Επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών στο δημόσιο αντίκειται στις αρχές της εύρυθμης και χρηστής διοίκησης

Σύμφωνα με την πάγια νομολογιακή θέση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στις περιπτώσεις που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως χρηματικά ποσά για αποδοχές ή άλλες συναφείς αιτίες (π.χ. συντάξεις) η αναζήτηση και επιστροφή τους αντίκειται στις αρχές της εύρυθμης και χρηστής διοίκησης, όταν συντρέχουν αθροιστικά οι εξής προϋποθέσεις:

α) κρίνεται μετά από εκτίμηση των συγκεκριμένων σε κάθε περίπτωση συνθηκών και της συμπεριφοράς των αρμοδίων κρατικών οργάνων, ότι δημιουργήθηκε σε αυτόν που καταβλήθηκαν τα παραπάνω ποσά σταθερή και δικαιολογημένη πεποίθηση ότι ήταν πράγματι δικαιούχος και καλόπιστα συνεπώς τα εισέπραξε, β) προκύπτει, από την εκτίμηση των στοιχείων της προσωπικής, οικογενειακής και περιουσιακής κατάστασης του αχρεωστήτως λαβόντος ότι η, μετά την παρέλευση ικανού χρονικού διαστήματος αναζήτηση και επιστροφή των καταβληθέντων θα δημιουργήσει απρόβλεπτες οικονομικές δυσχέρειες που είναι δυνατό να έχουν άμεση δυσμενή επίδραση στα μέσα διαβιώσεως αυτού και της οικογένειάς του (ΕΣ 515/1986, ΝοΒ 1988/827, ΕΕργΔ 47/ 1034) και γ) έχει παρέλθει από την είσπραξη των ποσών αυτών ικανό χρονικό διάστημα (Ι. Τμήμα 1398/06).

Την συνδρομή των ανωτέρω προϋποθέσεων επικαλείται ο καταλογιζόμενος, ο οποίος σύμφωνα με το άρθρο 96 του π.δ. 1225/1981, φέρει και το βάρος της απόδειξής τους (Ι Τμ. 2616/06). Ελλείπουσας της καλής πίστης στο πρόσωπο του λαβόντος, παρέλκει περαιτέρω ως αλυσιτελής η εξέταση της προβαλλόμενης από αυτόν οικονομικής αδυναμίας, αφού για την άρση του επίδικου καταλογισμού η ως άνω προϋπόθεση θα έπρεπε να συντρέχει σωρευτικά με καλόπιστη είσπραξη αυτού του ποσού (IV Tμ. 1246/05).

Στο δίκαιο της κοινωνικής ασφάλισης, η αναζήτηση από τον ασφαλιστικό οργανισμό περιοδικών ασφαλιστικών παροχών μετά την πάροδο ευλόγου χρόνου από την είσπραξή τους, αντίκειται στην αρχή της χρηστής διοικήσεως, αν οι παροχές αυτές έχουν μεν καταβληθεί αχρεωστήτως από τον ασφαλιστικό οργανισμό, ο ασφαλισμένος, όμως, τις έχει εισπράξει καλόπιστα. Η αναζήτηση των παροχών αυτών επιτρέπεται μόνο εφόσον κριθεί ότι αυτός που έχει εισπράξει τα αναζητούμενα ποσά τελούσε κατά την είσπραξή τους σε δόλο έναντι του οργανισμού, η κρίση δε για τη συνδρομή του δόλου πρέπει να αιτιολογείται ειδικώς (Σ.τ.Ε.1619/2006 επταμ.,1601, 1835/2007, 154/2008, 2291/2009, 2070/2010).

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr