Μεσιτεία εμπορικών συναλλαγών (εμπορομεσιτεία)
Η μεσιτεία εμπορικών συναλλαγών είναι, κατά το ιστορικό της πρότυπο και το νόμο, άτυπη, ιδιόρρυθμη και ατελώς ετεροβαρής σύμβαση παροχής προσωπικών υπηρεσιών, κυριαρχείται από τη σχέση εμπιστοσύνης και το στοιχείο της ουδετερότητας του εμπορομεσίτη τόσο έναντι του μεσιτικού εντολέα όσο και έναντι του τρίτου ενδιαφερόμενου για τη σύναψη της σκοπούμενης κύριας σύμβασης και διέπεται από τις διατάξεις για τη μεσιτεία των αρ. 703 επ. του ΑΚ και συμπληρωματικά από τις διατάξεις για την εντολή των αρ. 713 επ. του ΑΚ.
Ο εμπορομεσίτης αναλαμβάνει κατ’ επάγγελμα για λογαριασμό άλλου, χωρίς να συνδέεται με διαρκή ενοχική σχέση μαζί του, να υποδείξει σ’ αυτόν ευκαιρία ή να διαμεσολαβήσει, ώστε να συναφθεί από το μεσιτικό εντολέα και τον ενδιαφερόμενο τρίτο σύμβαση με αντικείμενο που εμπίπτει στο χώρο των εμπορικών συναλλαγών χωρίς πάντως να υποχρεούται (ο μεσίτης) να ενεργήσει για την ευόδωση της σχετικής εντολής με την κατάρτιση της κύριας σύμβασης (την οποία ούτε ο εντολέας υποχρεούται να συνάψει), εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στη σύμβαση μεσιτείας, η οποία τότε γίνεται αμφοτεροβαρής.
Η διαμεσολάβηση περιλαμβάνει κάθε παρεμβατική ενέργεια για την κατάρτιση της σύμβασης (λ.χ. διεξαγωγή διαπραγματεύσεων, κανονισμό συναντήσεων των υποψηφίων συμβαλλομένων κ.λπ.). Ο μεσίτης δεν είναι ούτε άγγελος, ούτε αντιπρόσωπος του μεσιτικού εντολέα. Σε αντίθεση με την άμεση αντιπροσώπευση η οποία αποτελεί όργανο στα χέρια του αντιπροσώπου για τη δικαιοπρακτική δέσμευση του αντιπροσωπευόμενου έναντι τρίτων, η μεσιτεία αποτελεί εσωτερική σχέση (αρ. 703 ΑΚ). Επομένως, ο μεσίτης δεν εκπροσωπεί τον εντολέα του ούτε ενεργεί επ’ ονόματί του, εκτός αν αυτός του χορήγησε επιπροσθέτως πληρεξουσιότητα (βλ. σχετ. Γεωργιάδη- Σταθόπουλο, Αστικός Κώδιξ κατ’ άρθρο ερμηνεία, κάτω από τα αρ. 211 και 703 σελ. 357 αρ. 32 και 696 αρ. 7, αντίστοιχα, Δ. Φίλιο, Ενοχ. Δικ. Ειδικό Μέρος εκδ. 1997 παρ 90, ΑΠ 58/1975 ΝοΒ 23, 879, ΕφΝαυπλ 513/2000 ΝοΒ 49, 1321, Εφπειρ 919/2002).
