Ειδικά ζητήματα που ανακύπτουν στα πλαίσια εκδίκασης της κατ’ α. 7Α Ν.2882/2001 ειδικής αίτησης περί απαλλοτριώσεων
Υπό την έποψη της διάταξης του άρθρου 7Α Ν.2882/2001 ρητά προβλέπεται ότι: «Προκειμένου να εκτελεστούν έργα γενικότερης σημασίας για την οικονομία της Χώρας είναι δυνατόν, με ειδική απόφαση του δικαστηρίου, που είναι αρμόδιο για τον οριστικό ή προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης, να επιτρέπεται η πραγματοποίηση εργασιών και πριν από τον προσδιορισμό καταβολής της αποζημίωσης, υπό τον όρο της καταβολής εύλογου τμήματος της αποζημίωσης και της αρχής πλήρους εγγύησης υπέρ του δικαιούχου της αποζημίωσης, όπως νόμος ορίζει.»
Ειδικότερα, κατά την ανωτέρω ρητή νομοθετική διάταξη, προκειμένου να εκτελεστούν έργα γενικότερης σημασίας για την οικονομία της Χώρας είναι δυνατόν με ειδική απόφαση του Εφετείου που δικάζει με τη διαδικασία του άρθρου 21 του ίδιου νομοθετικού κειμένου, να επιτρέπεται η πραγματοποίηση εργασιών και πριν από τον προσδιορισμό και την καταβολή της αποζημίωσης. Οι υπαγόμενες στο πεδίο εφαρμογής της ειδικής διαδικασίας, όπως αυτή προβλέπεται στο άρθρο 7Α Ν.2882/2001, απαλλοτριώσεις με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, με την οποία προβλέπεται ρητά η δυνατότητα αυτή. Αν, ωστόσο, η απαλλοτρίωση έχει ήδη κηρυχθεί κατά τις πάγιες διατάξεις και συνήθη διαδικασία, η σχετική δε ανάγκη (πραγματοποίησης εργασιών και «κατάληψης» των απαλλοτριωθέντων εκτάσεων πριν τον προσωρινό ή οριστικό καθορισμό της εύλογης αποζημίωσης) ανακύψει μεταγενέστερα, τότε, προκειμένου να ακολουθηθεί η ειδική διαδικασία του ως άνω άρθρου, εκδίδεται ειδική πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου. Η διαδικασία κινείται με ειδική αίτηση προς το κατά τα ανωτέρω αρμόδιο δικαστήριο, η οποία υποβάλλεται από τον βαρυνόμενο με τη δαπάνη της απαλλοτρίωσης, είτε αυτοτελώς είτε μαζί με την αίτηση για κατάληψη του ακινήτου εύλογο τμήμα της αποζημίωσης, το οποίο προσδιορίζεται από το Εφετείο και δεν μπορεί να είναι μικρότερο του 70% της αντικειμενικής αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου και των συναπαλλοτριούμενων συστατικών αυτού, άλλως της εκτιμώμενης αποζημίωσης, ως τέτοιας νοούμενης της πραγματικής αγοραίας αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου και των συναπαλλοτριουμένων συστατικών αυτού. Η αίτηση υποβάλλεται από τον βαρυνόμενο με τη δαπάνη της απαλλοτρίωσης και στρέφεται κατά των φερομένων ιδιοκτητών της απαλλοτριούμενης έκτασης, οι οποίοι καλούνται κατά τα οριζόμενα στο δεύτερο και το τρίτο εδάφιο της παραγράφου 4 του άρθρου 19 του ίδιου ανωτέρω Κώδικα.
Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 7Α του ν. 2882/2001 κατά την εκδίκαση της ειδικής αίτησης εφαρμόζεται η προβλεπόμενη στις διατάξεις του άρθρου 21, §2 του Ν. 2882/2001 διαδικασία. Κατ’ αυτές η αίτηση εισάγεται και συζητείται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 20, οι οποίες εφαρμόζονται αναλόγως, μεταξύ των οποίων και οι διατάξεις του άρθρο 20 παρ. 5 του ίδιου ως άνω νομοθετικού κειμένου, με τις οποίες ορίζεται ότι εάν παραδεκτά ασκηθεί η κατ’ α. 7Α ειδική αίτηση, εκείνος κατά του οποίου απευθύνεται δύναται να ασκήσει με τις προτάσεις, που κατατίθενται επί ποινή απαραδέκτου πέντε τουλάχιστον ημέρες πριν από τη συζήτηση, αντίθετη αίτηση για τα ίδια ακίνητα για τα οποία ασκείται η αίτηση.
