Υγειονομικές Επιτροπές ΚΕ.Π.Α.: Τι οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη για τον προσδιορισμό του ποσοστού αναπηρίας;

Γίνεται δεκτό ότι στο πλαίσιο της γνωμάτευσης των αρμόδιων υγειονομικών επιτροπών του ΚΕ.Π.Α. για το προσήκον ποσοστό της υγειονομικής αναπηρίας του ενδιαφερομένου, αυτές διαπιστώνουν τη φύση, την έκταση, τη διάρκεια, το χρόνο έναρξης και τα αίτια της ανατομοφυσιολογικής βλάβης του ενδιαφερομένου και της συνακόλουθης σωματικής ή πνευματικής ανικανότητάς του. Στο πλαίσιο δε του καθορισμού του αναλογούντος ποσοστού αναπηρίας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και να συνεκτιμώνται και λοιπά κρίσιμα νόμιμα κριτήρια, όπως επί παραδείγματι η ηλικία του ενδιαφερομένου, το είδος του επαγγέλματος που εξασκεί, η επίδραση της πάθησης στην άσκηση αυτού και οι συνέπειες από την άσκηση του συγκεκριμένου επαγγέλματος στην συνολική κατάσταση της ήδη βεβαρημένης υγείας του. Επίσης, ουσιώδη κρίνονται και τα στοιχεία που αφορούν στην οργάνωση της βιοποριστικής δραστηριότητας του ενδιαφερομένου, καθώς και η δυνατότητά του (ή μη) να προσαρμοσθεί σε άλλο παρεμφερές επάγγελμα, συνεκτιμωμένων και των γενικότερων συνθηκών που επικρατούν στον εκάστοτε επαγγελματικό χώρο. Εξεταστέα, λοιπόν, κρίνεται η επίδραση της πάθησης του ενδιαφερομένου τόσο στην ικανότητά του για άσκηση του συνήθους ή παρεμφερούς επαγγέλματός του, όσο και στην εν γένει ικανότητά του προς αυτοεξυπηρέτηση. Όπως συνάγεται και από το πνεύμα της σχετικής νομοθεσίας για τους πολίτες με αναπηρία, το δικαίωμα προς λήψη των συναφών λόγω αναπηρίας οικονομικών παροχών δεν συναρτάται προς αντικειμενικά κριτήρια μόνον, ούτε περιορίζεται στον αμιγώς ιατρικό υπολογισμό ορισμένου ποσοστού σωματικής αναπηρίας, επί τη βάσει προκαθορισμένης ποσοστιαίας μέτρησης (βλ. Ενιαίο Πίνακα Προσδιορισμού Ποσοστού Αναπηρίας, ΦΕΚ 4591/27.12.2017), αλλά είναι συνάρτηση και της -εκ της αιτίας αυτής- υποκειμενικής αδυναμίας ή ιδιαίτερης δυσχέρειας του ενδιαφερομένου να κερδίζει τα προς βιοπορισμό αναγκαία μέσα, εν σχέσει και με τις εν συνόλω ατομικές συνθήκες του και ιδίως το επάγγελμα που εξασκεί. Ο υπολογισμός της αδυναμίας ή δυσχέρειας αυτής στηρίζεται κυρίως σε υποκειμενικά και προσωπικά κριτήρια, δηλαδή στο ποσοστό της -σε συσχετισμό προς τη διαπιστωθείσα πάθηση, βλάβη ή εξασθένηση- προσωπικής (αν)ικανότητας για εργασία και αυτοσυντήρηση, ικανής να αποφέρει τις ελάχιστες αναγκαίες προς το ζην προσόδους, όμοιες με αυτές ενός υγιή ανθρώπου. Συνεπώς, στον αντικειμενικό υπολογισμό του ποσοστού αναπηρίας πρέπει να συνεκτιμάται και το υποκειμενικό κριτήριο της ατομικής δυσκολίας που αντιμετωπίζει ο αιτών –εξαιτίας ακριβώς αυτής της σωματικής του αναπηρίας– να ανταπεξέρχεται στις καθημερινές του υποχρεώσεις και της υπερβάλλουσας επίπονης προσπάθειας που καταβάλλει στον καθημερινό του αγώνα –συγκριτικά με αυτήν ενός υγιούς ατόμου– προκειμένου να καλύπτει τις βιοτικές του ανάγκες και να διάγει με αξιοπρέπεια ένα βίο ευπρεπή και από ψυχολογικής απόψεως ανεκτό. Καθοριστικής σημασίας παράγοντα στην εκτίμηση του συνολικού ποσοστού αναπηρίας πρέπει να αποτελέσει η ιδιαιτερότητα του επαγγέλματος και οι απαιτήσεις του (π.χ. αν απαιτεί αδιάκοπη μετακίνηση, καταβολή μυϊκής δύναμης, συνεχή ταξίδια σε όλη την Επικράτεια ή ακόμη και στο εξωτερικό). Όταν οι απαιτήσεις της δουλειάς του ενδιαφερομένου -υλικές και ψυχικές- δεν είναι ευνοϊκές για έναν άνθρωπο με αναπηρία, αλλά απεναντίας ενδεχομένως και να συνιστούν ιδιαίτερα επιβαρυντικές της κατάστασης της υγείας του περιστάσεις, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από την αρμόδια ΑΥΕ κατά την εξαγωγή του αντιστοιχούντος στον αιτούντα ποσοστού αναπηρίας. Αναπόφευκτοι, δηλαδή, παράγοντες της καθημερινής ζωής του αιτούντος, που επ’ ουδενί δεν μπορεί να ειπωθεί ότι αφήνουν ανεπηρέαστη την κατάσταση της ήδη εύθραυστης και ευάλωτης υγείας του, πρέπει να συνεκτιμώνται από κοινού με την όποια τυποποιημένη ιατρική περιγραφή της ασθένειας. Όλες οι πραγματικές συνθήκες της καθημερινής ζωής του αιτούντος πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και να συνεκτιμώνται για τον ακριβοδίκαιο καθορισμό του ποσοστού της αναπηρίας του, στο μέτρο που είναι άμεσα συνδεδεμένες με αυτήν, καθώς και με τις επιπτώσεις αυτής στον καθημερινό του αγώνα να συνεχίσει να ζει με αξιοπρέπεια και υπό ίσους -ει δυνατόν- κοινωνικούς και οικονομικούς όρους με τους λοιπούς συμπολίτες του.

Η υποχρέωση αυτή των αρμόδιων υγειονομικών επιτροπών απορρέει απευθείας εκ του άρθρου 17§1 Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (Ν. 2690/1999), σύμφωνα με το οποίο «η ατομική διοικητική πράξη πρέπει να περιέχει αιτιολογία, η οποία να περιλαμβάνει τη διαπίστωση της συνδρομής των κατά νόμο προϋποθέσεων για την έκδοσή της». Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, «η αιτιολογία αυτή πρέπει να είναι σαφής, ειδική, επαρκής και να προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, εκτός αν προβλέπεται ρητώς στο νόμο ότι πρέπει να περιέχεται στο σώμα της πράξης». Έτσι, η διοικητική πράξη πρέπει να περιλαμβάνει την αναφορά του νομίμου ερείσματός της, δηλαδή των εφαρμοστέων κανόνων δικαίου που προβλέπουν την έκδοσή της, την ερμηνεία αυτών των κανόνων, την ουσιαστική εκτίμηση των υπό κρίση πραγματικών και νομικών καταστάσεων, οι οποίες υπάγονται στο πραγματικό των εφαρμοστέων κανόνων δικαίου, το νομικό χαρακτηρισμό αυτών των καταστάσεων, και τέλος, τα κριτήρια και τις σκέψεις του διοικητικού οργάνου ως προς τον τρόπο άσκησης της διακριτικής του ευχέρειας (βλ. Επαμεινώνδα Σπηλιωτόπουλου, Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου, τόμος Ι, 2001, §5, σελ. 177). Η αιτιολογία των διοικητικών πράξεων αποτελεί όχι μόνο την έμπρακτη έκφραση της αρχής της Διαφάνειας και της αρχής της Δημοσιότητας, που πρέπει να διέπει την εν γένει δράση της Διοίκησης, αλλά και τον ακρογωνιαίο λίθο του ίδιου του Κράτους Δικαίου και της ιδέας της Δημοκρατίας, καθόσον μέσω αυτής καθίσταται εφικτός ο έλεγχος της δραστηριότητας της Δημόσιας Διοίκησης (είτε από τον ίδιο το διοικούμενο, είτε από ιεραρχικώς ανώτερο διοικητικό όργανο ή ανεξάρτητη διοικητική αρχή, είτε από την Ολομέλεια της Βουλής ή την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, είτε τέλος, από τη δικαστική εξουσία). Κατά τον δε Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας και την πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας όλες ανεξαιρέτως οι ατομικές διοικητικές πράξεις –πολλώ δε μάλλον οι επαχθείς, οι οποίες είναι αιτιολογητέες και ως εκ της φύσεώς τους– πρέπει να έχουν αιτιολογία, άλλως κρίνονται ως ακυρώσιμες και δη αναιρετέες από το Συμβούλιο της Επικρατείας, στοιχειοθετούντος του υπ’ αρ. 3 του άρθρου 48 Π.Δ. 18/1989 ειδικότερου λόγου ακύρωσης, περί παράβασης κατ’ ουσίαν διάταξης νόμου. Έχει δε κριθεί ότι ως επαρκώς αιτιολογημένη θεωρείται η γνωμάτευση Υγειονομικής Επιτροπής μόνο όταν: α) μνημονεύονται σ’ αυτήν τα στοιχεία εκείνα, τα οποία κατά νόμο πρέπει να τίθενται υπό την κρίση της για την εκτίμηση του πραγματικού μέρους και τον προσδιορισμό των διαγνωστικών στοιχείων, βάσει των οποίων εκφέρει την επιστημονική γνώμη της για τη σχέση του παθήματος προς την υπηρεσία, και β) παρατίθενται οι σκέψεις της που δικαιολογούν την κρίση αυτή, χωρίς να απαιτείται και αναλυτικότερη έκθεση των επιστημονικών επιχειρημάτων τα οποία συνηγορούν υπέρ της θετικής ή αρνητικής γνωμάτευσής της.

Σε κάθε περίπτωση, αν οι αρμόδιες υγειονομικές επιτροπές δεν συμμορφώνονται προς την νόμιμη υποχρέωσή τους να αιτιολογούν πλήρως τις γνωματεύσεις τους, τα επιλαμβανόμενα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, είτε ακυρώνουν την προσβληθείσα γνωμάτευση (ή τη διοικητική πράξη που ερείδεται σε αυτή) ως πλημμελώς ή ελλιπώς αιτιολογημένη, έτσι ώστε η υπόθεση να καταστεί και πάλι εκκρεμής ενώπιον αυτών, είτε αναπέμπουν με προδικαστική απόφασή τους την υπόθεση στις αρμόδιες υγειονομικές επιτροπές προς διευκρίνιση και πληρέστερη αιτιολόγηση της γνωμάτευσης αυτής.

[Βλ. ενδεικτικά: ΣτΕ 194/2018, 3906/2015, 956/2015, 2175/2015, 122/2015, 4297/2013, 995/2012, 2678/2011, 3393/2009, 2040/2009, 1778/2009, 2561/2008, 1938/2007, 3229/2004, 3145/2002, 1914/1999, 1594/1994, ΔΕΦΑΘ 2979/2013.

Βλ. επίσης: ΟλΕΣ 4320/2014, 1261/2002, 89/2001, 1509/1996, 79/1993, 472/1993].

Βικεντία – Άννα Μπενάκη

Δικηγόρος Αθηνών

Μ.Δ.Ε. Φιλοσοφίας Δικαίου Νομικής Αθηνών

info@efotopoulou.gr