Ως διαμεσολάβηση νοούνται οι πρωτοβουλίες και οι ενέργειες στις οποίες προβαίνει ο εμπορομεσίτης, αξιοποιώντας τις εξειδικευμένες γνώσεις και την επιχειρηματική του οργάνωση, για τον εντοπισμό ενδιαφερόμενου τρίτου, την πληροφόρηση αυτού και τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων, προκειμένου ο τρίτος να διαμορφώσει και να λάβει την απόφαση να συνάψει την κύρια σύμβαση με τον εντολέα του μεσίτη. Δεν αποκλείεται πάντως ο μεσίτης να έχει πληρεξουσιοδοτηθεί από τον εντολέα να συνάψει ο ίδιος την κύρια σύμβαση, δηλαδή να αποδεχθεί αυτός στο όνομα και για λογαριασμό του εντολέα του την προσφορά του αντισυμβαλλόμενου τρίτου, οπότε ο μεσίτης έχει την ιδιότητα του άμεσου αντιπροσώπου του μεσιτικού εντολέα. Επίσης, μπορεί ο μεσίτης να μεταφέρει – διαβιβάσει απλώς στο μεσιτικό εντολέα τη σχετική δήλωση βουλήσεως του τρίτου ενδιαφερόμενου, οπότε ενεργεί ως απλός αγγελιοφόρος.
Όπως προαναφέρθηκε, ο εμπορομεσίτης οφείλει ουδετερότητα και πίστη τόσο προς τον εντολέα όσο και προς τον τρίτο ενδιαφερόμενο, ενέχεται δε έναντι του πρώτου βάσει της μεταξύ τους σχέσης κατά τις διατάξεις της εντολής και έναντι του τρίτου βάσει των γενικών διατάξεων του ενοχικού δικαίου σε συνδυασμό με τις εμπορικές συνήθειες. Η εμπορική μεσιτεία πάντως μπορεί να είναι και αμφιμερής, η δε μεσιτική αμοιβή οφείλεται, εφόσον καταρτιστεί με την υπόδειξη ή διαμεσολάβηση του μεσίτη η κύρια ενοχική σύμβαση, χωρίς να απαιτείται και εκπλήρωση αυτής. Ειδικότερα, αν οι λόγοι μη εκπλήρωσης της κύριας σύμβασης (αδυναμία εκπλήρωσης, ματαίωση του οικονομικού σκοπού του εντολέα κλπ.) ανάγονται στη σφαίρα επιρροής του κυρίου της υπόθεσης -εντολέα, τότε η μεσιτική αμοιβή οφείλεται. Αν όμως οι λόγοι μη εκπλήρωσης της κύριας σύμβασης ανάγονται στη σφαίρα επιρροής του μεσίτη ή σε ανώτερη βία, τότε δεν οφείλεται αμοιβή. Επίσης αν η κύρια σύμβαση είναι άκυρη ή ακυρώσιμη και ακυρώθηκε, μεσιτική αμοιβή δεν οφείλεται ή αναζητείται, αν καταβλήθηκε, κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού.
Από τις ως άνω παραδοχές της νομολογίας περί της εμπορομεσιτείας συνάγεται οι δραστηριότητες του εμπορομεσίτη εκτείνονται σε διαμεσολαβήσεις ή υποδείξεις ευκαιριών πράξεων γενικότερα των εμπορικών συναλλαγών με σκοπό το μεσιτικό κέρδος (ασφαλώς διακρινόμενη από τη μεσιτεία αστικών συμβάσεων ΠΔ 248/1993, τη μεσιτεία ακινήτων αρ. 200επ. ν. 4072/2012 και μεσιτεία εγχώριων προϊόντων ν. 4487/1930) και αποτελεί προϊόν της συναλλακτικής ελευθερίας των συμβαλλομένων (361ΑΚ) και απόρροια της ελεύθερης συμμετοχής στην οικονομική ζωή των κοινωνών του δικαίου. Αποτελεί δε μια διαρκή σχέση μεταξύ μεσίτη και εντολέα για τη διαμεσολάβηση για τη σύναψη συμβάσεων. Οι ρυθμιστικοί κανόνες αυτής δεν προβλέπονται σε ειδικό νομοθέτημα (ΕφΝαυπλ 513/2000), αλλά ρυθμίζονται ελευθέρως από τα μέρη και συμπληρωματικά από τον ΑΚ συνδυάζοντας στοιχεία της σύμβασης μεσιτείας (703επ.ΑΚ) και της σύμβασης εντολής (713 επ. ΑΚ).
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος
e-mail:info@efotopoulou.gr