Εργατικό ατύχημα – έννοια – αξιώσεις του εργαζομένου και παροχές του ΙΚΑ

Κατά τη σαφή έννοια των διατάξεων του άρθρου 1 του ν. 551/1915, όπως αυτός κωδικοποιήθηκε με το από 247/25-8-1920 β.δ. “περί κωδικοποιήσεως των νόμων περί ευθύνης προς αποζημίωση των εξ ατυχημάτων εν τη εργασία παθόντων εργατών ή υπαλλήλων” και εξακολουθεί να ισχύει μετά την εφαρμογή του ΑΚ, κατά το άρθρο 38 ΕισΝΑΚ, σε συνδυασμό προς τις διατάξεις των άρθρων 34 παρ. 2 και 60 παρ. 3 του α.ν. 1846/1951, ως ατύχημα από βίαιο συμβάν που επήλθε κατά την εκτέλεση της εργασίας ή εξ αφορμής αυτής σε εργάτη ή υπάλληλο των εργασιών ή των επιχειρήσεων των αναφερομένων στο άρθρο 2 του αυτού β.δ. (εργατικό ατύχημα), θεωρείται κάθε βλάβη, η οποία είναι αποτέλεσμα βίαιης και αιφνίδιας επενέργειας εξωτερικού αιτίου, που δεν θα λάμβανε ύπαρξη χωρίς την εργασία και την εκτέλεσή της υπό τις δεδομένες περιστάσεις εκτελέσεώς της (ΑΠ 11169/99 ΕλλΔνη 41.733, ΕΑ 4957/98 ΕλλΔνη 41.513). Η διάταξη αυτή, όπως και όλη η ρύθμιση του προαναφερόμενου νόμου, εμπνέεται από την δικαιοπολιτική ιδέα του επαγγελματικού κινδύνου, ως λόγου παραγωγικού αστικής ευθύνης, την οποία ανεξαρτήτως από υπαιτιότητα ή και τη συμπεριφορά του καθεαυτή, πρέπει να επωμίζεται εκείνος που ασκεί επιχείρηση, από την οποία αυτός μεν  προσπορίζεται ή αναμένει όφελος, οι δε εργαζόμενοι στην ίδια, ως εκ του είδους της και των τεχνικών μεθόδων και μέσων τα οποία χρησιμοποιεί, είναι εκτεθειμένοι σε κίνδυνο της ζωής ή της σωματικής τους ακεραιότητας και απώλειας συνακολούθως της ικανότητάς τους για βιοποριστική εργασία (ΑΠ 1149/94 ΕλλΔνη 37.655, ΑΠ 982/93 ΕλλΔνη 36.164).

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 298, 299 και 932 ΑΚ προκύπτει ότι η αξίωση για χρηματική ικανοποίηση εξαιτίας ηθικής βλάβης, που οφείλεται μόνο στις από το νόμο προβλεπόμενες περιπτώσεις για ζημία μη περιουσιακή και έχει γενεσιουργό αιτία την αδικοπραξία, υπό την έννοια της υπαίτιας ζημιογόνου πράξης (άρθ. 914 ΑΚ), δύναται να βρει έρεισμα και στο πλαίσιο της εφαρμογής των περί εργατικού ατυχήματος διατάξεων (Ν. 551/1915), αρκεί ότι τούτο οφείλεται σε πταίσμα του εργοδότη ή των υπ’ αυτού προστηθέντων προσώπων που αμέλησαν να λάβουν τα αναγκαία μέτρα ασφαλείας για την προστασία της υγείας ή της ζωής των εργαζομένων (ΟλΑΠ 26/95 ΝοΒ 44.198, ΑΠ 185/98 ΕλλΔνη 39.838, ΑΠ 1185/93 ΕλλΔνη 36.360, ΕΑ 421/2000 ΕλλΔνη 41.798, ΕΘ 2591/95 Αρμ 1995.1187, ΕΘ1415/95 ΕλλΔνη 39.440). Η αδικοπραξία του εργοδότη τεκμαίρεται εφόσον δεν τηρήθηκαν στην επιχείρηση οι όροι ασφαλείας που προβλέπονται νομοθετικά και όχι οι όροι που επιβάλλονται από την κοινή αντίληψη, την υποχρέωση πρόνοιας και την απαιτούμενη στις συναλλαγές επιμέλεια (ΟλΑΠ 26/95 ΕλλΔνη 1996.38, ΑΠ 1819/1999 ΕλλΔνη 2000.1012, ΑΠ 1132/99 ΕλλΔνη 1999.622, ΑΠ 600/96 ΕλλΔνη 1999.18).

Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 34 παρ. 2 και 60 παρ. 3 του α.ν. 1846/1951 (περί κοινωνικών ασφαλίσεων”, συνδυαζόμενες και με αυτές του άρθρου 16 παρ. 1 και 3 του ν. 551/31.12.1914 (ΦΕΚ 11Α/8.1.1915), όπως οι τελευταίες κωδικοποιήθηκαν μετά από 24.7/25.8.1920 ΒΔ, συνάγεται ότι όταν ο παθών από ατύχημα, που έγινε έπειτα από βίαιο συμβάν κατά την εκτέλεση της εργασίας του ή εξ αφορμής αυτής, υπάγεται στην ασφάλιση του ΙΚΑ, δηλαδή έπαθε ατύχημα στον τόπο της εργασίας που βρίσκεται μέσα σε ασφαλιστική περιοχή του ΙΚΑ, οπότε και θεωρείται αυτοδικαίως ασφαλισμένος σ` αυτό, τότε ο εργοδότης απαλλάσσεται από κάθε υποχρέωση για αποζημίωση του παθόντος αυτού. Δηλαδή,  απαλλάσσεται τόσο της κατά το κοινό δίκαιο ευθύνης για αποζημίωση, όσο και της προβλεπόμενης από το ν. 551/1914 ειδικής αποζημίωσης και μόνο αν το ατύχημα οφείλεται σε δόλο αυτού (εργοδότη) ή του προσωπικού που προστήθηκε από αυτόν, υποχρεούται αυτός να καταβάλει στον παθόντα την από το παραπάνω άρθρο 34 παρ. 2 προβλεπόμενη διαφορά μεταξύ του ποσού της κατά το κοινό δίκαιο αποζημίωσης και του ολικού ποσού των υπό του ΙΚΑ χορηγουμένων σ` αυτόν παροχών. Η απαλλαγή αυτή του εργοδότη από την ευθύνη προς αποζημίωση για περιουσιακή ζημία από εργατικό ατύχημα καλύπτει και την περίπτωση της ειδικής αμέλειας, κατά την οποία το ατύχημα έγινε γιατί δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις των ισχυόντων νόμων, διαταγμάτων η κανονισμών περί των όρων ασφαλείας (ΟλΑΠ 1267/76) και χωρεί έστω και αν δεν έχει γίνει η καταβολή των οφειλόμενων εισφορών στο ΙΚΑ και ανεξάρτητα από το χρόνο ασφάλισης του μισθωτού σ` αυτό, γιατί ο νόμος απαιτεί απλώς ο μισθωτός που υπέστη το ατύχημα, να υπάγεται στην ασφάλιση του ΙΚΑ, χωρίς να αξιώνει και την προηγούμενη εγγραφή του στα μητρώα ασφαλισμένων του Ιδρύματος. Επομένως, για την απαλλαγή του εργοδότη είναι αδιάφορο, αν έχει αναγγελθεί η απασχόληση του μισθωτού στις υπηρεσίες του ΙΚΑ, αν ο παθών έχει εγγραφεί στα μητρώα του ΙΚΑ, αν έχει εφοδιαστεί με ασφαλιστικό βιβλιάριο, αν έχουν καταβληθεί οι εισφορές ή αν οφείλονται και από ποιον, αρκεί δε επίσης ότι ο παθών δικαιούταν να αξιώσει ασφαλιστικές παροχές από το ΙΚΑ, χωρίς να απαιτείται να έχει λάβει και πραγματικά αυτές (ΟλΑΠ 1267/76 ΔΕΝ 1277.310, ΑΠ 501/77 ΔΕΝ 1977.625, ΑΠ 704/75, 630/76 ΕΔΚΑ 1976.651, ΕΑ 2406/04 ΕλλΔνη 45.1074, ΕΑ 9160/01 ΕλλΔνη 44.546, ΕφΠατρ 721/99 ΑχαϊκηΝομ 2000.498, ΜονΠρΒερ 15/2003 Αρμ 2004.690, βλ. Ι. Ληξουριώτη Ατομικές Εργασιακές σχέσεις έκδ. 2005 σελ.501, Κ. Λαναρά Νομοθεσία Εργατική και Ασφαλιστική έκδ. 1999, σελ. 262). Διατηρεί όμως ο παθών την αξίωση του για “χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης” κατά του εργοδότη, όταν το ατύχημα οφείλεται σε πταίσμα του, γιατί η πιο πάνω απαλλαγή του από κάθε υποχρέωση για “αποζημίωση”, ήτοι για αξίωση εντελώς περιουσιακού χαρακτήρα, δεν καλύπτει και την περιλαμβανόμενη σ` αυτήν ως άνω αξίωση για χρηματική ικανοποίηση, αφού καμία παροχή χορηγούμενη από το ΙΚΑ δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον αποκλεισμό της εν λόγω διαφορετικής φύσεως αξιώσεως, η επιδίκαση ή μη της οποίας εξαρτάται από την εύλογη κρίση του Δικαστηρίου (Ολ ΑΠ 1117 (86 ΕλλΔνη 28.112, ΑΠ 434/92 ΕλλΔνη 35.1327, ΑΠ 1417/91 ΕλλΔνη 34.52, ΕΑ 9623/95 ΕλλΔνη 37.1411).

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr