Οι γονικές παροχές καταλογίζονται στη νόμιμη μοίρα κάθε μεριδούχου με την αξία που είχαν κατά τον χρόνο παροχής. Με ποιο κριτήριο χαρακτηρίζονται ως δωρεές και υπόκεινται σε μέμψη άστοργης δωρεάς;
Στη νόμιμη μοίρα κάθε μεριδούχου, όπως προαναφέρθηκε, καταλογίζεται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1831 παρ. 2 και 1833 του ΑΚ, κάθε παροχή από ελευθεριότητα που έγινε από τον κληρονομούμενο στο μεριδούχο, αφού, μετά το ν. 1329/1983, αυτή είναι κατά νόμο καταλογιστέα, εκτός αν ο κληρονομούμενος όρισε διαφορετικά. Συνεπώς, όταν δεν υπάρχει διαφορετική βούληση του κληρονομουμένου, στην νόμιμη μοίρα καταλογίζεται και η δωρεά προς το μεριδούχο που έγινε από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή από λόγους ευπρέπειας, αφού και αυτή δεν παύει να είναι παροχή από ελευθεριότητα, που δόθηκε, δηλαδή, από τον κληρονομούμενο χωρίς νόμιμη υποχρέωση. Ενόψει αυτών, στις προστιθέμενες, κατά το άρθρο 1831 παρ. 2 ΑΚ, στην κληρονομιά παροχές του κληρονομουμένου προς τους μεριδούχους, περιλαμβάνονται οι χωρίς αντάλλαγμα γενόμενες προς αυτούς παροχές, έστω και αν έγιναν από λόγους ευπρέπειας ή από ιδιαίτερο ηθικόν καθήκον. Στις παροχές χωρίς αντάλλαγμα υπάγονται και οι γονικές παροχές (άρθρο 1509 Α.Κ.) οι οποίες συνυπολογίζονται στην κληρονομιά σε όλη τους την έκταση με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής, οποτεδήποτε και αν έγιναν. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, η παροχή περιουσίας στο τέκνο από οποιανδήποτε γονέα του είτε για τη δημιουργία ή τη διατήρηση οικονομικής ή οικογενειακής αυτοτέλειας, είτε για την έναρξη ή την εξακολούθηση επαγγέλματος, αποτελεί δωρεά μόνον ως προς το ποσόν που υπερβαίνει το μέτρο, το οποίο επιβάλλουν οι περιστάσεις. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι η παροχή του γονέα προς το τέκνο του δεν αποτελεί δωρεά, όταν είναι μέσα στα όρια που επιβάλλουν οι περιστάσεις. Το γεγονός αυτό έχει ως συνέπεια ότι η γονική παροχή δεν προσβάλλεται «ως άστοργη» έστω και αν θίγει τη νόμιμη μοίρα, αφού, κατά τη διάταξη του άρθρου 1835 ΑΚ, σε μέμψη υπόκεινται μόνον οι δωρεές. Ως ενδεικνυόμενο από τις περιστάσεις μέτρο θεωρείται το ανάλογο με την οικονομική, κοινωνική και οικογενειακή κατάσταση του γονέα, κατά τη σύσταση της παροχής και με τις ανάγκες του τέκνου προς το οποίο γίνεται η παροχή σε σχέση με την οικονομική κατάσταση των άλλων τέκνων του (ΑΠ 23/2015, ΑΠ 500/2014 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Γονική παροχή, που δεν έγινε για τους σκοπούς που ορίζονται στο άρθρο 1509 εδ. α’ ΑΚ, αποτελεί εξ ολοκλήρου δωρεά, ως παροχή περιουσιακού στοιχείου χωρίς αντάλλαγμα, κατ’ άρθρο 496 ΑΚ (ΑΠ 1658/2012, ΑΠ 491/2009, ΕφΑθ 78/2010 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ Βαθρακοκοίλης, ερμ. Νομ. Α-άρθρο 1509 αριθμ. 19 και 35). Εξάλλου, η τυχόν περιεχόμενη στο δωρητήριο συμβόλαιο, δήλωση του δωρητή ότι η δωρεά έχει το χαρακτήρα αυτό (δηλαδή έγινε από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή για λόγους ευπρέπειας, δεν δεσμεύει το Δικαστήριο το οποίο θα κρίνει με βάση τα προταθέντα και αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, αν πράγματι η δωρεά έγινε για τους παραπάνω λόγους άσχετα με το χαρακτηρισμό, που έδωσαν σ’ αυτήν οι συμβαλλόμενοι και τα ελατήρια της ενέργειας του δωρητή. Περαιτέρω, στην περίπτωση που δεν υπάρχει κανένα περιουσιακό στοιχείο στην κληρονομιά, τότε η αξία αυτής θα προσδιορισθεί από την αξία που είχε η άστοργη δωρεά κατά το χρόνο που έγινε και το ποσοστό της νόμιμης μοίρας θα υπολογισθεί στην παραπάνω αξία (ΑΠ 1658/2012, ΑΠ 491/2009, ΑΠ 1769/2006 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, 1470/2020 ΕφΘεσσαλ).
Λαμπρινή Σταμέλου, δικηγόρος