Χρόνος παύσης της νομικής προσωπικότητας Α.Ε. υπό εκκαθάριση πριν και μετά το άρθρο 58 του Ν. 3604/2007
Σύμφωνα με το άρθρο 72 ΑΚ, μόλις το νομικό πρόσωπο διαλυθεί, βρίσκεται αυτοδικαίως σε εκκαθάριση. Ωσότου περατωθεί η εκκαθάριση και για τις ανάγκες της, το νομικό πρόσωπο θεωρείται ότι υπάρχει.
Επίσης, κατά το άρθρο 49 παρ. 6 του Ν. 2190/1920, το στάδιο της εκκαθάρισης δεν μπορεί να υπερβεί την πενταετία, από την ημερομηνία έναρξης της εκκαθάρισης, οπότε και η εταιρία διαγράφεται από τα μητρώα ανωνύμων εταιριών. Για τη συνέχιση της εκκαθάρισης πέραν της πενταετίας, πριν την τροποποίηση του ανωτέρω άρθρου του ν. 3604/2007, απαιτείτο ειδική άδεια του Υπουργού Εμπορίου. Το στάδιο της εκκαθάρισης, όμως, δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να υπερβεί τη δεκαετία.
Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων, συνάγεται ότι η ανώνυμη εταιρία, όπως όλα τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, μετά τη λύση της και την είσοδο της στο (αναγκαίο) στάδιο της εκκαθαρίσεως, θεωρείται, κατά πλάσμα του νόμου, ότι υφίσταται μέχρις ότου επιτευχθεί ο σκοπός της εκκαθαρίσεως των εκκρεμών σχέσεων της και η διανομή του τυχόν καθαρού ενεργητικού στους μετόχους της.
Η περάτωση της εκκαθάρισης και συγχρόνως της εταιρίας επέρχεται, όταν οι εκκαθαριστές ενεργήσουν τις αναγκαίες πράξεις εκκαθάρισης, συντάξουν απογραφή, δημοσιεύσουν τις εγκριθείσες από τη γενική συνέλευση οικονομικές καταστάσεις πέρατος της εκκαθάρισης και προβούν στην καταχώριση της διαγραφής της εταιρίας στο Μητρώο Ανωνύμων Εταιριών (άρθρα 7α παρ. 1 στοιχ. ιβ, ιγ, 49 παρ. 2, 5 Ν 2190/1920). Η καταχώριση της διαγραφής στο Μητρώο Ανωνύμων Εταιριών έχει σχετικά συστατικό χαρακτήρα, με την έννοια ότι χωρίς αυτή δεν επέρχεται περάτωση της ΑΕ.
Αν όμως, διαπιστωθεί ότι η εταιρία είχε και άλλη περιουσία, δεν επέρχεται η περάτωση της, έστω και αν είχε διαγραφεί από το Μητρώο. Τα παραπάνω ισχύουν και αν ακόμη έχει γίνει υπέρβαση των άνω χρονικών ορίων διάρκειας της εκκαθάρισης, δηλαδή της πενταετίας ή της δεκαετίας (όπως δεχόταν η κρατούσα άποψη σε θεωρία και νομολογία πριν την τροποποίηση του άρθρου 49 παρ. 6). Δηλαδή, είχε γίνει δεκτό ότι οι χρονικοί περιορισμοί, που είχαν τεθεί για την περάτωση της εκκαθαρίσεως της ΑΕ με το άρθρο 14 παρ. 1 του Ν 2339/1995, απέβλεπαν, ως κατευθυντήριες αρχές, στη συντόμευση του χρόνου διενέργειας της εκκαθαρίσεως και όχι σε αποκλεισμό από το νόμο της εκκαθάρισης όσων εκκρεμών σχέσεων δεν θα καθίστατο δυνατό να διεκπεραιωθούν εγκαίρως, ήτοι μέσα στα χρονικά περιθώρια αυτής της διατάξεως, όπως τούτο εμμέσως επιβεβαιώνεται και από το ότι η παρ. 6 του άρθρου 49 Ν. 2190/1920, όπως έχει προστεθεί με το άρθρο 14 παρ. 1 του Ν 2339/1995, έχει ήδη αντικατασταθεί με το άρθρο 58 του Ν. 3604/2007, με το οποίο ανατίθεται, μετά την πενταετία από τη λύση της ανώνυμης εταιρίας, η επιτάχυνση και περάτωση της εκκαθάρισης της, χωρίς χρονικούς περαιτέρω περιορισμούς, στη γενική συνέλευση των μετόχων και, επί ασυμφωνίας, στο μονομελές πρωτοδικείο της έδρας της εταιρίας, το οποίο αποφασίζει κατόπιν προσφυγής του εκκαθαριστή ή μετόχων που εκπροσωπούν το 1/20 του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου, με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (Βλ. ΑΠ 30/2010 Νοmos).
Επομένως, όπως κρίθηκε στη χαρακτηριστική υπ’ αρ. 3143/2012 απόφαση του ΣτΕ, «η πράξη διαγραφής ανώνυμης εταιρείας από το Μητρώο Ανωνύμων Εταιρειών, η οποία εκδόθηκε λόγω υπερβάσεως των ως άνω χρονικών περιορισμών και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, με συνέπεια να παύσει να υφίσταται η εταιρεία ως νομικό πρόσωπο με ικανότητα να είναι διάδικος, ανακαλείται, εφ’ όσον εξακολουθεί να υπάρχει, ακόμη και μετά την έκδοση και δημοσίευση αυτής της πράξεως, εκκρεμοδικία που αφορά σχέσεις της εταιρείας. Εξ άλλου, η Διοίκηση οφείλει να προβεί στην ανάκληση της ως άνω πράξεως διαγραφής, εφ’ όσον υποβάλλεται σχετικό αίτημα από οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο έχει έννομο συμφέρον για τον τερματισμό της εν λόγω εκκρεμοδικίας. Τέλος, η ανάκληση δεν είναι αλυσιτελής για τον λόγο ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα δικαστήρια έχουν δεχθεί ως διάδικο εταιρεία που διεγράφη από το Μητρώο Ανωνύμων Εταιρειών και απέβαλε τη νομική προσωπικότητά της».
Ενώ η υπ’ αρ. 6489/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών εξειδίκευσε περαιτέρω τις περιπτώσεις μη περάτωσης της εκκαθάρισης όταν διαπιστώνεται ότι «η εταιρεία έχει και άλλη περιουσία», ακόμη και αν έχει χορήσει διαγραφή από το Μητρώο. Αναφέρει : «Αν, όμως, διαπιστωθεί ότι η εταιρία είχε και άλλη περιουσία, δεν επέρχεται η περάτωση της, έστω και αν είχε διαγραφεί από το ΜΑΕ (ΑΠ 30/2010 ΕΕμπΔ 2010,618, ΑΠ 1043/2006 ΔΕΕ 2006,1023). Επίσης, η εταιρία και η νομική προσωπικότητα της εξακολουθούν να υπάρχουν, εφόσον υπάρχει δανειστής αυτής που δεν έχει ικανοποιηθεί, διότι δεν νοείται πέρας της εκκαθάρισης και της νομικής προσωπικότητας της εταιρίας προτού αποσβεστούν οι απαιτήσεις και υποχρεώσεις αυτής. Ακόμη και μετά τη λήξη των εργασιών της εκκαθάρισης και τη διαγραφή της εταιρίας από το ΜΑΕ, αν διαπιστωθεί ότι υπάρχει κάποια εκκρεμότητα, όπως απαίτηση ή χρέος της εταιρίας, επαναλαμβάνονται και πάλι οι εργασίες της εκκαθάρισης (ΑΠ 96/2005 ΕλλΔνη 46,1445, ΑΠ 1427/2000 ΕλλΔνη 42,707, ΑΠ 120/1998 ΕλλΔνη 39,570, ΑΠ 1410/1996 ΕλλΔνη 38,1107, ΕφΑΘ 8088/2007 ΔΕΕ 2008,1379, ΕφΑΘ 2458/2005 ΕπισκΕΔ 2005,973, ΕφΑΘ 9223/2000 ΕλλΔνη 43, 214)».
Όμως, μετά την τροποποίηση του άρθρου 49 παρ. 6 Ν. 2190/1920, όπως έχει αντικατασταθεί με το άρθρο 58 του Ν 3604/2007 το εν λόγω άρθρο ορίζει: «Εάν το στάδιο της εκκαθάρισης υπερβεί την πενταετία, ο εκκαθαριστής υποχρεούται να συγκαλέσει γενική συνέλευση, στην οποία υποβάλλει σχέδιο επιτάχυνσης και περάτωσης της εκκαθάρισης. Το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει έκθεση για τις μέχρι τότε εργασίες της εκκαθάρισης, τους λόγους της καθυστέρησης και τα μέτρα που προτείνονται για την ταχεία περάτωση της. Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν παραίτηση της εταιρείας από δικαιώματα, δικόγραφα και αιτήσεις, αν η επιδίωξη τούτων είναι ασύμφορη σε σχέση με τα προσδοκώμενα οφέλη ή αβέβαιη ή απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα. Τα ανωτέρω μέτρα μπορούν να περιλαμβάνουν και συμβιβασμούς, αναδιαπραγματεύσεις ή καταγγελία συμβάσεων ή και σύναψη νέων. Η γενική συνέλευση εγκρίνει το σχέδιο με την απαρτία και πλειοψηφία των παραγράφων 3 και 4 του άρθρου 29 και της παραγράφου 2 του άρθρου 31. Εάν το σχέδιο εγκριθεί, ο εκκαθαριστής ολοκληρώνει τη διαχείριση σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο σχέδιο. Εάν το σχέδιο δεν εγκριθεί, ο εκκαθαριστής ή μέτοχοι που εκπροσωπούν το ένα εικοστό (1/20) του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου μπορούν να ζητήσουν την έγκριση του από το μονομελές πρωτοδικείο της έδρας της εταιρείας, με αίτηση τους που δικάζεται με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Το δικαστήριο μπορεί να τροποποιήσει τα μέτρα που προβλέπει το σχέδιο, όχι όμως και να προσθέσει μέτρα που δεν προβλέπονται σε αυτό. Ο εκκαθαριστής δεν ευθύνεται για την εφαρμογή σχεδίου που εγκρίθηκε σύμφωνα με τα παραπάνω».
Έτσι, ο νομοθέτης εξάλειψε την ασάφεια και κατέστησε άσκοπη τη διχογνωμία, καθώς απάλειψε το χρονικό όριο των δέκα ετών και αντί θέσης χρονικών ορίων προτίμησε την επιτάχυνση της διαδικασίας. Οι εκκαθαριστές είναι μάλιστα υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν την ως άνω διαδικασία επιτάχυνσης μετά την πάροδο της πενταετίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν δικαιούνται να την ακολουθήσουν και πριν την πενταετία, αν το κρίνουν σκόπιμο τόσο προς όφελος των εταιρικών δανειστών και μετόχων, όσο και προς όφελος της ταχύτερης λήξης της εκκαθάρισης (βλ. σε Περάκη Ε., Το δίκαιο της ανώνυμης εταιρείας, Άρθρο 49, 49).
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr