Η αρμοδιότητα για την έκδοση των πράξεων για την πρόσληψη και την αλλαγή επωνύμου ανήκει στα όργανα των Δήμων. Το αρμόδιο όργανο οφείλει να αποφαίνεται αιτιολογημένα αν ενδείκνυται ή όχι να εγκριθεί η ζητούμενη μεταβολή του επωνύμου (βλ. σχετικά την υπ’ αριθ. 631/2017 απόφαση του ΣτΕ, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ)
Σύμφωνα με το ν. δ. 2573/1953, όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 9 του άρθρου 9 του ν. 2307/1995, ορίζεται ότι «1. Η πρόσληψη και η αλλαγή επωνύμου… γίνεται με απόφαση του Νομάρχη. … 2. Προκειμένου περί: α) Ελλήνων του εξωτερικού, β) ομογενών αλλοδαπών που αποκτούν την ελληνική ιθαγένεια και γ) παλλινοστούντων ομογενών που έχουν την ελληνική ιθαγένεια, ο Νομάρχης, προς το σκοπό εξελληνισμού του ονοματεπωνύμου τους, μπορεί να αποφασίσει κατά τη διαδικασία της προηγούμενης παραγράφου την αλλαγή τόσο του επωνύμου όσο και του κύριου ονόματος. … 3. Με αποφάσεις του Υπουργού Εσωτερικών, που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, μπορούν να καθορίζονται λεπτομέρειες για τις προϋποθέσεις και τον τρόπο πρόσληψης και αλλαγής επωνύμου…».
Στο δε σχετικό με την αλλαγή επωνύμου Κεφάλαιο Γ΄ της —εκδοθείσης κατ’ εξουσιοδότηση της ως άνω διάταξης— Φ. 42301/12167/28.6.1995 απόφασης του Υφυπουργού Εσωτερικών, ορίζονται τα εξής: «1. Για την αλλαγή επωνύμου υποβάλλεται στο νομάρχη αίτηση του ενδιαφερομένου… στην οποία πρέπει να ορίζεται λεπτομερώς ο σκοπός για τον οποίο επιδιώκεται η μεταβολή και να δηλώνεται το επώνυμο του οποίου ζητείται η πρόσληψη. Η αίτηση αυτή απευθύνεται στο νομάρχη, στην περιφέρεια του οποίου υπάγεται ο δήμος ή η κοινότητα, στο μητρώο αρρένων ή το δημοτολόγιο του οποίου είναι γραμμένος ο ενδιαφερόμενος. … 2. Ο νομάρχης παραγγέλλει, με δαπάνη του ενδιαφερομένου, τη δημοσίευση περίληψης της αίτησης αλλαγής επωνύμου σε μία εφημερίδα από αυτές που εκδίδονται στην πρωτεύουσα ή την περιφέρεια του νομού, ή γειτονικού νομού. Η περίληψη πρέπει να περιέχει ακριβή σημείωση περί του ονόματος, επαγγέλματος, τόπου και έτους γέννησης και κατοικίας του ενδιαφερομένου, περί του επωνύμου, η απόκτηση του οποίου επιδιώκεται, ως και πρόσκληση σε κάθε αντιτιθέμενο στη ζητούμενη αλλαγή, όπως μέσα σε δεκαπέντε (15) ημέρες από της δημοσιεύσεως, υποβάλει στο Νομάρχη τις αντιρρήσεις του. 3. Μετά την πάροδο της προθεσμίας των δεκαπέντε (15) ημερών, ο νομάρχης εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση με την οποία αποδέχεται ή απορρίπτει την αίτηση. Με την ίδια απόφαση, ο νομάρχης αποφαίνεται συγχρόνως και επί των αντιρρήσεων που τυχόν έχουν υποβληθεί κατά της ζητούμενης αλλαγής. Η απόφαση του νομάρχη με την οποία αποδέχεται τη ζητηθείσα αλλαγή επωνύμου, κοινοποιείται στις αρχές που τηρούν δημοτολόγιο και μητρώο αρρένων, στο γραφείο ποινικού μητρώου του οικείου Πρωτοδικείου, στην Εισαγγελία και Αστυνομικές Αρχές του τόπου γεννήσεως και κατοικίας του ενδιαφερομένου και στον ενδιαφερόμενο για να την προσκομίσει στην Αστυνομική Αρχή του τόπου της κατοικίας του, κατά την έκδοση νέου δελτίου ταυτότητος. 4. …». Τέλος, με το άρθρο 94 παρ. 6 του ν. 3852/2010 η αρμοδιότητα για την έκδοση των σχετικών με την πρόσληψη και αλλαγή επωνύμου πράξεων μεταφέρθηκε στα όργανα των οικείων Δήμων [άρθρ. 75 παρ. ΙΙ περ. 26 του κυρωθέντος με το άρθρο πρώτο του ν. 3463/2006 Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων].
Έχει δε κριθεί (ΣτΕ 962/2011 επτ.) και άλλωστε από τις παρατεθείσες στην προηγούμενη σκέψη διατάξεις προκύπτει ότι το επώνυμο αποτελεί μεν στοιχείο της προσωπικότητας του ατόμου, πλην η πρόσκτηση ή η αλλαγή του δεν απόκειται στην ιδιωτική βούληση, αλλά ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη, ως θέμα συναπτόμενο με την ασφάλεια των συναλλαγών και των εννόμων εν γένει σχέσεων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου του ατόμου, χωρεί δε καταρχήν διά της διοικητικής οδού. Το αρμόδιο διοικητικό όργανο οφείλει σε κάθε περίπτωση, προπαντός, να εκτιμά τους λόγους που επικαλείται ο αιτών τη μεταβολή του επωνύμου του και να αποφαίνεται ενόψει της σοβαρότητας των λόγων αυτών, εάν ενδείκνυται ή όχι να εγκριθεί η ζητούμενη μεταβολή, αιτιολογώντας ειδικά, από την άποψη αυτή, την απόφασή του.
Ειδικότερα η διοικητική διαδικασία αλλαγής επωνύμου, σύμφωνα με το ν.δ. 2573/1953, αποσκοπεί στην επίλυση σοβαρών προβλημάτων που δημιουργούνται από τη χρήση του συγκεκριμένου επωνύμου. Έτσι, σοβαροί λόγοι που μπορούν να δικαιολογήσουν την αλλαγή του επωνύμου είναι ενδεικτικά οι κάτωθι: α) όταν το επώνυμο είναι κακόηχο ή ξενικό, β) όταν προκαλεί θυμηδία, γ) όταν είναι δυσχερές στην προφορά, δ) όταν είναι αντίθετο προς την αντίληψη της κοινωνίας περί ηθικής και ε) όταν είναι κακής φήμης, εξ αιτίας πράξεων άλλου προσώπου. Με την εξέταση της αιτούμενης αλλαγής εκ μέρους της διοίκησης ο αρμόδιος Δήμαρχος θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να εξετάζει εάν το νέο από το δημότη αιτούμενο επώνυμο υπερβαίνει όλα τα ανωτέρω ψυχολογικά προβλήματα, καθόσον απαιτείται η απόδειξη σοβαρών προβλημάτων που δημιουργούνται από τη χρήση του συγκεκριμένου επωνύμου.
Κωνσταντίνα Πουρνάρα
Δικηγόρος