Επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης (ΑΚ 932): Υποχρεωτική για το δικαστήριο της ουσίας ή απλώς δυνητική;
Εξαιτίας της συγκεκριμένης διατύπωσης του άρθρου ΑΚ 932 («το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης») αναφύεται το ερώτημα αν η επιδίκαση αυτή είναι για το δικαστήριο υποχρεωτική ή απλώς δυνητική.
Αναφορικά με το ζήτημα αυτό έχουν υποστηριχθεί και οι δύο απόψεις. Έτσι, κατά τη μεν, κρατούσα στη νομολογία άποψη, καθώς και την άποψη μιας μερίδας θεωρητικών, η επιδίκαση της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης είναι δυνητική για το δικαστήριο (βλ. ενδεικτικά ΑΠ 1336/1976 ΝοΒ 25, 935, ΑΠ 856/1976 ΝοΒ 25, 205, ΕΦΑΘ 454/1966 ΕΕΝ 33, 472. Βλ. επίσης Ζέπο, Αρχείο Ιδιωτικού Δικαίου, 1943/341, σελ. 758), ενώ κατά την άλλη άποψη, η επιδίκαση της χρηματικής ικανοποίησης είναι για το δικαστήριο υποχρεωτική, εφόσον φυσικά πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, ήτοι η τέλεση αδικοπραξίας, η οποία έχει προκαλέσει ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη (βλ. Φίλιο, Ενοχ. Δικ. Ειδικό μέρος, 1974, σελ. 686, Τριανταφυλλόπουλο, Ν.Δ. 6, σελ. 5, Σακελλαρόπουλο, Ν.Δ. 8, 611, Σούρλα, Ερμ. ΑΚ άρθρο 59 αριθ. 13).
Κατά την πλειοψηφία, ωστόσο, της νομικής θεωρίας ορθότερο είναι να γίνει η ακόλουθη διάκριση (βλ. Σταθόπουλο, σε ΑΚ Γεωργιάδη – Σταθόπουλο, άρθρο 299 αρ. 10, Απ. Γεωργιάδη σε ΑΚ Γεωργιάδη – Σταθόπουλο, άρθρο 932 αρ. 3, Σπυριδάκη, Γεν. Αρχ. σελ. 343, Δεληγιάννη – Κορνηλάκη, Ειδικό Ενοχικό Δίκαιο ΙΙΙ, 1992, σελ. 297, Αθ. Κρητικό, Αποζημίωση από τροχαία ατυχήματα, 1992, σελ. 310, Ιωάννη Καράκωστα, Περιβάλλον και αστικό δίκαιο, 1981, σελ. 55-56): Η κρίση του δικαστηρίου για το αν κάποιος υπέστη ή όχι ηθική βλάβη (ή ψυχική οδύνη), καθώς και το ύψος της χρηματικής ικανοποίησης που πρέπει να επιδικαστεί δεν ελέγχεται ακυρωτικά και γίνεται με βάση τα διδάγματα της κοινής πείρας και της λογικής. Αν το δικαστήριο εκτιμώντας τα πραγματικά περιστατικά που τίθενται ενώπιόν του, δέχεται ότι το πρόσωπο υπέστη ηθική βλάβη (ή ψυχική οδύνη) και παρόλα αυτά δεν του επιδίκασε τίποτε, τότε η απόφαση αυτή είναι αναιρετικώς ελεγκτή, γιατί παραβιάζεται ο νόμος (559 αρ. 1 ΚΠολΔ). Το αυτό ισχύει και αν το δικαστήριο επιδικάσει ποσό αμελητέο, εφόσον έτσι παραβιάζει τα άκρα όρια της διακριτικής του ευχέρειας. Στις ως άνω περιπτώσεις δεν είναι ορθή -κατά την άποψη αυτή- η αντίθετη που υποστηρίζει ότι το δικαστήριο έχει δυνητική απλώς ευχέρεια για επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης. Πλήρης δε αποδοχή της τελευταίας αυτής άποψης -ότι το δικαστήριο έχει δυνητική ευχέρεια- είναι δυνατόν να οδηγήσει στο αποτέλεσμα το δικαστήριο να διαπιστώνει την ύπαρξη ηθικής βλάβης (ή ψυχικής οδύνης) και παρά ταύτα να μην επιδικάζει τίποτα χωρίς καμία αιτιολογία. Έτσι, κατά την πλειοψηφούσα αυτή άποψη των νομικών γίνεται δεκτό πως αν το δικαστήριο δεχθεί την πρόκληση ηθικής βλάβης στον παθόντα, υποχρεούται συνάμα και να επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση, άλλως η απόφασή του ελέγχεται αναιρετικώς (βλ. Βασίλη Αντ. Βαθρακοκοίλη, ΕρΝομΑΚ, Τόμος Γ’, Ημίτομος Γ’, Ειδικό Ενοχικό, Άρθρα 741-946, 2006, σελ. 1070).
Η πάγια, πάντως, νομολογία του Αρείου Πάγου δέχεται ότι το ζήτημα του αν ο δικαιούχος υπέστη ή όχι ad hoc ηθική βλάβη και σε ποιο ποσό πρέπει να προσδιοριστεί η ικανοποίηση της βλάβης αυτής, ανήκει στην κυριαρχική κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, η οποία δεν υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο (βλ. Στυλιανό Πατεράκη, Η Χρηματική Ικανοποίηση Λόγω Ηθικής Βλάβης, 2001, σελ. 253, υποσημ. 86α, όπου παραπομπές σε: ΑΠ 1410/1986 ΝοΒ 35, 925, ΑΠ 1685/1986 ΝοΒ 35, 1055, ΑΠ 1251/1988 Ελλ Δ/νη 1989, 1449, ΑΠ 197/1994 Ελλ. Δ/νη 1996, 64, ΑΠ 103/1995 Δίκη 1995, 916, ΑΠ 208/1995 Ελλ. Δ/νη 1996, 320, ΑΠ 206/1996 Ελλ. Δ/νη 1996, 1514, ΑΠ 130/1999 Ελλ. Δ/νη 1999, 1031, ΑΠ 112/1999 Ελλ Δ/νη 1999, 773, ΑΠ 1003/1999 Ελλ. Δ/νη 1999, 1705).
Μπενάκη Βικεντία – Άννα
Δικηγόρος Αθηνών
Μ.Δ.Ε. Φιλοσοφίας Δικαίου Νομικής Αθηνών
info@efotopoulou.gr