Η σύμβαση αποκλειστικής διανομής
Κατά την απορρέουσα από τις διατάξεις των άρθρων 5 § 1 του Συντάγματος σε συνδυασμό με το άρθρο 361 ΑΚ αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων τα μέρη είναι ελεύθερα να διαπλάσσουν τις έννομες σχέσεις τους σε μεγάλο βαθμό και δεν είναι υποχρεωμένα να ακολουθούν τα πρότυπα, που θέτει ο νόμος. Έτσι, δημιούργημα της σύγχρονης οικονομίας και μόρφωμα, που εξυπηρετεί τις συναλλακτικές ανάγκες της διεπιχειρησιακής συνεργασίας, ως απόρροια της παραπάνω αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων και, ιδίως, της ελευθερίας προσδιορισμού του περιεχομένου τους, αποτελεί και η σύμβαση αποκλειστικής διανομής, που προσομοιάζει προς την σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας. Ειδικότερα, η σύμβαση αποκλειστικής διανομής είναι μία ιδιόρρυθμη, διαρκής αμφοτεροβαρής ενοχική σύμβαση (σύμβαση- πλαίσιο), ορισμένου ή αορίστου χρόνου, με την οποία, με την πιο συνηθισμένη εμφάνιση της στις συναλλαγές, ο μεν παραγωγός ή μεγαλέμπορος (προμηθευτής) αναλαμβάνει την υποχρέωση να πωλεί (κατ’ αποκλειστικότητα) στον αντισυμβαλλόμενο του διανομέα, τα προϊόντα του και να του παρέχει συνεχή υποστήριξη, εφοδιάζοντάς τον σ` όλη τη διάρκεια της σύμβασης, ο, δε, διανομέας να προμηθεύεται αποκλειστικά από τον προμηθευτή τα σχετικά προϊόντα, για τα οποία οφείλει να του καταβάλει το συμφωνημένο τίμημα, και να τα μεταπωλεί στο δικό του όνομα, για δικό του λογαριασμό και με δικό του κίνδυνο, οργανώνοντας, όμως, την επιχείρηση του κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι ενταγμένη στο δίκτυο διανομής του παραγωγού – εμπόρου και να τηρεί τους δικούς του εμπορικούς όρους, όπως διαφήμιση, σήματα και τρόπο εξυπηρέτησης. Η ουσία της σύμβασης αυτής συνίσταται στο ότι ο παραγωγός παραχωρεί στον διανομέα αποκλειστικά δικαιώματα πώλησης των εμπορευμάτων του, με τους δικούς του, όμως, εμπορικούς όρους (διαφήμιση, σήματα). Το κέρδος του διανομέα είναι ότι η πώληση προς αυτόν γίνεται με μειωμένες τιμές. Ο κίνδυνος γι` αυτόν είναι ακριβώς στη μεταπώληση, που ο ίδιος αναλαμβάνει με δική του οργάνωση. Στις βασικές υποχρεώσεις του αποκλειστικού διανομέα, ανήκει, επίσης, η διατήρηση επαρκούς αποθέματος εμπορευμάτων, καθώς και αναλόγου προσωπικού για την καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση του δικτύου διανομής και την προώθηση των πωλήσεων, που αποτελεί τον απώτερο σκοπό της συνεργασίας των συμβαλλόμενων, και την αντιπαροχή του διανομέα, για το παραχωρούμενο δικαίωμα της αποκλειστικής διανομής των συμβατικών προϊόντων. Τα τυπολογικά χαρακτηριστικά του αποκλειστικού διανομέα είναι ότι οργανώνει ελεύθερα την εμπορική του δραστηριότητα, είναι ανεξάρτητος έμπορος με δική του επαγγελματική στένη και υπερασπίζεται τα συμφέροντα του παραγωγού εμπόρου. Όμως, δεν ενεργεί στο όνομα και για λογαριασμό του προμηθευτή, που αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας, δεν παίρνει προμήθεια και δεν υποχρεούται να μεταφέρει το οικονομικό αποτέλεσμα στον προμηθευτή του. Τα μέρη είναι ελεύθερα να διαμορφώσουν το περιεχόμενο της σύμβασης διανομής. Μπορούν να προβλέψουν το αντικείμενο της, την εμπορική βαθμίδα διανομής (στον καταναλωτή ή στον έμπορο λιανικής πώλησης), τη διανεμητέα ποσότητα (στόχο πωλήσεων κατά ορισμένες χρονικές περιόδους), την τιμή και τον τρόπο πληρωμής, τη διάρκεια διανομής, την τυχόν αποκλειστικότητα του διανομέα σε γεωγραφική ή άλλη υποδιαίρεση της αγοράς, ενδεχόμενα άλλες υποχρεώσεις, όπως διατήρηση αποθεμάτων, ανακοίνωση πελατών, επίσκεψη πελατών, επιθεώρηση από τον προμηθευτή κ.λπ. Στην σύμβαση αποκλειστικής διανομής, εφόσον ελλείπουν διατάξεις στον ΕμπΝ που να τη ρυθμίζουν και, εν προκειμένω, υφίσταται ακούσιο (γνήσιο) νομοθετικό κενό. εφαρμόζονται αναλογικά οι διατάξεις του ΠΔ 219/1991 περί εμπορικής αντιπροσωπείας (άρθρο 14 § 4 περ. β` του ν. 3557/2007), οι περί παραγγελίας διατάξεις του ΕμπΝ (άρθρα 90 επ.) και συμπληρωματικά οι διατάξεις περί εντολής (άρθρα 713 επ. ΑΚ) και αντιπροσωπείας (άρθρα 210 επ. ΑΚ). Συνεπώς, κρίσιμα περιστατικά για να χαρακτηριστεί μία σύμβαση ως αποκλειστική διανομή αποτελούν η υποχρέωση μη ανταγωνισμού, η υποχρέωση του διανομέα να προωθεί διαρκώς και αποκλειστικά τα προϊόντα της επιχείρησης στη συμβατική περιοχή, η υποχρέωση διατήρησης αποθεμάτων, η υποχρέωσή του να διαφημίζει τα συμβατικά προϊόντα, η υποχρέωση ενημέρωσης του αντιπροσωπευομένου ως προς την αγορά, η υποχρέωση ανακοίνωσης των πελατών του διανομέα στον αντιπροσωπευόμενο, η υποχρέωση πωλήσεων ορισμένου ελάχιστου ύψους, η υποχρέωση του διανομέα να ορνανώνει με δική του ευθύνη και δαπάνες την επιχείρησή του (ΑΠ 812/1991 ΕλλΔνη 1991.1490, ΕφΑθ 7371/2003 ΕπισκΕμπΔ 2004.438, ΕφΑθ 6352/2003 ΕλλΔνη 2004.192, ΕφΑθ 4503/2003 ΕλλΔνη 2004.193, ΕφΑθ 9155/2002 ΔΕΕ 2004.677, ΕφΑθ 874/2002 ΕλλΔνη 2003 248, ΕφΠειρ 1246/2000 ΕλλΔνη 1991.1490, ΠΠρΑθ 3539/2005 ΧΡΙΔ 2006.816).
Ελένη Κλουκινιώτη
info@efotopoulou.gr