Στα πλαίσια της υπ’ αριθμ. 436/2020 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών (Τμήμα 1ο Δημόσιο) γίνονται οι εξής σημαντικές επισημάνσεις: «Η παραπάνω δε αντίθετη αίτηση πρέπει να αναφέρεται στο ίδιο αντικείμενο που έχει εισαχθεί ήδη στο Εφετείο με την ενώπιον αυτού αίτηση του αντιδίκου του αιτούντος. Δηλαδή, η ανταίτηση πρέπει να αναφέρεται στα ίδια ακριβώς κεφάλαια με την (κυρία) αίτηση, διότι διαφορετικά, αν αναφέρεται σε άλλα κεφάλαια, ως προς τα οποία δεν ασκήθηκε αίτηση, αυτή θα είναι απαράδεκτη. Εξάλλου, το κεφάλαιο της αποζημίωσης για το τμήμα του ακινήτου που απαλλοτριώθηκε είναι διαφορετικό από το κεφάλαιο της αποζημίωσης για τη μείωση της αξίας του τμήματος του ίδιου ακινήτου που δεν απαλλοτριώθηκε καθώς και από το κεφάλαιο της αναγνώρισης ανυπαρξίας ωφέλειας, λόγω αυτοαποζημίωσης ή παροδιότητας (ΑΠ 191/07, ΑΠ 52/06, ΑΠ 1227/03 ΤΝΠ NOMOS). Η ρύθμιση αυτή δεν αντίκειται στις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2, 3, 4 και 5, 4 παρ. 1 και 25 παρ. 1 του Συντάγματος, ούτε σε εκείνες του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ ή του άρθρου 1 του Προσθέτου Πρωτοκόλλου αυτής, διότι δεν στερεί τον ιδιοκτήτη του ακινήτου του δικαιώματος να ζητήσει την αποζημίωση που αναφέρεται σε διαφορετικό κεφάλαιο, τηρώντας τη διαδικασία του νόμου η οποία ισχύει για όλους τους ενδιαφερομένους κάθε αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, ούτε εισάγει ανυπέρβλητα εμπόδια στη διεκδίκηση της αποζημίωσης (ΑΠ 300/09, TNΠ NOMOS)».
Εφαρμοστέες, αναλόγως, στη διαδικασία εκδίκασης της ειδικής αίτησης (άρθρ. 7Α παρ. 1,21 παρ. 2 και 20 του ν. 2882/2001) είναι και οι διατάξεις του άρθρου 19 παρ. 5 του ίδιου νομοθετικού κειμένου, σύμφωνα τις οποίες κάθε ενδιαφερόμενος που δεν κλητεύθηκε νόμιμα ή καθόλου να παραστεί κατά τη συζήτηση της αίτησης, έχει δικαίωμα να παρέμβει στη δίκη και να γίνει διάδικος, χωρίς καμία προδικασία και κατάθεση προτάσεων, απλώς με δήλωση του ενώπιον του δικαστηρίου, δηλαδή κατά τη συζήτηση της αίτησης ή και με τις έγγραφες προτάσεις του, χωρίς μάλιστα να είναι υποχρεωμένος να τηρήσει την προθεσμία των πέντε ημερών (πρβλ. ΑΠ 1178/10, ΑΠ300/09, ΑΠ 1784/08 TNΠ NOMOS) ενώ τα προαναφερθέντα αιτήματα είναι απαράδεκτα αν δεν έχουν το ίδιο αντικείμενο με εκείνο της, εκκρεμούς δίκης (ΑΠ 330/09, ΕφΑθ 3549/03, TNΠ NOMOS). Τίθενται δύο βασικές προϋποθέσεις για να έχει το δικαίωμα να παρέμβει σε κάθε στάδιο της διαδικασίας προσδιορισμού της αποζημίωσης λόγω απαλλοτρίωσης, ήτοι: α) να είναι “ενδιαφερόμενος” και β) να μην έχει κλητευθεί νομίμως ή καθόλου να παραστεί κατά τη συζήτηση της αίτησης. Η έννοια του ενδιαφερομένου στην διαδικασία της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης προσδιορίζεται επακριβώς με το άρθρο 14 παρ. 1 του ν. 2882/2001, το οποίο ορίζει, ότι διάδικοι στη δίκη προσδιορισμού αποζημίωσης δύνανται να είναι: α) ο υπόχρεος στην πληρωμή της αποζημίωσης, β) εκείνος υπέρ του οποίου κηρύχτηκε η απαλλοτρίωση και γ) εκείνος που αξιώνει κυριότητα ή άλλο εμπράγματο δικαίωμα επί του απαλλοτριούμενου.
Συνεπώς, όποιος συγκεντρώνει τις πιο πάνω προϋποθέσεις μπορεί να καταστεί διάδικος και στη δίκη παροχής άδειας του άρθρου 7Α N.2882/2001, και μάλιστα χωρίς καμία προδικασία, ήτοι σύνταξη και κατάθεση δικογράφου, κοινοποίηση αυτού, χαρακτηρισμό του δικογράφου, δηλαδή αν πρόκειται για αίτηση, παρέμβαση κ.λ.π., παρά μόνο με δήλωση του, καταχωριζόμενη στα πρακτικά του δικαστηρίου και περιέχουσα τα προαναφερόμενα στοιχεία (βλ. άρθ. 19 παρ. 5 και 20 παρ. 6. τη φράση «δικαιούται να παρέμβει». Δεν χρησιμοποιείται ο όρος «παρέμβαση» με την αυστηρή δικονομική έννοια των κοινών διατάξεων των άρθρων 79 επ. ΚΠολΔ, αλλά υποδηλώνεται ο τρόπος με τον οποίο κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να καταστεί διάδικος στη διαδικασία του προσδιορισμού της αποζημίωσης λόγω αναγκαστικής απαλλοτρίωσης). Οι ως άνω διατάξεις ορίζουν όχι μόνο τους όρους και τις προϋποθέσεις της συμμετοχής στις εν λόγω δίκες, αλλά και τον τρόπο συμμετοχής σε αυτές, ήτοι τη “δήλωση” του ενδιαφερομένου ενώπιον του δικαστηρίου, καταχωριζόμενη στα πρακτικά, χωρίς να αποκλείεται και η χρήση δικογράφου, ο χαρακτηρισμός του οποίου, ως αίτησης, παρέμβασης ή δήλωσης, δεν μεταβάλλει τους πιο πάνω όρους και προϋποθέσεις άσκησης. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο ένδικο βοήθημα με το οποίο επιδιώκεται να εξασφαλιστεί η ευχερέστερη παρουσία των ενδιαφερομένων και στην ανωτέρω δίκη εκδίκασης της ειδικής αίτησης, χωρίς τους όρους και προϋποθέσεις των διατάξεων των άρθρων 79 επ. ΚΠολΔ για την κύρια και πρόσθετη παρέμβαση, στις οποίες, αν και μεταγενέστερος νόμος, δεν παρέπεμψε στον ΚΠολΔ. Συνεπώς, για το παραδεκτό και νόμιμο της άσκησης της εν λόγω δήλωσης στις δίκες απαλλοτρίωσης δεν απαιτείται η συνδρομή των προϋποθέσεων κατά τον ΚΠολΔ (άρθρ. 79 § 1), ήτοι ο παρεμβαίνων να αντιποιείται ολόκληρο ή μέρος από το αντικείμενο της δίκης που εκκρεμεί ανάμεσα σε άλλους, ούτε να ασκείται με χωριστό δικόγραφο (πρβλ. ΑΠ 1178/10, ΑΠ 300/09, ΑΠ 478/01).
Ιωάννης Μπάλλιας, δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr