Δικαίωμα επικοινωνίας γονέα με τέκνο. Δυνατότητα περιορισμού ή και αποκλεισμού αυτού

Κατά το άρθρο 1520 ΑΚ “ο γονέας με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο διατηρεί το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας με αυτό. Οι γονείς δεν έχουν το δικαίωμα να εμποδίζουν την επικοινωνία του τέκνου με τους απώτερους ανιόντες του, εκτός αν υπάρχει σοβαρός λόγος. Στις περιπτώσεις των προηγούμενων παραγράφων, τα σχετικά με την επικοινωνία κανονίζονται ειδικότερα από το δικαστήριο. Το αυστηρά προσωπικό δικαίωμα του γονέα να επικοινωνεί με το τέκνο του απορρέει από το φυσικό δεσμό του αίματος και του αισθήματος στοργής προς το τέκνο και συντελεί στην ανάπτυξη του ψυχικού του κόσμου και την εν γένει προσωπικότητά του. Για το λόγο αυτό η άσκηση του δικαιώματος τούτου αποβλέπει κυρίως στο καλώς εννοούμενο συμφέρον του τέκνου. Δεν ενδιαφέρει αν η αιτία, για την οποία ο γονέας δεν διαμένει μαζί με το τέκνο οφείλεται τυχόν στην από υπαιτιότητά του διακοπή της έγγαμης συμβίωσης των γονέων τούτου ή τη λύση του γάμου. Επομένως, κατά την κρατούσα στη θεωρία και τη νομολογία άποψη, σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να υπάρξει πλήρης αποκλεισμός της προσωπικής επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο του. Μπορεί όμως να περιοριστεί το δικαίωμα αυτό όταν το επιβάλλει το συμφέρον του τέκνου ή όταν υπάρχει σπουδαίος λόγος (Παπαδόπουλου, Αγωγές Οικογενειακού δικαίου, 2003, σ. 321 επ., Βαθρακοκοίλη, ΕΡΜΟΝΑΚ 2003 υπό το άρθρο 1520 αρ. 23 και 40, όπου και παραπομπές στη νομολογία και τη θεωρία). Όπως κάθε δικαίωμα έτσι και το δικαίωμα επικοινωνίας, είναι δυνατό να ασκείται κατά κατάχρηση δικαιώματος. Στην περίπτωση αυτή το δικαστήριο αναγνωρίζοντας την καταχρηστικότητα της άσκησής του, μπορεί να προβεί στον περιορισμό της άσκησης του δικαιώματος τούτου. Υποστηρίζεται και η άποψη ότι, εφόσον η ανάγκη προστασίας του συμφέροντος του τέκνου το επιβάλλει, θα μπορεί να διατάσσεται από το δικαστήριο και πλήρης αποκλεισμός του δικαιώματος επικοινωνίας. Για τον προσδιορισμό του συμφέροντος του τέκνου λαμβάνονται υπόψη τόσο η υποκειμενική πλευρά του παιδιού, η ψυχική του διάθεση και στάση σε σχέση με την επικοινωνία, όσο και αντικειμενικό αξιολογικό κριτήρια. Η ψυχική στάση του παιδιού είναι μεταβλητή, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι έχει δευτερεύουσα σημασία. Η εκτίμηση της υποκειμενικής πλευράς του παιδιού συνδέεται κυρίως με την ανάγκη προστασίας του στο παρόν από την επιβάρυνση και τις συνακόλουθες δυσμενείς επιπτώσεις που θα συνεπάγεται γι` αυτό μια επικοινωνία που είναι αντίθετη προς τη θέλησή του. Από αντικειμενική άποψη σημαντικό ρόλο θα διαδραματίζει στη διαμόρφωση της σχετικής κρίσης προσδιορισμού του συμφέροντος του τέκνου η μακροπρόθεσμη -με βάση τη μελλοντική προοπτική -ανάγκη της διατήρησης της επαφής με τον άλλο γονέα και οι επιδράσεις που αυτή έχει στην εν γένει ανάπτυξη και εξέλιξη της προσωπικότητας του παιδιού. Με βάση την αρχή της αναλογικότητας, η επιβολή του αποκλεισμού τελεί υπό την προϋπόθεση ότι άλλα ηπιότερα μέτρα κατάλληλης ρύθμισης της επικοινωνίας έμειναν χωρίς αποτέλεσμα ή η αναποτελεσματικότητά τους είναι δεδομένη εκ των προτέρων (Πουλιάδης σε ΑΚ Γεωργιάδη-Σταθόπουλου, 1993, υπό το άρθρο 1520 σ. 231 επ., ΜΠρΛιβ 44/1990, ΕλλΔνη31. 1081, ΜΠρΑθ 642/85 προσκομ.). Προς την τελευταία αυτή άποψη τάσσεται και το δικαστήριο, εφόσον συντρέχουν οι ως άνω προϋποθέσεις, θεωρώντας ότι εξυπηρετεί περισσότερο το συμφέρον του τέκνου, το οποίο αναγορεύεται ως το μοναδικό κριτήριο για κάθε απόφαση των γονέων ή του δικαστηρίου, που το αφορά (ΑΠ 1728/1999 ΕλλΔνη 41. 972). Προς ενίσχυση της απόψεως αυτής πρέπει να αναφερθεί ότι, όπως γίνεται δεκτό και από τη νομολογία, δεν θεσπίζεται, με οποιοδήποτε κανόνα, υποχρέωση του υπόχρεου γονέα να κάμψει την άρνηση του τέκνου να επικοινωνήσει με τον άλλο γονέα, πειθαναγκάζοντας το προς το σκοπό αυτό με κάθε μέσο (ΑΠ 429/2002 ΕλλΔνη 43.1621).

Λένα Πολύζου

Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr