Η διοικητική διαδικασία πρόσληψης πατρωνύμου και επωνύμου πατέρα για τέκνα γεννηθέντα χωρίς γάμο των γονέων τους
Σύμφωνα με το άρθρο μόνο του Ν.Δ. 2573/1953, όπως τούτο (αρχικά συμπληρώθηκε με την παρ. 1 του άρθρου 8 του Ν. 2130/1993 και εν συνεχεία) αντικαταστάθηκε με την παρ. 9 του άρθρου 9 του Ν.2307/1995, «1. Η πρόσληψη και αλλαγή επωνύμου, καθώς και η πρόσληψη πατρωνύμου και μητρωνύμου σε παιδιά γεννηθέντα χωρίς νόμιμο γάμο των γονέων τους ή αγνώστων γονέων γίνεται με απόφαση του Νομάρχη. Επίσης, η προσθήκη στοιχείων που λείπουν στις εγγραφές στα μητρώα αρρένων ή στα δημοτολάγια, καθώς και η διόρθωση αυτών, εκτός της ηλικίας, για την οποία προβλέπουν ειδικές διατάξεις, γίνεται, ύστερα από αίτηση των ενδιαφερομένων ή αυτεπάγγελτα, με απόφαση του Νομάρχη… 3. Με αποφάσεις του Υπουργού Εσωτερικών, που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, μπορούν να καθορίζονται λεπτομέρειες για τις προϋποθέσεις και τον τρόπο πρόσληψης και αλλαγής επωνύμου και πρόσληψης πατρωνύμου και μητρωνύμου».
Βάσει της εξουσιοδοτικής διατάξεως της παρ. 3 του προαναφερθέντος άρθρου του Ν.Δ. 2573/1953, εκδόθηκε η υπ’ αριθμ. Φ. 42301/12167/28.6.1995 (ΦΕΚ 608 Β΄/12.7.1995) Υπουργική Απόφαση[1], προς εξειδίκευση, μεταξύ άλλων, της διαδικασίας προσλήψεως πατρωνύμου σε παιδιά γεννηθέντα εκτός γάμου: «Β΄ Πρόσληψη Πατρωνύμου – Μητρωνύμου κλπ: 1. Ο νομάρχης με απόφασή του, μετά από αίτηση των ενδιαφερόμενων προσώπων ή κάθε προσώπου που ασκεί οπωσδήποτε τη γονική μέριμνα ή επιτροπεία επ’ αυτών: α) Δίνει πατρώνυμο, μητρώνυμο και οικογενειακό επώνυμο μητέρας σε πρόσωπα αγνώστων γονέων. β) Δίνει πατρώνυμο σε πρόσωπα που έχουν γεννηθεί χωρίς γάμο των γονέων τους. 2. Ο νομάρχης κοινοποιεί την προβλεπόμενη από την παρ. 1 απόφαση αυτού στις αρχές που τηρούν δημοτολόγιο και μητρώο αρρένων για την προσθήκη σ’ αυτά των αναφερόμενων στην απόφαση συμπληρωματικών στοιχείων του ονόματός του χωρίς γάμο των γονέων του γεννηθέντος ή αγνώστων γονέων προσώπου. Επίσης την απόφασή του αυτή την κοινοποιεί στην Εισαγγελία, στο γραφείο ποινικού μητρώου του οικείου Πρωτοδικείου, καθώς και σ’ αυτόν που με αίτησή του ζήτησε την προσθήκη των ανωτέρω στοιχείων».
Προς συμπλήρωση της ως άνω αποφάσεως και «λαμβάνοντας υπόψη… την ανάγκη ύπαρξης επωνύμου πατέρα και επωνύμου μητέρας, σε πρόσωπα αγνώστων γονέων και επωνύμου πατέρα σε πρόσωπα, που έχουν γεννηθεί χωρίς γάμο των γονέων τους, που είναι απαραίτητα στοιχεία για την έκδοση Δελτίου Αστυνομικής Ταυτότητας»[2] εκδόθηκε η υπ’ αριθμ. Φ.91400/2961/14-2-2001 (ΦΕΚ 193 Β΄/28.2.2001) Υπουργική Απόφαση, η οποία προέβλεψε τα ακόλουθα αναφορικά με τη δυνατότητα πρόσληψης επωνύμου πατέρα για παιδιά γεννηθέντα εκτός γάμου των γονέων τους: «Καθορίζουμε τις λεπτομέρειες, σχετικά με τις προϋποθέσεις και τον τρόπο της πρόσληψης επωνύμου πατέρα και επωνύμου μητέρας, σε πρόσωπα αγνώστων γονέων και σε πρόσωπα εκτός γάμου γονέων γεννηθέντα ως ακολούθως: 1. Ο Νομάρχης στην Περιφέρεια του οποίου υπάγεται ο Δήμος ή η Κοινότητα, στο μητρώο αρρένων ή δημοτολόγιο του οποίου είναι γραμμένος ο ενδιαφερόμενος, με απόφασή του και ελεύθερη κρίση του μετά από αίτηση του ενδιαφερόμενου προσώπου ή κάθε προσώπου που ασκεί οπωσδήποτε γονική μέριμνα ή επιτροπεία επ’ αυτού: α) Δίνει επώνυμο πατέρα και επώνυμο μητέρας σε πρόσωπα αγνώστων γονέων. β) Δίνει επώνυμο πατέρα σε πρόσωπα που έχουν γεννηθεί χωρίς γάμο των γονέων τους. Η απόφαση του νομάρχη δημοσιεύεται με τοιχοκόλληση επί οκτώ (8) πλήρεις ημέρες στο συνηθισμένο τόπο δημοσιεύσεων του Νομαρχιακού καταστήματος και του καταστήματος του Δήμου ή της Κοινότητας όπου διαμένει το αγνώστων γονέων πρόσωπο ή το πρόσωπο που έχει γεννηθεί χωρίς γάμο των γονέων του. Για τις δημοσιεύσεις αυτές συντάσσονται αποδεικτικά, τα οποία φυλάσσονται στο σχετικό φάκελο. Μέσα στην οκταήμερη αυτή ανατρεπτική προθεσμία, όποιος τυχόν φέρει το ίδιο επώνυμο με εκείνο το επώνυμο πατέρα ή μητέρας που δόθηκε στο αγνώστων γονέων πρόσωπο ή με το επώνυμο πατέρα που δόθηκε στο πρόσωπο που έχει γεννηθεί χωρίς γάμο των γονέων του, δικαιούται να υποβάλει ένσταση στο Νομάρχη, εκθέτοντας τους λόγους για τους οποίους δεν επιθυμεί να φέρει το πρόσωπο αυτό το ίδιο με το δικό του επώνυμο ως επώνυμο πατέρα ή μητέρας. Μετά την πάροδο άπρακτης της οκταήμερης προθεσμίας ή σε περίπτωση απόρριψης των ενστάσεων που τυχόν υποβλήθηκαν, ο Νομάρχης εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση με την οποία αποδέχεται ή απορρίπτει την αίτηση. Με την ίδια απόφαση, ο Νομάρχης αποφαίνεται συγχρόνως και επί των αντιρρήσεων που τυχόν έχουν υποβληθεί κατά της ζητούμενης πρόσληψης, επωνύμου πατέρα ή μητέρας. 2. Η αιτιολογημένη απόφαση αποδοχής του αιτήματος πρόσληψης επωνύμου πατέρα και επωνύμου μητέρας από πρόσωπα αγνώστων γονέων ή χωρίς γάμο των γονέων τους γεννηθέντα, κοινοποιείται στις αρχές που τηρούν δημοτολόγιο και μητρώο αρρένων για την προσθήκη σ’ αυτά των αναφερομένων στην εν λόγω απόφαση συμπληρωματικών στοιχείων. Η απόφαση αυτή κοινοποιείται επίσης στην εισαγγελία, στο γραφείο ποινικού μητρώου του οικείου Πρωτοδικείου, καθώς και σ’ αυτόν που με αίτησή του ζήτησε την προσθήκη των ανωτέρω στοιχείων».
Τέλος, σημειούται ότι με το άρθρο 94 του Ν. 3852/2010, προστέθηκε στο άρθρο 75 παρ. II του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων ως αρμοδιότητα η «Η πρόσληψη και αλλαγή επωνύμου, καθώς και η πρόσληψη πατρώνυμου και μητρωνύμου από παιδιά, που γεννήθηκαν χωρίς γάμο των γονέων τους ή είναι αγνώστων γονέων», όπερ σημαίνει ότι η προπεριγραφείσα διαδικασία υπάγεται πλέον στις αρμοδιότητες του Δημάρχου, και όχι του Νομάρχη.
Όπως συνάγεται από το γράμμα της υπ’ αριθμ. Φ.91400/2961/14-2-2001 Υπουργικής Αποφάσεως, ο Δήμαρχος «με απόφασή του και ελεύθερη κρίση του» δίνει επώνυμο πατέρα σε τέκνα που έχουν γεννηθεί χωρίς γάμο των γονέων τους. Ενόψει της ανωτέρω γραμματικής διατύπωσης λοιπόν, εναπόκειται στην κρίση και τη διακριτική ευχέρεια του εκάστοτε Δημάρχου να καθορίσει τη διαδικασία πρόσληψης επωνύμου πατέρα για τέκνα γεννηθέντα εκτός γάμου. Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένοι Δήμοι επιτρέπουν στις ασκούσες τη γονική μέριμνα μητέρες να αιτούνται, κατά τη συμπλήρωση της σχετικής αιτήσεως, την επιλογή μόνο πατρωνύμου και όχι επωνύμου πατέρα για το γεννηθέν εκτός γάμου τέκνο τους, η δε επιλογή του επωνύμου πατέρα γίνεται κυριαρχικά από τον επιλαμβανόμενο Δήμαρχο.
Η πρακτική αυτή ακολουθείται, κατά τα φαινόμενα, προς αποφυγή καταστρατηγήσεως δια της πλαγίας οδού του άρθρου 1506 ΑΚ, το οποίο προβλέπει ότι «Το τέκνο που γεννήθηκε χωρίς γάμο των γονέων του παίρνει το επώνυμο της μητέρας του… Αν γίνει αναγνώριση, εκούσια ή δικαστική, το ενήλικο τέκνο ή, αν αυτό είναι ανήλικο, οι γονείς του ή και ένας από αυτούς ή ο επίτροπός του δικαιούνται, μέσα σε προθεσμία ενός έτους από την ολοκλήρωση της αναγνώρισης να προσθέσουν, με δήλωση στο ληξίαρχο, το πατρικό επώνυμο στο επώνυμο του τέκνου. Αν στη δήλωση προβαίνουν οι δύο γονείς από κοινού, μπορούν να προσδιορίσουν το νέο επώνυμο του τέκνου σύμφωνα με τη δεύτερη παράγραφο του προηγούμενου άρθρου». Έτσι, η ανωτέρω πρακτική ερείδεται στη σκέψη ότι, εάν επιτραπεί στην αιτούσα μητέρα να επιλέξει επώνυμο πατέρα κατά τη διαδικασία πρόσληψης, υπάρχει ο κίνδυνος να επιλέξει το επώνυμο του άνδρα με τον οποίο βρίσκεται ενδεχομένως σε διαμάχη για την αναγνώριση του γεννηθέντος εκτός γάμου τέκνου της, χωρίς να τηρηθούν οι προβλέψεις του Αστικού Κώδικα (1475 επ. ΑΚ). Αυτή τη γραμμή έχει ακολουθήσει σποραδικά και η ελληνική νομολογία, διακηρύσσοντας ότι οι σχετικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα (1506 ΑΚ), ως ειδικές, κατισχύουν των γενικών για την πρόσληψη και αλλαγή επωνύμου διατάξεων του ν.δ. 2573/1953[3].
Εμμανουέλα Μανωλιδάκη, δικηγόρος
[1] Είχε προηγηθεί η έκδοση της υπ’ αριθμ. 78810/18.12.1984 Υπουργικής Αποφάσεως του Υπουργού Εσωτερικών (ΦΕΚ 14 Β΄/14.1.1985), η οποία καταργήθηκε με τη θέση σε ισχύ της ανωτέρω υπ’ αριθμ. Φ. 42301/12167/28.6.1995 Υπουργικής Αποφάσεως.
[2] Κατά την υπ’ αριθμ. δ΄ εισαγωγική σκέψη της ως άνω υπ’ αριθμ. Φ.91400/2961/14-2-2001 Υπουργικής Αποφάσεως.
[3] Βλ. ΣτΕ 1810/1987, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ = ΕλλΔνη 1989, σελ. 654, καθώς και ΜονΠρΧαν 144/2008, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΜΠΑ 4100/2006, ΤΝΠ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ = ΝοΒ 2007, σελ. 358.