Ένσταση περί μη προσκόμισης του πιστοποιητικού υποβολής δήλωσης φόρου κληρονομιάς σε δίκες περί κληρονομικού δικαιώματος
Σύμφωνα με τα άρθρα 1, 2, 3 παρ.1, 61, 102 και 106 παρ.1 και 2 του ν.δ. 118/1973 «περί φορολογίας κληρονομιών, δωρεών, προικών και κερδών εκ λαχείων», όπως ισχύει σήμερα, περιουσίες που βρίσκονται στην Ελλάδα και περιέρχονται λόγω κληρονομίας είτε εξ αδιαθέτου είτε εκ διαθήκης είτε με κληροδοσία σε ημεδαπούς ή σε αλλοδαπούς υποβάλλονται σε φόρο που βεβαιώνεται και εισπράττεται σύμφωνα με τις διατάξεις του ως άνω νόμου.
Υπόχρεοι στην καταβολή του φόρου είναι οι κληρονόμοι ή κληροδόχοι, ο καθένας ανάλογα με την περιουσία που περιήλθε σε αυτόν.
Απαγορεύεται μάλιστα κάθε ενέργεια από τα δικαστήρια επί αγωγής των κληρονόμων, κληροδόχων ή διαδόχων αυτών που αφορά αντικείμενο της κληρονομίας ή της κληροδοσίας, εφόσον δεν προσκομίζεται πιστοποιητικό του Οικονομικού Εφόρου για τη υποβολή δηλώσεως ή πράξη επιβολής φόρου που υπογράφεται από αυτόν. Η ένσταση περί μη προσκόμισης του πιστοποιητικού αυτού προτείνεται σε κάθε στάση της δίκης, ενώ εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως από τα δικαστήρια. Αν δε προσκομιστεί αναστέλλεται η πρόοδος της δίκης εωσότου προσκομιστεί το πιστοποιητικό αυτό ή υποβληθεί κεκυρωμένο αντίγραφο του εισαγωγικού δικογράφου (της επίδικης αγωγής) στον αρμόδιο Οικονομικό Έφορο του τόπου κατοικίας του κληρονομουμένου και προσκομιστεί βεβαίωση αυτού για την εν λόγω υποβολή (βλ. ΟλΑΠ 1331/1985 ΝοΒ 34.1569, ΑΠ 150/1991 ΕλλΔνη 33.913, ΑΠ 329/1986ΝοΒ 1987.29, ΕφΑθ 7083/2002, ΕφΠατρ 771/1998, ΠολΠρωτΡοδ 89/2001, Ερμηνεία Γεωργιάδη-Σταθόπουλου, άρθρο 1871 αρ.30).
Ο νομοθέτης επιβάλλοντας αυτή την υποχρέωση στον κληρονόμο στοχεύει, πέραν των φορολογικών του σκοπών και επιδιώξεων, να αποτρέψει καταχρηστικές και καιροσκοπικές αγωγές στερούμενες σοβαρής βουλήσεως για αναγνώριση και διεκδίκηση του κληρονομικού δικαιώματος. Γι’ αυτό άλλωστε ο νομοθέτης, εκτός από τη δυνατότητα προβολής της υπό κρίσιν ένστασης από τα διάδικα μέρη της δίκης περί αναγνώρισης ή διεκδίκησης του κληρονομικού δικαιώματος, η οποία προτείνεται σε κάθε στάση της δίκης από τους διαδίκους, αναθέτει τον έλεγχο περί της προσκόμισης ή μη του εν λόγω πιστοποιητικού από τον ενάγοντα αυτεπαγγέλτως στο Δικαστήριο το οποίο πρόκειται να αποφανθεί περί της επίδικης αγωγής περί κληρονομικού δικαιώματος.
Αν δεν προσκομισθεί το πιστοποιητικό αυτό κληρονομίας των εναγόντων, το Δικαστήριο υποχρεούται να μην εξετάσει την εν λόγω αγωγή και να αναστείλει την πρόοδο της δίκης έως την προσκόμισή του, καθώς η παράλειψη προσκόμισής του καταδεικνύει αφενός την προφανή έλλειψη σοβαρής βούλησης των εναγόντων να καταστούν κληρονόμοι του αποβιώσαντος, όχι μόνο στα δικαιώματα (στα οποία στηρίζουν την αγωγή τους), αλλά και στις υποχρεώσεις της κληρονομίας, και αφετέρου την προσχηματική και για λόγους καιροσκοπικούς άσκηση της υπό εν λόγω αγωγής.
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος