Εγκατάλειψη οχήματος κατ’ άρθρο 1076 ΑΚ
Το άρθρο 1076 ΑΚ ορίζει ότι: «Κινητό πράγμα γίνεται αδέσποτο, αν ο κύριος εγκαταλείψει τη νομή του με σκοπό να παραιτηθεί από την κυριότητα». Το κινητό γίνεται αδέσποτο αν ο κύριος, με σκοπό να παραιτηθεί από την κυριότητα, εγκαταλείψει τη νομή του (Απ. Γεωργιάδης, Εμπράγματο δίκαιο, 3η έκδ., 2025, σελ. 662, βλ. και ΕιρΚω 124/2017). Η ως άνω έννοια του κινητού, ως αδεσπότου, αντιδιαστέλλεται με το χαμένο (απολωλός, κατ’ άρθρον 1081 ΑΚ) πράγμα, που είναι το κινητό του οποίου ο κύριος έχασε τη νομή, όχι όμως και την κυριότητα (ΕφΠειρ 197/2003). Η εγκατάλειψη (derelictio) του κινητού συνιστά δικαιοπραξία αναιτιώδη, μονομερή και μη απευθυντέα (Π. Φίλιος, Εμπράγματο δίκαιο, 4η έκδ., 2011, σελ. 193-194), που τείνει σε κατάργηση εμπραγμάτου δικαιώματος (ΑΠ 117/2020) και η οποία απαρτίζεται από το νομικό στοιχείο της δηλώσεως βουλήσεως για παραίτηση από την κυριότητα και από το υλικό στοιχείο της σωματικής εγκαταλείψεως του πράγματος (ΕφΚερκ 88/2006, ΜΠρΘεσπρ 313/2004). Για να είναι έγκυρη η ανωτέρω δικαιοπραξία θα πρέπει, καταρχήν, αυτός που προβαίνει στη σχετική δήλωση βουλήσεως να είναι πράγματι κύριος του κινητού (Γ.-Α. Γεωργιάδης, Παραίτηση από δικαίωμα, 2017, σελ. 97). Για να καταστεί το κινητό αδέσποτο δεν αρκεί μόνο παραίτηση από τη νομή του, αλλά απαιτείται η εγκατάλειψη της νομής να γίνεται με σκοπό να παραιτηθεί ο κύριος από την κυριότητά του, ενώ σημειώνεται ότι η παραίτηση μπορεί να γίνει και σιωπηρά (Ι. Σπυριδάκης, Εμπράγματο Δίκαιο, 2η έκδ., 2021, σελ. 659). Η πρόθεση για εγκατάλειψη πρέπει να μην είναι αμφίβολη (Ν. Τριάντος, Αστικός Κώδικας, άρθρο 1076, 2018, σελ. 196). Συνεπώς, για να καταστεί ένα κινητό αδέσποτο, κατά την εν λόγω διάταξη, απαιτείται εκούσια οριστική αποξένωση του κυρίου και νομέα από τη φυσική εξουσίαση του πράγματος, μέσα από την οποία υποδηλώνεται βούληση παραίτησης από την κυριότητα (Γ. Καρύμπαλη-Τσίπτσιου, Εμπράγματο Δίκαιο, τόμ. 1, 2024, σελ. 414-416). Γεγονότα που συντείνουν στη διαπίστωση της ανωτέρω αποξένωσης του κυρίου του κινητού είναι η απουσία πράξεων νομής ή κατοχής επί αυτού, όπως λ.χ. η αναζήτηση και η συντήρησή του (Γνμδ ΝΣΚ 36/2025 με παρατ. Φ. Νικολάου, ΕφΑΔΠολΔ 1/2026, σελ. 67-68). Αν το πράγμα έχει εκφύγει από τη νομή του κυρίου, τότε για την εγκατάλειψη αρκεί η απλή δήλωση παραίτησης (Β. Βαθρακοκοίλης, ΕΡΝΟΜΑΚ, τόμ. Δ’ – ημίτομ. Α’, άρθρο 1076, 2007, σελ. 592). Αντικείμενο εγκατάλειψης δύναται να αποτελέσει και ποσοστό συγκυριότητας ενός κινητού, οπότε η εγκαταλειφθείσα ιδανική μερίδα του συγκυρίου δεν επέρχεται αυτοδικαίως -κατά προσαύξηση- στις μερίδες των λοιπών συγκυρίων, αλλά καθίσταται αδέσποτη, η οποία όμως μπορεί να αποκτηθεί από τους λοιπούς συγκυρίους [Ν. Λεοντής (-Φ. Νικολάου), Ερμηνεία Αστικού Κώδικα, τόμ. 2, άρθρο 1076, 2020, σελ. 2817]. Με τη σύννομη δικαιοπραξία παραίτησης από την κυριότητα κινητού επέρχεται αφενός απώλεια της νομής, αφετέρου κατάργηση του δικαιώματος κυριότητας (Γ.-Α. Γεωργιάδης, ό.π., σελ. 102). Τέλος, σημειώνεται ότι η εγκατάλειψη κινητού από τον κύριό του δεν συνεπάγεται και απόσβεση τυχόν έτερων δικαιωμάτων άλλων προσώπων (Δ. Παπαστερίου, Εμπράγματο Δίκαιο, τόμ. 2, 2008, σελ. 420-421).
Ως προς την εγκατάλειψη οχήματος, ελλείψει ρητής διάταξης νόμου που να ρυθμίζει τη διαδικασία αποδοχής ή απόρριψης παρόμοιων δηλώσεων διοικουμένων κατ’ άρθρο 1076 ΑΚ, με αντικείμενο την εγκατάλειψη οχήματος και την παραίτηση του ιδιοκτήτη από το δικαίωμα κυριότητας επ’ αυτού, η Διοίκηση δεν έχει αρμοδιότητα να εκδώσει εκτελεστή διοικητική πράξη προς περαιτέρω ρύθμιση της έννομης σχέσης που αποτυπώνεται στην άδεια κυκλοφορίας του οχήματος ως προς την κυριότητα αυτού. Άλλωστε, το ισχύον νομικό πλαίσιο ρυθμίζει μεν τις περιπτώσεις μεταβίβασης και αναθεώρησης άδειας κυκλοφορίας (με την πρόβλεψη μάλιστα ειδικής πλατφόρμας στον ιστότοπο gov.gr), πλην όμως καμία διάταξη, τυπικού ή ουσιαστικού νόμου, δεν ρυθμίζει την περίπτωση της εγκατάλειψης οχήματος, υπό το πρίσμα του άρθρου 1076 ΑΚ (έγγραφο με αρ. πρωτ. 170995/295/2026 της Νομικής Υπηρεσίας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας).
Αγγελική Λιγοψυχάκη, δικηγόρος