔ (βλ. ΑΠ 1420/2023 ΤΝΠ «ΝΟΜΟΣ», Σαμουήλ, ό.π, αρ.852, σελ.332).

Δηλαδή, κατά το άρθρο 522 ΚΠολΔ, με την άσκηση της έφεσης η υπόθεση μεταβιβάζεται στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο μέσα στα όρια που καθορίζονται από την έφεση και τους πρόσθετους λόγους της. Κατά δε το άρθρο 536 ΚΠολΔ το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δεν μπορεί να εκδώσει απόφαση επιβλαβέστερη για τον εκκαλούντα χωρίς ο εφεσίβλητος να ασκήσει δική του έφεση ή αντέφεση, εκτός αν το δευτεροβάθμιο δικαστήριο εξαφανίσει την πρωτόδικη απόφαση και κρατήσει αυτό την υπόθεση για περαιτέρω κατ’ ουσία συζήτηση, γιατί τότε αυτό γίνεται κύριο της υπόθεσης και υποκαθιστά το πρωτοβάθμιο δικαστήριο σε όλα του τα δικαιώματα, δηλ. δεν δικάζει πλέον την έφεση, αλλά την αγωγή και μπορεί να χειροτερεύσει ακόμη και την θέση του εκκαλούντος, αλλά όμως κατά ρητή επιταγή της ίδιας διάταξης, μέσα στα όρια του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της έφεσης στην οποία διαγράφονται τα όρια αυτά, αλλιώς σε αντίθετη περίπτωση ιδρύεται λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 παρ. 8 ΚΠολΔ (βλ. Σαμουήλ, αριθ. 1137, ΑΠ 1062/2005 ΕλλΔνη 48-175).

Έτσι, αν η αγωγή απορρίφθηκε πρωτοδίκως για τυπικό λόγο, όπως ως αόριστη ή νόμω αβάσιμη, χωρίς δηλ. να ερευνηθεί η ουσία αυτής και το δευτεροβάθμιο δικαστήριο κρίνει νόμω βάσιμη την αγωγή, μετά την εξαφάνιση της προσβαλλόμενης απόφασης, μπορεί να κρατήσει την υπόθεση και να ερευνήσει την ουσία αυτής και να την απορρίψει ή να την κάνει δεκτή κατ’ ουσία ανεξάρτητα αν το πρωτόδικο δικαστήριο ερεύνησε ή όχι την ουσία της υπόθεσης (βλ. ΑΠ 1065/2009, ΑΠ 298/2010 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΠειρ 145/2015, ΜονΕφΠατρ 443/2020, ΤΝΠ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ).

Αν το εκκληθέν με την έφεση του εναγομένου κεφάλαιο της πρωτοβάθμιας απόφασης αφορά αξίωση της αγωγής που έγινε μερικά δεκτή και απορρίφθηκε κατά το υπόλοιπο, ναι μεν μεταβιβάζεται ολόκληρο το κεφάλαιο αδιαίρετως στο εφετείο και γι’ αυτό και μπορεί να ασκηθεί αντέφεση από τον ενάγοντα για το μέρος της αξίωσης που απορρίφθηκε, το εφετείο όμως μπορεί να το εξετάσει μόνο στο μέρος κατά το οποίο πλήττεται με έφεση ή και παράλληλα με αντέφεση· έτσι, επί παραδοχής λόγου έφεσης του εναγομένου χωρίς την άσκηση αντέφεσης από τον ενάγοντα η εξαφάνιση της απόφασης θα είναι μερική, αποκλειομένης της επιδίκασης στον εφεσίβλητο ενάγοντα του μέρους του κεφαλαίου της απαίτησης του τελευταίου που απορρίφθηκε με την πρωτόδικη απόφαση, χωρίς άσκηση εκ μέρους του έφεσης ή αντέφεσης (ΑΠ 1065/09 ΝοΒ 2009.2392· 1729/08 ΤΝΠ [ΔΣΑ], Μαργαρίτης, Μ., Μαργαρίτη, Α., Ερμηνεία ΚΠολΔ, Τόμος Ι, άρθρο 536, σελ. 873, 2018).

Αντίστοιχα, στην περίπτωση που το «εκκληθέν» κεφάλαιο της πρωτόδικης απόφασης αφορά αίτημα της αγωγής που έγινε μερικά δεκτό και απορρίφθηκε κατά το υπόλοιπο, ναι μεν μεταβιβάζεται ολόκληρο το κεφάλαιο «αδιαιρέτως» στο Εφετείο (γι’ αυτό και μπορεί να ασκηθεί αντέφεση καθόσον αφορά το μέρος του αιτήματος που έγινε δεκτό), το Εφετείο όμως μπορεί να το εξετάσει μόνο στο μέρος κατά το οποίο πλήττεται με λόγο έφεσης (ΕφΑθ, 1356/2004, δημ. σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Το αίτημα, επομένως, της έφεσης και οι λόγοι αυτής που το στηρίζουν οριοθετούν το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα της έφεσης. Το Εφετείο, για να αποφασίσει αν πρέπει ή όχι να εξαφανίσει την εκκαλούμενη απόφαση είναι υποχρεωμένο να περιορισθεί στην έρευνα μόνο των παραπόνων που διατυπώνονται με τους λόγους της έφεσης ή τους πρόσθετους λόγους και των ισχυρισμών, τους οποίους, ως υπεράσπιση κατά των λόγων αυτών, προβάλλει, σύμφωνα με το άρθρο 527 παρ, 1 ΚΠολΔ ο εφεσίβλητος, καθώς και εκείνων των ζητημάτων, η έρευνα των οποίων προηγείται, ως αναγκαίο προαπαιτούμενο για να ληφθεί απόφαση σε σχέση με τα παράπονα που διατυπώνονται με τους λόγους έφεσης και τα οποία κατά νόμο εξετάζει αυτεπαγγέλτως το δικαστήριο, δηλαδή χωρίς την υποβολή ειδικού παραπόνου, όπως είναι το ορισμένο ή η νομική βασιμότητα της αγωγής ή της ένστασης, που αυτεπαγγέλτως τα εξετάζει το Εφετείο, στην περίπτωση που με τη έφεση διατυπώνονται παράπονα για την κρίση ως προς την ουσιαστική βασιμότητα αυτών. Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 522, 535 και 536 παρ. 2 ΚΠολΔ προκύπτει ότι όταν η αγωγή στηρίζεται σε περισσότερες βάσεις και το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, κατόπιν αποδοχής της έφεσης του εναγόμενου, απορρίπτει την αγωγή κατά την κύρια βάση της, πρέπει να ερευνήσει και χωρίς ειδικό παράπονο τις υπόλοιπες επικουρικές βάσεις της που δεν είχαν εξετασθεί πρωτοδίκως, αφού στην περίπτωση αυτή το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα στης έφεσης δεν περιορίζεται μόνο στις διατάξεις της απόφασης που πλήττονται με την έφεση του εναγόμενου, αλλά εκτείνεται και στις μη εξετασθείσες πρωτοδίκως βάσεις και τούτο διότι δεν δικάζεται πλέον η έφεση, αλλά η αγωγή. Αν όμως οι επικουρικές αυτές βάσεις ερευνήθηκαν και απορρίφθηκαν πρωτοδίκως, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δεν μπορεί να ερευνήσει τις επικουρικές βάσεις της αγωγής χωρίς έφεση ή αντέφεση του ενάγοντος (ΑΠ 514/2020, ΑΠ 1026/2019, ΑΠ 1781/2017. ΑΠ 225/2015 ΜονΕφΛαμ 113/2025, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Η αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης του εκκαλούντος κατ’ άρθρο 536 ΚΠολΔ και τα όρια του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της έφεσης (522 ΚΠολΔ) – Η έκταση της εξουσίας του εφετείου μετά την εξαφάνιση της πρωτόδικης απόφασης appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Συγκεκριμένα ορίζεται ότι: 1. Η ιατροδικαστική έκθεση αποτελεί δημόσιο έγγραφο και εκδίδεται από τις αρμόδιες αρχές του άρθρου 1 του ν. 3772/2009.

2. Η ιατροδικαστική έκθεση απαιτείται:

α) Να είναι πλήρης, αναλυτική και αντικειμενική,

β) να είναι σαφής και εύληπτη και από πρόσωπα που δεν διαθέτουν γνώσεις της ιατρικής επιστήμης,

γ) να εμφανίζει λογική αλληλουχία και δομή, ώστε να καθίσταται δυνατή η σαφής παραπομπή στα μέρη από τα οποία απαρτίζεται,

δ) να είναι σε ευανάγνωστη και σε μόνιμη μορφή, με αντίγραφο σε έγχαρτη μορφή, ακόμη και μετά την έναρξη λειτουργίας του Πληροφοριακού Συστήματος Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας του Κράτους που προβλέπεται στο άρθρο 9Γ του ν. 3772/2009.

3. Η ιατροδικαστική έκθεση εκδίδεται στις περιπτώσεις ιατροδικαστικής κλινικής εξέτασης επί ζώντος προσώπου ή ιατροδικαστικής διερεύνησης επί θανόντος προσώπου και περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον όσα αναφέρονται στα άρθρα 2 έως 5 της ως άνω υπουργικής απόφασης.
4. Σε κάθε περίπτωση, η ιατροδικαστική έκθεση αποστέλλεται από τον ιατροδικαστή χωρίς υπαίτια βραδύτητα στην παραγγέλουσα αρχή. Ειδικά, στις περιπτώσεις αυτόφωρης σύλληψης και επικείμενης εισαγωγής σε δίκη, η έκθεση συντάσσεται και παραδίδεται στην αρμόδια αρχή αμελλητί.

-Σε περίπτωση ιατροδικαστικής κλινικής εξέτασης επί ζώντος προσώπου για σωματικές βλάβες

1. Η ιατροδικαστική έκθεση, περιλαμβάνει υποχρεωτικά στοιχεία της ταυτότητας του εξεταζόμενου και ειδικότερα όνομα, επώνυμο, πατρώνυμο, μητρώνυμο, φύλο, έτος γέννησης, τόπο γέννησης, ιθαγένεια, τον αριθμό παραγγελίας διενέργειας ιατροδικαστικής έρευνας και την παραγγέλουσα αρχή, ημεροχρονολογία διενέργειας, την υπηρεσία στην οποία διενεργήθηκε η εξέταση και τα πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτή.

2. Στην περίπτωση ιατροδικαστικής κλινικής εξέτασης επί ζώντος προσώπου, επιβάλλεται η άμεση και χωρίς καθυστέρηση εξέταση του θύματος από τον ιατροδικαστή, η δε ιατροδικαστική έκθεση περιλαμβάνει υποχρεωτικά:

α) Πληροφορίες από την προανακριτική αρχή για τον τρόπο και τον χρόνο πρόκλησης της σωματικής βλάβης,

β) ακριβή εντοπισμό της εξεταζόμενης σωματικής βλάβης επί του σώματος, λεπτομερή περιγραφή της, τον τρόπο, το μέσο πρόκλησης αυτής και την ηλικία της σωματικής βλάβης,

γ) αξιολόγηση της συμβατότητας της ηλικίας της σωματικής βλάβης με τον καταγγελλόμενο χρόνο και τρόπο πρόκλησης αυτής,

δ) συμπέρασμα, από το οποίο πρέπει να προκύπτει:

δα) η τυχόν επίπτωση της βλάβης στην υγεία του θύματος και ενδεχόμενη πρόκληση αναπηρίας,

δβ) η επικινδυνότητα της βλάβης για τη ζωή του και

δγ) ο εκτιμώμενος χρόνος νόσησης, αποκατάστασης της βλάβης και αποχής του θύματος από τις δραστηριότητές του.

-Ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο ιατροδικαστικής έκθεσης σε περίπτωση ιατροδικαστικής διερεύνησης επί θανόντος προσώπου

1. Η ιατροδικαστική έκθεση περιλαμβάνει υποχρεωτικά στοιχεία της ταυτότητας του εξεταζόμενου και ειδικότερα όνομα, επώνυμο, πατρώνυμο, μητρώνυμο, φύλο, έτος γέννησης, τόπο γέννησης, ιθαγένεια, τον αριθμό παραγγελίας διενέργειας ιατροδικαστικής έρευνας και την παραγγέλουσα αρχή, ημεροχρονολογία διενέργειας, την υπηρεσία στην οποία διενεργήθηκε η εξέταση και τα πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτή.
2. Στην περίπτωση ιατροδικαστικής διερεύνησης επί θανόντος προσώπου η ιατροδικαστική έκθεση περιλαμβάνει υποχρεωτικά, πλέον των στοιχείων της προηγούμενης παραγράφου, τα ακόλουθα:

  α) Δηλούμενη ημερομηνία θανάτου, δηλούμενο τόπο θανάτου, δηλούμενη ώρα θανάτου, ή ημερομηνία και ώρα ανεύρεσης της σορού, καθώς και τον χώρο ανεύρεσης αυτής,

 β) ημερομηνία και ώρα εκτέλεσης της νεκροτομής, τον αριθμό πρωτοκόλλου που έλαβε η νεκροτομή, καθώς και την υπηρεσία στην οποία διενεργήθηκε η νεκροτομή,

 γ) στοιχεία από ενδεχόμενη διενέργεια αυτοψίας του χώρου ανεύρεσης της σορού σχετιζόμενα με τον τρόπο πρόκλησης του θανάτου και τον εκτιμώμενο χρόνο επέλευσής του,

 δ) αξιολόγηση πτωματικών φαινομένων και εκτίμηση του χρόνου του θανάτου,

 ε) στοιχεία – ευρήματα – διαπιστώσεις από την εξωτερική επισκόπηση της σορού (νεκροψία), με ιδιαίτερη έμφαση στην αναλυτική περιγραφή τυχόν κακώσεων και ιατρικών χειρισμών,

 στ) πληροφορίες από τις προανακριτικές αρχές και λοιπές εμπλεκόμενες υπηρεσίες (π.χ. ΗΔΙΚΑ), νοσηλευτικά ιδρύματα, πανεπιστημιακά ιδρύματα κ.λπ., ιδιώτες (π.χ. θεράπων ιατρός κ.λπ.),

 ζ) στοιχεία και ευρήματα από την ανατομή όλων των συστημάτων και οργάνων του ανθρωπίνου σώματος (νεκροτομή), ήτοι κρανίο, μήνιγγες, εγκέφαλος, στόμα, λαιμός, θωρακικά τοιχώματα (πλευρές, υπεζωκός), πνεύμονες, περικάρδιο – καρδία – αγγεία, κοιλία, περιτόναιο και έντερα, στόμαχος και γαστρικό περιεχόμενο, ήπαρ, σπλήνας, πάγκρεας, ουροποιογεννητικό σύστημα, οστά πυέλου και

 η) αιτία θανάτου ως συμπέρασμα που προκύπτει μετά την λήψη των αποτελεσμάτων των εργαστηριακών εξετάσεων, κατόπιν αξιολόγησης, εκτίμησης και συσχέτισής τους με τα ευρήματα της νεκροψίας – νεκροτομής.

3. Σε κάθε περίπτωση, πριν ακόμα τη σύνταξη της ιατροδικαστικής έκθεσης, απόσπασμα προκαταρκτικής ιατροδικαστικής εκτίμησης (πιστοποιητικό θανάτου), με την εικαζόμενη βάσει ευρημάτων αιτία θανάτου, διαβιβάζεται στην παραγγέλουσα αρχή στον απολύτως αναγκαίο χρόνο από τη διενέργεια της νεκροψίας – νεκροτομής.

-Ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο ιατροδικαστικής έκθεσης σε περίπτωση ιατροδικαστικής διερεύνησης εγκλημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας

1. Η ιατροδικαστική έκθεση περιλαμβάνει υποχρεωτικά στοιχεία της ταυτότητας του εξεταζόμενου και ειδικότερα όνομα, επώνυμο, πατρώνυμο, μητρώνυμο, φύλο, έτος γέννησης, τόπο γέννησης, ιθαγένεια, τον αριθμό παραγγελίας διενέργειας ιατροδικαστικής έρευνας και την παραγγέλουσα αρχή, ημεροχρονολογία διενέργειας, την υπηρεσία στην οποία διενεργήθηκε η εξέταση και τα πρόσωπα που συμμετείχαν σε αυτή.
2. Στην περίπτωση ιατροδικαστικής κλινικής εξέτασης προσώπου στο πλαίσιο διερεύνησης εγκλημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας, επιβάλλεται η άμεση και χωρίς καθυστέρηση εξέταση του θύματος από τον ιατροδικαστή, η δε ιατροδικαστική έκθεση περιλαμβάνει υποχρεωτικά:

α) Στην περίπτωση κατά την οποία το θύμα είναι γυναίκα, γνωμάτευση πλήρους εξέτασης της περιοχής των γεννητικών οργάνων προς διαπίστωση κακώσεων, ρήξεων του παρθενικού υμένος καθώς και της ηλικίας των κακώσεων και των ρήξεων αυτών, λεπτομερή εξέταση του πρωκτού και της περιπρωκτικής χώρας, ως και των σωματικών κακώσεων και της ηλικίας του συνόλου των επισκοπούμενων κακώσεων,

β) στην περίπτωση κατά την οποία το θύμα είναι άνδρας, γνωμάτευση πλήρους εξέτασης των γεννητικών οργάνων, λεπτομερή εξέταση του πρωκτού και της περιπρωκτικής χώρας, ως και των σωματικών κακώσεων και της ηλικίας του συνόλου των επισκοπούμενων κακώσεων.

-Εργαστηριακές εξετάσεις επί ζώντος και θανόντος προσώπου

1. Οσάκις κρίνεται ότι πρέπει να διενεργηθούν εργαστηριακές εξετάσεις, στο ελάχιστο υποχρεωτικό περιεχόμενο της ιατροδικαστικής έκθεσης περιλαμβάνονται και τα πορίσματα αυτών. Ο ιατροδικαστής, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, μπορεί να αιτηθεί τη διενέργεια εργαστηριακών εξετάσεων, ήτοι τοξικολογικών, ιστολογικών και εξετάσεων DNA (δεοξυριβονουκλεϊκού οξέος).

Στις καταγγελίες για τα εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας είναι υποχρεωτική εντός των αμέσως επόμενων ωρών από τον χρόνο της καταγγελίας η λήψη βιολογικού υλικού από το θύμα για εργαστηριακή εξέταση συγκριτικής μελέτης DNA (δεοξυριβονουκλεϊκού οξέος).

2. Στο απόσπασμα προκαταρκτικής ιατροδικαστικής εκτίμησης (πιστοποιητικό θανάτου) γίνεται μνεία περί της αναμονής των αποτελεσμάτων των εργαστηριακών εξετάσεων. Μετά την έκδοση των αποτελεσμάτων των εργαστηριακών εξετάσεων συντάσσεται η ιατροδικαστική έκθεση κατόπιν αξιολόγησης, εκτίμησης και συσχέτισή τους με τα ευρήματα της νεκροψίας – νεκροτομής.
3. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και ενώ εκκρεμούν τα αποτελέσματα εργαστηριακής εξέτασης, η συντασσόμενη (προσωρινή) ιατροδικαστική έκθεση βασίζεται στα μέχρι τούδε ευρήματα και επ’ αυτής γίνεται υποχρεωτική μνεία περί της αναμονής των αποτελεσμάτων, στις δε περιπτώσεις καταγγελιών για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας γίνεται υποχρεωτική μνεία στην ιατροδικαστική έκθεση περί της αναμονής των αποτελεσμάτων των εργαστηριακών εξετάσεων του τρίτου εδαφίου της παρ. 1 του παρόντος.

Τέλος, στην ως άνω υπουργική απόφαση ορίζεται ότι η παράβαση των υποχρεώσεων που σχετίζονται με το ελάχιστο περιεχόμενο της ιατροδικαστικής έκθεσης συνιστά ειδικό πειθαρχικό παράπτωμα του ιατροδικαστή, σύμφωνα με την παρ. 9 του άρθρου 2 του ν. 3772/2009.

Ευγενία Α. Φωτοπούλου, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Καθορισμός ελάχιστου υποχρεωτικού περιεχομένου ιατροδικαστικής έκθεσης appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Επίσης στο ν. 4194/2013, η ελάχιστη αμοιβή για σύνταξη επιταγής δεν συναρτάται με παράγοντες όπως επιστημονική εργασία, πολυπλοκότητα, αξία αντικειμένου, σπουδαιότητα, περιστάσεις, κλπ. Από την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 72 εμφαίνεται ότι η βούληση του νομοθέτη ήταν να λειτουργήσει η διάταξη αυτή ως κίνητρο προς τον οφειλέτη να ικανοποιήσει τις αξιώσεις του δανειστή χωρίς την παρεμβολή της εκτελεστικής διαδικασίας και να αποφύγει την καταβολή σημαντικών ποσών ως αμοιβή της σύνταξης επιταγής προς εκτέλεση, καθόσον η συγκεκριμένη ρύθμιση είναι πρόσφορη για την επίτευξη του στόχου της περιστολής των καθυστερήσεων και της δυστροπίας στις οικονομικές συναλλαγές, αφού ο ηττηθείς – καθού η εκτέλεση διάδικος έχει τη δυνατότητα να συμμορφωθεί εκούσια προς το περιεχόμενο της απόφασης που συνιστά τον εκτελεστό τίτλο και να αποφύγει κάθε περαιτέρω επιβάρυνση από την επίσπευση της εναντίον του εκτέλεσης. Από τη σαφή, εξάλλου, διατύπωση του εν λόγω άρθρου (72 ν. 4194/2013) αντλείται το επιχείρημα, ότι με τον τρόπο αυτόν ο νομοθέτης επιθυμεί να διαλύσει κάθε πιθανή αμφιβολία για το νόημα της σχετικής διάταξης και έτσι να αποφύγει ερμηνευτικά ζητήματα που είχαν ανακύψει στο παρελθόν από το προαναφερθέν άρθρο 127 του ν. 3026/1954, όπου για τη σχετική αμοιβή προβλεπόταν ελάχιστο και ανώτατο όριο, όπως προεκτέθηκε, και είχε σαν αποτέλεσμα τον καθορισμό από τα δικαστήρια με βάση της επιστημονική εργασία, το χρόνο που καταναλώθηκε, κλπ. Συνεπώς, η σύνδεση του ύψους της αμοιβής για τη σύνταξη επιταγής προς πληρωμή με τα ανωτέρω κριτήρια δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε καμία διάταξη νόμου. Τέλος, σημειώνεται ότι η δυνατότητα αύξησης της αμοιβής ή μείωσης αυτής προβλέπεται μεν στο ν. 4194/2013, αλλά η μείωση της αμοιβής συγχωρείται μόνο στην περίπτωση διογκωμένου αιτήματος της αγωγής( 2163/2025 ΕΦ ΑΘΗΝΩΝ).

Με το άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος, όπως αυτό ισχύει μετά την αναθεώρησή του με το από 6/17.4.2001 Ψήφισμα της Ζ Αναθεωρητικής Βουλής, ορίζεται ότι: «οι κάθε είδους περιορισμοί που μπορούν κατά το Σύνταγμα να επιβληθούν στα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου πρέπει να προβλέπονται είτε απευθείας από το Σύνταγμα είτε από το νόμο, εφόσον υπάρχει επιφύλαξη υπέρ αυτού και να σέβονται την αρχή της αναλογικότητας». Με τη νέα αυτή διάταξη ο αναθεωρητικός νομοθέτης επέλεξε να κατοχυρώσει ρητά, από το όλο σύστημα των εγγυήσεων για τα επιτρεπτά όρια των επιβαλλόμενων στα ατομικά δικαιώματα νομοθετικών περιορισμών, την εγγύηση εκείνη που είναι γνωστή ως αρχή της αναλογικότητας. Η αρχή αυτή, με την έννοια του τηρητέου μέτρου της εύλογης αντιστάθμισης προσφοράς και οφέλους, που αποτελεί κανόνα συνταγματικής βαθμίδας, επενεργεί σε κάθε είδους κρατική δραστηριότητα, καθώς και όταν πρόκειται για αντικρουόμενα συμφέροντα στο πεδίο του ιδιωτικού δικαίου, αφού η έκταση της αρχής αυτής δεν περιορίζεται μόνο σε ορισμένες περιοχές του δικαίου αλλά και πριν από την ρητή συνταγματική της κατοχύρωση, διέτρεχε το σύνολο της έννομης τάξης και συνεπώς πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την ερμηνεία και εφαρμογή οποιουδήποτε κανόνα δικαίου. Άλλωστε, με ρητή διατύπωση στο άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος η θεσπιζομένη από αυτήν προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου ως ατόμου ισχύει και «στις σχέσεις των ιδιωτών στις οποίες προσιδιάζει», επιλαμβάνονται της επίλυσης ιδιωτικών διαφορών, να τις επιλύουν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να υπάρχει μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα ανατιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα πρέπει, τα μέτρα που λαμβάνονται και οι έννομες συνέπειες, να είναι πρόσφορα (κατάλληλα) για την πραγμάτωση του σκοπού που επιδιώκεται, αναγκαία, με την έννοια να συνιστούν μέτρο, το οποίο σε σχέση με άλλα μέτρα που μπορούν να ληφθούν, να επάγεται τον ελάχιστο δυνατό περιορισμό για τον διάδικο, σε βάρος του οποίου απαγγέλλονται και αναλογικά με τη στενή έννοια, δηλαδή να τελούν σε ανεκτή σχέση με τον σκοπό που επιδιώκεται, προκειμένου η ωφέλεια που αναμένεται, να μην υπολείπεται της βλάβης που προκαλούν. Ενόψει τούτων, δεν καταλείπεται αμφιβολία, ότι η πιο πάνω συνταγματική διάταξη, έστω και αν ρητά δεν αναφέρεται σε αυτήν, απευθύνεται και στον δικαστή, όσον αφορά τις σχέσεις των διαδίκων, καθιερώνοντας αυτήν ως δεσμευτική αρχή δικαίου, όπως και άλλες τέτοιες αρχές που διατρέχουν το δίκαιο και είναι δεσμευτικές (αρχή του σεβασμού της αξίας του ανθρώπου, αρχή της δίκαιης δίκης κλπ). Εξάλλου, η αρχή αυτή, ως διάχυτη στην έννομη τάξη, υπερβαίνει τα όρια της ρητής συνταγματικής κατοχύρωσής της, με την οποία πάντως αναδείχθηκε η σημασία της ως βασικής εγγύησης για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και, οφείλει ο δικαστής κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή των διατάξεων της κοινής νομοθεσίας, που άπτονται των δικαιωμάτων αυτών, να προστρέχει στο κρίσιμο για την όλη έννομη τάξη περιεχόμενο της συνταγματικής αρχής της αναλογικότητας, που απορρέει από την αρχή της ισότητας και την αρχή του κράτους δικαίου. Στην περίπτωση μάλιστα της υπέρβασης της αρχής της αναλογικότητας πρόκειται για δυσαναλογία μέσου προς το σκοπό, δηλαδή, το δικαίωμα που ασκείται έχει απωλέσει την αναλογία του προς τον σκοπό που επιδιώκεται και συνακόλουθα η άσκησή του είναι απαγορευμένη. Επομένως, όπως και η κατάχρηση δικαιώματος, που αποτελεί απαγορευτικό κανόνα, και οριοθετεί αρνητικά την άσκηση των δικαιωμάτων, έτσι και η αρχή της αναλογικότητας αποτελεί κανόνα δικαίου (γενική νομική αρχή), η οποία προσδιορίζει την τελολογική λειτουργία των πόσης φύσεως δικαιωμάτων και του ιδιωτικού δικαίου. Από τα παραπάνω συνάγεται, ως γενική νομική αρχή, ότι η έννομη συνέπεια που είτε προβλέπεται από κανόνα δικαίου κατώτερης τυπικής ισχύος από εκείνες του Συντάγματος, είτε απαγγέλλεται από δικαστικό ή διοικητικό όργανο, πρέπει να τελεί, σε σχέση ανεκτής αναλογίας προς το αντίστοιχο πραγματικό, δηλαδή να μην υπερβαίνει τα όρια, όπως διαγράφονται από τα δεδομένα της κοινής πείρας και της κοινής περί δικαίου συνείδησης σε ορισμένο τόπο και χρόνο, όπως αποτυπώνονται με την συνήθη πρακτική των δικαστηρίων. Η κρίση δηλαδή του ουσιαστικού δικαστηρίου πρέπει να μην παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας, ούτε να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, που αποτελεί, γενική αρχή του δικαίου και μέσο ελέγχου της κρίσης του δικαστηρίου, χωρίς να υπάγεται στην έννοια της αναλογικότητας (ΑΠ 211/2017 ΝΟΜΟΣ). Είναι προφανές, επομένως ότι η ρύθμιση του άρθρου 72 ΚΔικ υπηρετεί τον εύλογο νομοθετικό σκοπό της περιστολής των καθυστερήσεων και της δυστροπίας στις οικονομικές συναλλαγές, είναι πρόσφορη για την επίτευξη του στόχου αυτού και επιπρόσθετα τελεί σε εύλογη αναλογία προς αυτή, από τη στιγμή που ο διάδικος που ηττήθηκε, έχει πάντοτε τη δυνατότητα να συμμορφωθεί εκούσια προς το ποσό που επιδικάστηκε σε βάρος του, αποφεύγοντας την επιβάρυνση (2163/2025 ΕΦ ΑΘΗΝΩΝ, ΑΠ 1989/2022 αδημ, ΕφΑΘ 1281/2024, ΕφΑθ 3499/2021 ΝΟΜΟΣ, ΕφΘεσ 22/2020, ΕλΔνη 2020, 790).

Ζέτα Μασσέλου, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Συνταγματικότητα του άρθρου 72 ΚΔικ περί αμοιβής δικηγόρου για τη σύνταξη επιταγής προς εκτέλεση appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Πιο συγκεκριμένα, από την ίδια διάταξη του άρθρου 914 Α.Κ., σε συνδυασμό προς τη διάταξη του άρθρου 386 Π.Κ, προκύπτει ότι η απάτη σε βάρος του ζημιωθέντος, ως γενεσιουργός λόγος της υποχρεώσεως σε αποζημίωση, υπάρχει όταν κάποιος από δόλο προκαλεί, ενισχύει ή διατηρεί με κάθε μέσο ή τέχνασμα σε άλλον την εσφαλμένη αντίληψη πραγματικών γεγονότων, ένεκα της οποίας αυτός προβαίνει, σε δήλωση βουλήσεως ή σε επιχείρηση πράξεως από την οποία υφίσταται ζημία, εφόσον το χρησιμοποιηθέν απατηλό μέσο υπήρξε αποφασιστικό για τη γενομένη δήλωση βουλήσεως ή την επιχειρηθείσα πράξη, ενώ δεν αποκλείεται η τυχόν χρησιμοποιηθείσα για την απάτη ψευδής παράσταση να αναφέρεται σε μελλοντικό γεγονός ή να συνδέεται με απόκρυψη κρίσιμων γεγονότων αναγόμενων στο παρόν, την ύπαρξη των οποίων αγνοούσε ο ζημιωθείς και γνώριζε αυτός που τον εξαπάτησε (ΑΠ 316/2018, ΑΠ 41/2010). Ειδικότερα, η απατηλή συμπεριφορά συνίσταται είτε σε παράσταση ανύπαρκτων γεγονότων ως υπαρκτών, κατά παράβαση του καθήκοντος αλήθειας, είτε στην απόκρυψη ή αποσιώπηση ή ατελή ανακοίνωση υπαρκτών γεγονότων, των οποίων η αποκάλυψη σε αυτόν, που τα αγνοούσε, επιβαλλόταν από το καθήκον διαφωτίσεώς του, με βάση την καλή πίστη ή την υπάρχουσα ιδιαίτερη σχέση μεταξύ του δηλούντος ή επιχειρούντος την πράξη και εκείνου προς τον οποίο απευθύνεται η δήλωση ή του ωφελούμενου από την πράξη (ΑΠ 316/2018, ΑΠ 247/2018, ΑΠ 209/2018 ΤρΝομΠληρ ΝΟΜΟΣ). Συνακόλουθα, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να συνίσταται είτε στην παράσταση ως αληθών ψευδών περιστατικών αναφερομένων στο παρελθόν, το παρόν ή και το μέλλον, είτε στην απόκρυψη ή την ατελή ανακοίνωση ή αποσιώπηση αληθών γεγονότων (ΑΠ 2672000 ΤρΝομΠληρ ΝΟΜΟΣ). Η παραπλάνηση είναι δόλια όταν ο παραπλανών είχε την πρόθεση να παραπλανήσει τον άλλο, γνωρίζοντας ο ίδιος το ψευδές των γεγονότων που παρουσίασε ως αληθινά. Επομένως, απαιτείται δόλος, έστω και ενδεχόμενος και δεν αρκεί αμέλεια. Ο δόλος δε αυτός θα πρέπει να κατατείνει στη διατύπωση ορισμένης δήλωσης βουλήσεως από το πρόσωπο του οποίου επιχειρείται η εξαπάτηση ή σε επιχείρηση πράξεως από την οποία υφίσταται ζημία, ενώ δεν απαιτείται ο εξαπατών να επιδιώκει, την κτήση παράνομου περιουσιακού οφέλους όπως απαιτεί η ΠΚ 386 (ΕφΑΘ 6611/2006 ΤρΝομΠληρ ΝΟΜΟΣ) [639/2025 ΕΦ ΑΘΗΝΩΝ (ΜΟΝ), δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ].

Αδικοπραξία, επομένως, κατά την έννοια της πιο πάνω διατάξεως του άρθρου 914 ΑΚ, συνιστά και η απάτη κατ’ άρθρο 386 παρ. 1 εδ. α` ΠΚ, για τη στοιχειοθέτηση της οποίας απαιτούνται: α) σκοπός του δράστη να περιποιήσει στον εαυτό του ή σε άλλον παράνομο περιουσιακό όφελος, β) εν γνώσει παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών ή αθέμιτη απόκρυψη ή παρασιώπηση αληθινών γεγονότων, από τα οποία, ως παραγωγό αιτία παραπλανήθηκε κάποιος σε πράξη, παράλειψη ή ανοχή, γ) βλάβη ξένης κατά το αστικό δίκαιο περιουσίας η οποία να τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο με τις παραπλανητικές ενέργειες ή παραλείψεις του δράστη και η οποία (και) υπάρχει σε περίπτωση μειώσεως ή χειροτερεύσεως της περιουσίας του παθόντος. Ο παραπλανώμενος δεν είναι απαραίτητο να ταυτίζεται με τον βλαπτόμενο, αρκεί να μπορεί από τον νόμο ή τα πράγματα να επιχειρήσει την επιζήμια για τον βλαπτόμενο πράξη, παράλειψη ή ανοχή (766/2024 ΑΠ, δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Αγγελική Λιγοψυχάκη, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Αδικοπραξία του άρθρου 914 ΑΚ συνιστά η απάτη κατ’ άρθρο 386 ΠΚ appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Για τη στοιχειοθέτηση του προβλεπόμενου εγκλήματος της απάτης απαιτούνται: 1) Παραπλανητική συμπεριφορά του δράστη, η οποία συνίσταται είτε στην παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών είτε στην αθέμιτη απόκρυψη είτε στην παρασιώπηση αληθινών γεγονότων, 2) πρόκληση στον παθόντα, από την παραπλανητική συμπεριφορά του δράστη, πλάνης, δηλαδή ανεπίγνωστης διάστασης μεταξύ της βούλησης και της δήλωσης βούλησης, ή διατήρηση ή ενίσχυση της υπάρχουσας (πλάνης), 3) ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της παραπλανητικής συμπεριφοράς του δράστη και της πλάνης που προκλήθηκε από αυτήν στον παθόντα, 4) πράξη, παράλειψη ή ανοχή, εξαιτίας της πλάνης από τον παθόντα, η οποία (πράξη κ.λπ.) ενέχει περιουσιακή διάθεση, 5) ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της πλάνης του παθόντος και της περιουσιακής διάθεσης, 6) επέλευση, εξαιτίας της περιουσιακής διάθεσης που έγινε από εκείνον που παραπλανήθηκε, βλάβης στην περιουσία αυτού ή άλλου, η οποία συνίσταται είτε στην μείωση είτε στην χειροτέρευση της περιουσίας του παθόντος και 7) δόλος του δράστη, που περιλαμβάνει την γνώση και την θέληση των στοιχείων του εγκλήματος και του μεταξύ αυτών αιτιώδους συνδέσμου, καθώς και σκοπός του δράστη να αποκομίσει ο ίδιος ή άλλος παράνομο περιουσιακό όφελος, όχι όμως αναγκαίως και πραγματοποίηση του οφέλους αυτού.

Η κατά τα προεκτεθέντα παραπλάνηση του άλλου πραγματώνεται με τρεις, υπαλλακτικά μικτούς, τρόπους (παράσταση, απόκρυψη, παρασιώπηση), οι οποίοι κατατείνουν σε ένα και το αυτό έγκλημα και διαφέρουν εννοιολογικά μεταξύ τους. Οι δύο πρώτοι συνιστούν περιπτώσεις θετικής απατηλής συμπεριφοράς, ενώ ο τρίτος συνιστά περίπτωση απατηλής συμπεριφοράς με παράλειψη, δηλαδή με την παράλειψη ανακοίνωσης αληθινών γεγονότων, για τα οποία υπήρχε υποχρέωση ανακοίνωσης από το νόμο, σύμβαση ή προηγούμενη συμπεριφορά του υπαιτίου. Ως “γεγονότα”, κατά την έννοια του ως άνω άρθρου, νοούνται τα πραγματικά περιστατικά, ήτοι τα συμβάντα του εξωτερικού κόσμου, που απεικονίζουν την πραγματικότητα, τα οποία ανάγονται στο παρελθόν ή στο παρόν και όχι εκείνα που πρόκειται να συμβούν στο μέλλον, όπως είναι οι απλές υποσχέσεις ή οι συμβατικές υποχρεώσεις. Εάν όμως, οι υποσχέσεις συνοδεύονται από άλλες παραστάσεις ψευδών γεγονότων, κατά τρόπο που να δημιουργείται η εντύπωση μελλοντικής εκπλήρωσής τους με βάση την εμφανιζόμενη ψευδή κατάσταση, τότε οι υποσχέσεις αυτές αποτελούν απατηλή συμπεριφορά (ΑΠ 616/2024, 1292/2023, 911/2023). “Περιουσιακό όφελος” συνιστά η αύξηση της περιουσίας του ίδιου του δράστη ή άλλου, καθώς και η ευνοϊκότερη διαμόρφωση της περιουσιακής κατάστασης οιουδήποτε από αυτούς. Το περιουσιακό αυτό όφελος είναι παράνομο, όταν ο δράστης ή το άλλο πρόσωπο δεν έχει νόμιμη αξίωση κατά του παθόντος, ενώ ο αξιούμενος, για τη στοιχειοθέτηση του εγκλήματος αυτού, σκοπός οφέλους αποτελεί υποκειμενικό στοιχείο του αδίκου (έγκλημα με “υπερχειλή υποκειμενική υπόσταση”). Τέλος, η περιουσιακή βλάβη, που όπως προεκτέθηκε, υπάρχει σε περίπτωση μείωσης ή χειροτέρευσης της περιουσίας του παθόντος, πρέπει, ως στοιχείο της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος της απάτης, να είναι άμεσο, αναγκαίο και αποκλειστικό αποτέλεσμα της περιουσιακής διάθεσης, ήτοι της πράξης, παράλειψης ή ανοχής, στην οποία προέβη εκείνος που πλανήθηκε από την απατηλή συμπεριφορά του δράστη. Πρέπει να υπάρχει δηλαδή, αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της απατηλής συμπεριφοράς και της πλάνης που προκλήθηκε από αυτήν, καθώς και μεταξύ της πλάνης αυτής και της περιουσιακής βλάβης, η οποία πρέπει να είναι το άμεσο, αναγκαίο και αποκλειστικό αποτέλεσμα της πλάνης και της λόγω αυτής πράξης, παράλειψης ή ανοχής του πλανηθέντος (ΑΠ 447/2020).

Εξάλλου, η τυχόν ύπαρξη ενεργού αξίωσης του ζημιωθέντος δεν αναιρεί την βλάβη του, αφού για την ικανοποίηση της σχετικής αξίωσης απαιτείται δικαστικός αγώνας, ο οποίος συνιστά πάντοτε περιουσιακή βλάβη. Συνήθως το περιουσιακό όφελος ισούται με την περιουσιακή βλάβη του παθόντος, πλην όμως δεν είναι απαραίτητο να ταυτίζεται κατά ποσόν και ποιόν καθώς αρκεί να είναι μέρος της ζημίας (ΟλΑΠ 1/2020, ΟλΑΠ 1/2018, ΑΠ 1149/2022, ΑΠ 313/2021). Χρόνος τέλεσης του εγκλήματος της απάτης θεωρείται ενόψει του άρθρου 17 ΠΚ, ο χρόνος κατά τον οποίο ο δράστης, με σκοπό να προσπορίσει στον εαυτό του ή σε άλλον παράνομο περιουσιακό όφελος, ενήργησε και ολοκλήρωσε την απατηλή συμπεριφορά του, προβαίνοντας στην παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών ή στην αθέμιτη απόκρυψη ή παρασιώπηση των αληθινών, που συνιστούν τους υπαλλακτικώς μικτούς τρόπους τέλεσης της απάτης (ΑΠ 1433/2024, ΑΠ 952/2024) [75/2026 ΑΠ (ΠΟΙΝ), 257/2025 ΑΠ (ΠΟΙΝ), δημοσιευμένες σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ].

Αγγελική Λιγοψυχάκη, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Στοιχειοθέτηση εγκλήματος απάτης κατ’ άρθρο 386 ΠΚ appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.