Η διάθεση ηρτημένης της αιρέσεως (ΑΚ 206) και ειδικότερα η εγγραφή υποθήκης, προσημείωσης και η αναγκαστική εκτέλεση ενώ ήρτηται η αίρεση

Σύμφωνα με το άρθρο 206 του ΑΚ: «Μετά την πλήρωση της αίρεσης κάθε διάθεση του αντικειμένου της δικαιοπραξίας, που επιχειρήθηκε όσο εκκρεμούσε η αίρεση, είναι αυτοδικαίως άκυρη, εφόσον ματαιώνει ή βλάπτει το αποτέλεσμα που εξαρτάται από την αίρεση. Το ίδιο ισχύει και αν, όσο εκκρεμούσε η αίρεση, το αντικείμενο εκποιήθηκε με αναγκαστική εκτέλεση».

Με την υπόψη διάταξη αναγνωρίζεται η αυτοδίκαιη ακυρότητα που επέρχεται  ως συνέπεια (δηλ. δεν απαιτείται η έκδοση δικαστικής απόφασης για την κήρυξη της ακυρότητας) σε περίπτωση διάθεσης αντικειμένου της υπό αναβλητική ή διαλυτική αίρεση δικαιοπραξίας που πραγματοποιήθηκε κατά το χρόνο ενόσω εκκρεμούσε η αίρεση, εφόσον με την πλήρωση αυτής ματαιώνεται ή βλάπτεται το αποτέλεσμα που εξαρτάται από την αίρεση. Η ρύθμιση αυτή στοχεύει στην προστασία του υπό αίρεση δικαιούχου[1].

Η εφαρμογή της εν λόγω διάταξης προϋποθέτει την πλήρωση των εξής προϋποθέσεων, ήτοι: α) εκποιητική (όχι υποσχετική) υπό αίρεση (διαλυτική ή αναβλητική) δικαιοπραξία με αντικείμενο την άμεση μεταβίβαση ή κατάλυση ενοχικού ή εμπραγμάτου δικαιώματος, β) διάθεση, δηλαδή εκποίηση ή μεταβίβαση του αντικειμένου της δικαιοπραξίας με άλλη από τον υπό αίρεση υπόχρεο, με οποιοδήποτε τρόπο, που από το νόμο αναγνωρίζεται, γ) διάθεση όσο εκκρεμεί η αίρεση, και ως εκ τούτου όχι πριν  από την κατάρτιση της δικαιοπραξίας ή μετά την πλήρωση ή ατονία της αίρεσης. Σημειούται, πως εν προκειμένω δεν ενδιαφέρει αν η διάθεση είναι εκούσια  από τον υπό αίρεση υπόχρεο ή αν είναι συνεπεία της αναγκαστικής εκτέλεσης, εφόσον περατώθηκε κατά το διάστημα που ήρτηται η αίρεση,  δ) ματαίωση ή βλάβη  του από την αίρεση εξαρτώμενου αποτελέσματος και  ε) πλήρωση της αίρεσης, οπότε και τίθεται ζήτημα προστασίας του υπό αίρεση δικαιούχου[2].

Ειδικότερα, ως διάθεση νοείται κάθε εκποίηση ή μεταβίβαση του αντικειμένου της δικαιοπραξίας, από επαχθή ή χαριστική αιτία, εν ζωή ή αιτία θανάτου, σύσταση εμπραγμάτου δικαιώματος (επί παραδείγματι δουλείας ή εμπραγμάτου ασφάλειας) εκχώρηση της απαίτησης κλπ[3]. Στα εμπράγματα δικαιώματα περιλαμβάνεται ρητώς η υποθήκη (ΑΚ 973) και ως εκ τούτου συνάγεται πως η εγγραφή υποθήκης που διενεργήθη ηρτημένης της αιρέσεως είναι άκυρη, άμα τη πληρώσει και των ως άνω αναφερθέντων προϋποθέσεων.

Ζήτημα γεννάται για την προσημείωση της υποθήκης, αφού είναι είδος προσωρινής υποθήκης που μπορεί να τραπεί σε οριστική υποθήκη. Η προσημείωση δηλαδή είναι υποθήκη υπό την αίρεση της τελεσίδικης επιδίκασης της ασφαλιζόμενης απαίτησης στον προσημειούχο δανειστή και της έγκαιρης τροπής της σε υποθήκη[4]. Μέχρι την πλήρωση αυτής της διπλής αναβλητικής αίρεσης ο προσημειούχος δανειστής  αποκτά δικαίωμα προσδοκίας υποθήκης[5], το οποίο έχει- όπως και το δικαίωμα υποθήκης- παρεπόμενο και παρακολουθηματικό χαρακτήρα. Πάντως η προσημείωση υποθήκης δεν εξομοιούται με το δικαίωμα υποθήκης, διότι ο προσημειούχος δανειστής, προκειμένου να προχωρήσει σε κατάσχεση και πλειστηριασμό, θα πρέπει προηγουμένως να τρέψει την προσημείωση σε υποθήκη[6].

Είναι επομένως εύλογο το ερώτημα που ανακύπτει αν είναι δυνατή η υπαγωγή της προσημείωσης στην έννοια της διάθεσης του άρθρου 206 ως ανωτέρω αναλύθηκε, λόγω των κοινών χαρακτηριστικών που αυτή έχει με την έννοια της υποθήκης. Η προσημείωση υποθήκης συνιστά ασφαλιστικό μέτρο και εξαιτίας αυτού, η ένταξη ενός ασφαλιστικού μέτρου στην έννοια της διάθεσης του άρθρου 206 του ΑΚ και η αντιμετώπισή του ως διαθετικής δικαιοπραξίας εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται ορθή. Στην πράξη όμως η προσημείωση, και δη η συναινετική, λειτουργεί περισσότερο ως περιορισμένο εμπράγματο δικαίωμα παρά ως ασφαλιστικό μέτρο, αφού τα περισσότερα χαρακτηριστικά της προσημείωσης  δεν συνάδουν με αυτά των ασφαλιστικών  μέτρων, το οποίο αναπόδραστα οδηγεί στην αντιμετώπιση της προσημείωσης ως οιονεί εμπράγματης εξασφάλισης του ουσιαστικού δικαίου, έχοντας απωλέσει το χαρακτήρα της ως ασφαλιστικό μέτρο[7].

Συνεπώς, η προσημείωση υποθήκης που εγγράφηκε ηρτημένης της αιρέσεως, καθίσταται άκυρη, λόγω ευθείας εφαρμογής του άρθρου 206 του ΑΚ, στην περίπτωση συναινετικής παραχώρησης αυτής, δηλαδή κατόπιν αποδοχής εκ μέρους του οφειλέτη της σχετικής αίτησης του αντιδίκου και έκδοσης έπειτα απόφασης ασφαλιστικών μέτρων σύμφωνης με το περιεχόμενο της αποδοχής αυτής. Το ίδιο συμβαίνει, ήτοι θεωρείται άκυρη κατ’ άρθρο 206 εδάφιο α’, η προσημείωση που δόθηκε λόγω δικαστικού συμβιβασμού ή ακόμη και κατόπιν καταδίκης του οφειλέτη σε δήλωση βούλησης. Αντιθέτως η εγγραφή προσημείωσης που εγγράφεται κατόπιν πραγματικής αντιδικίας των διαδίκων με την έκδοση απόφασης ασφαλιστικών μέτρων ή με την έκδοση διαταγής πληρωμής, είναι άκυρη εφαρμοζόμενου αναλόγως του δευτέρου εδαφίου του άρθρου 206 του ΑΚ[8].

Τέλος στο εδάφιο β’ του άρθρου 206 του ΑΚ, προβλέπεται επίσης ως συνέπεια η ακυρότητα, αν κατά το διάστημα που εκκρεμούσε η αίρεση, το αντικείμενο εκποιήθηκε με αναγκαστική εκτέλεση. Δηλαδή, του νόμου μη διακρίνοντος, καθίσταται άκυρη η οποιαδήποτε εκποίηση μέσω της διαδικασίας της αναγκαστικής εκτέλεσης, είναι δε αδιάφορο το κύρος και η ισχύς του τίτλου δυνάμει του οποίου διενεργήθηκε η αναγκαστική εκτέλεση. Αν ο τίτλος φέρει κάποιο ελάττωμα, τότε το ζήτημα εξέτασης αυτού κρίνεται κατά τις διατάξεις του κοινού δικαίου[9].

Κατερίνα Μπασιαρίδου, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1] Βλ. Βασίλη Αντ. Βαθρακοκοίλη, ΕΡΝΟΜΑΚ, Ερμηνεία Νομολογία Αστικού Κώδικα, (κατ’ άρθρο), Τόμος Α’, Γενικές Αρχές, Άρθρα 1-286, Αθήνα 2001, άρθρο 206, σελ. 864 επ.

[2] Βλ. Βασίλη Αντ. Βαθρακοκοίλη, ο.π., σελ .864.

[3] Γ. Ράμμου, Ερμηνεία του Αστικού Κώδικος Αλ. Λιτζερόπουλου, Τόμος I, Γενικαί Αρχαί,άρθρα 201-210, άρθρ. 206.

[4] Βλ. Αποστόλου Σ. Γεωργιαδή, Εμπράγματο Δίκαιο, Τόμος II, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα,§89 Η προσημείωση της υποθήκης, σελ. 179 επ.

[5]  ΑΠ 106/1968 ΝοΒ 16,600, Εφ Πατρ 46/1974 ΝοΒ 22, 1317, ΕφΑθ 8126/1973 ΕΕΝ 41,690.

[6] Βλ. Αποστόλου Σ. Γεωργιαδή, ό.π., σελ. 179 επ.

[7] Βλ. Στεργιούδα Δήμητρα, Διπλωματική Εργασία με θέμα «Η διάθεση ηρτημένης της αιρέσεως (ΑΚ206)», Θεσσαλονίκη 2005, III vi. Ειδικότερα η αναλογική εφαρμογή του αρθ. 206 περ.β στην προσημείωση υποθήκης, σελ. 26 επ.

[8] Βλ. Στεργιούδα Δήμητρα, ο.π., σελ.30.

[9] Βλ. Γ. Ράμμου, ο.π., άρθρο 206.