Ιδιωτικά δάση στην Ήπειρο

Δυνάμει του άρθρου 2 παρ. 3 του ν. 998/1979, εισάγεται μαχητό τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου επί των δασικών εκτάσεων. Εξαίρεση εισάγεται ρητά υπέρ των προβλεπόμενων στο άρθρο 10 του ν. 3208/2003 περιπτώσεων. Στην παράγραφο 1 περίπτωση (ι) του ανωτέρω άρθρου ορίζεται ότι το Δημόσιο δεν μπορεί να προβάλει δικαιώματα κυριότητας επί των δασών που έχουν αναγνωριστεί ως ιδιωτικά σύμφωνα με τις διατάξεις του Αγροτικού Κώδικα. Τέτοια δε περίπτωση συνιστά ο Αγροτικός Κώδικας που εφαρμόζεται επί των δημόσιων κτημάτων της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας (Ιμλιάκα). Συνεπώς, σε δίκη επί ακινήτου ο αμυντικός ισχυρισμός του Ελληνικού Δημοσίου ότι το επίδικο ακίνητο είναι δημόσιο κτήμα που περιήλθε στην κυριότητα του, διότι είχε ανέκαθεν δασικό χαρακτήρα, με συνέπεια να τεκμαίρεται μαχητά η κυριότητά του σε αυτό κατ’ άρθρα 2 παρ. 3 και 62 του ν. 998/1979, όπως ισχύει, συνιστά ένσταση ιδίας κυριότητας (ΑΠ 1527/2014 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), ο ισχυρισμός δε του ιδιώτη, που βάλλει κατά του ως άνω μαχητού τεκμηρίου, ότι ο επικαλούμενος τίτλος αυτού ή των δικαιοπαρόχων του εμπίπτει σε μία από τις περιοριστικά προβλεπόμενες περιπτώσεις στη διάταξη του άρθρου 10 του ν. 3208/2003, για τις οποίες δεν είναι επιτρεπτή η προβολή δικαιώματος κυριότητας εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου, συνιστά αντένσταση, χωρίς τούτο να διαφοροποιείται σε περίπτωση δίκης αναγνώρισης δικαιούχου αποζημίωσης λόγω αναγκαστικής απαλλοτρίωσης (ΑΠ 93/2015 δημοσιευμένη σε areiospagos.gr, 562/2020 ΜΠρ Ιωαννίνων NOMOS).

Αναλυτικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 288 παρ. 1 και 2 του Αγροτικού Κώδικα (Β.Δ/τος της 29-10/6-12-1949 περί κωδικοποιήσεως των αγροτικών νόμων), αντίστοιχο του άρθρου 283 του κωδικοποιηθέντος με το Δ/μα της 9/10 Ιουλίου 1941 Αγροτικού Νόμου  η μεταβίβασις της κυριότητος των κλήρων των δημοσίων κτημάτων της Ηπείρου και Δυτικής Μακεδονίας (Ιμλιάκα), τα οποία παρεχωρήθησαν εις τους συνεταιρισμούς των κληρονομικών νομέων (μπασταινούχων) κατά το άρθρο 24 του Αγροτικού Νόμου 2052 και 27 του Νομού 2922, γίνεται μετά την ολοσχερή εξόφληση του καθορισθέντος τιμήματος δια παραχωρητηρίου εγγράφου υπό του αρμοδίου προϊσταμένου εποικισμού, «το παραχωρητήριον τούτο, συντεταγμένον κατά τύπον εγκεκριμένον υπό του Υπουργού Γεωργίας, μεταγράφεται επιμέλεια του ενδιαφερομένου εις τα οικεία βιβλία των μεταγραφών και αποτελεί τον οριστικόν τίτλον κυριότητος του κλήρου». Περαιτέρω κατά το άρθρο 290 παρ.1 του ιδίου Αγροτ. Κώδικα «εις απαλλοτριούμενα κτήματα αι μεν καλλιεργούμεναι, επ` εμφυτεύσει γαίαι παραχωρούνται κατά προτίμησιν εις τους κληρούχους εμφυτευτάς αυτών, αι δε καλλιεργούμεναι κατά το κρατούν εν Ηπείρω και Μακεδονία σύστημα της κληρονομικής νομής (μπάσταινα) εις τους κληρονόμους νομής (μπασταινούχους) …». Εξάλλου κατά το άρθρο 79 παρ.2 του Αγροτ. Κώδικα «οι κατά τον Αγροτικόν Νόμον ως και οι υπό της Επιτροπής Αποκαταστάσεως προσφύγων ή του Δημοσίου ως διαδόχου ταύτης εν γένει αποκατασταθέντες και αποκαθιστάμενοι κληρούχοι γηγενείς και πρόσφυγες από της εγκαταστάσεως των εις τον χορηγηθέντα ή χορηγούμενον αυτοίς κλήρον θεωρούνται ως καλής πίστεως νομής του κλήρου τούτου και προστατεύονται κατά πάσης διαταράξεως ή αποβολής είτε διοικητικώς … είτε και δια των περί νομής παραγγελμάτων και αγωγών ασκουμένων υπό του κληρούχου». Επακολούθησε ο ν. 431/1968 (που άρχισε να ισχύει από της δημοσιεύσεως του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ήτοι από της 23/5/1968), και σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 1 «από της ενάρξεως της ισχύος του παρόντος, επιφυλασσομένης της ισχύος του άρθρου 27 του ν.δ. 2185/… … επιτρέπεται εις τους κατά την επικοιστικήν εν γένει νομοθεσίαν κληρούχους η δια δικαιοπραξιών εν ζωή εκποίησις ή οπωσδήποτε διάθεσις των πάσης φύσεως κλήρων των (γαιών, οικοπέδων κλπ) υπό τον περιορισμόν μόνον της μη κατατμήσεως των τεμαχίων της οριστικής διανομής, όστις ισχύει και επί πάσης περαιτέρω μεταβιβάσεως». Από τις ανωτέρω διατάξεις, σε συνδυασμό και με τις διατάξεις των άρθρων 79 παρ. 1 και 3, 26, 74, 180 και 203 του Αγροτικού Κώδικα, καθώς και με τις διατάξεις του ν. ΔΞΗ/1912, των διαταγμάτων περί δικαιοστασίου που εκδόθηκαν σ` εκτέλεση του νόμου αυτού, του άρθρου 21 του από 22.4/16.5.1926 ν.δ/τος «περί διοικητικής αποβολής από των κτημάτων της Αεροπορικής Αμύνης» και του άρθρου 4 του α.ν. 1539/1938, βάσει των οποίων αποκλείεται η χρησικτησία επί δημοσίων κτημάτων, σαφώς προκύπτει: α) ότι υπό την ισχύ των άνω διατάξεων οι κατά τον αγροτικό Νόμο ή τον Αγροτικό Κώδικα αποκατασταθέντες κληρονομικοί νομείς (μπασταινούχοι) καθίστανται κύριοι του παραχωρηθέντος, σ` αυτούς κλήρου από της μεταγραφής του παραχωρητηρίου, β) ότι προ του χρόνου τούτου, εφόσον πρόκειται περί δημόσιων κτημάτων, όπως δασών, ήταν υπό την ισχύ των άνω διατάξεων αδύνατη η κτήση της κυριότητος των απαρτιζόντων τον κλήρο αγροτεμαχίων υπό του αποκατασταθέντος κληρονομικού νομέως (μπασταινούχου) ή των κληρονόμων του ή των ειδικών διαδόχων αυτών, με τακτική ή έκτακτη χρησικτησία (Δεδομένου ότι, κατά τον χρόνο της προσάρτησης της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας στο Ελληνικό Κράτος, το 1913, είχε ήδη αποκλειστεί η δυνατότητα κτήσης δημοσίων κτημάτων με χρησικτησία, 466/2025 ΑΠ (NOMOS), 1176/2013 ΑΠ (NOMOS).

Έλενα Ψαρρού, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr