Νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου μετά από σύναψη συμφώνου συμβίωσης
Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 3 § 3 του Ν. 4491/2017 (ΦΕΚ Α’ 152/13-10-2017) περί της Νομικής Αναγνώρισης Ταυτότητας Φύλου (ΝΑΤΦ), «Προϋπόθεση για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου είναι το πρόσωπο που αιτείται τη διόρθωση να μην είναι έγγαμο». Για τη διόρθωση ληξιαρχικής πράξης γέννησης με βάση τον ως άνω νόμο, δηλαδή, πρέπει να πληρούται, μεταξύ άλλων, η προϋπόθεση της αγαμίας του αιτούντος προσώπου.
Η σύναψη συμφώνου συμβίωσης, όμως, δεν ταυτίζεται και δεν ισοδυναμεί, από νομικής απόψεως, με τη σύναψη γάμου. Συνεπώς, η προηγούμενη σύναψη συμφώνου συμβίωσης δεν συνιστά νομικό κώλυμα ως προς την αποδοχή αίτησης περί νομικής αναγνώρισης ταυτότητας φύλου που κατατίθεται από κάποιο εκ των μερών του ανωτέρω συμφώνου συμβίωσης (ή και από τα δύο μέρη αυτού). Το μόλις ρηθέν είναι αναντίρρητο και προκύπτει σαφώς από το ίδιο το γράμμα της προεκτεθείσης διατάξεως νόμου. Πέραν τούτου, δε, είναι και απολύτως λογικό, δεδομένου ότι σύμφωνο συμβίωσης μπορεί να συναφθεί ανεξαρτήτως του φύλου των μερών.
Έχει παρατηρηθεί, ωστόσο, ότι ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες έχουν δημιουργήσει προσκόμματα σε τρανς άτομα που έκαναν χρήση του Ν. 4491/2017 έχοντας συνάψει προηγουμένως σύμφωνο συμβίωσης. Σχετικώς, αποκαλυπτικό είναι το ακόλουθο Δελτίο Τύπου του – άξιου συγχαρητηρίων για το έργο και την προσφορά του – Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών (Σ.Υ.Δ.):[1]
«Αθήνα, 13 Μαΐου 2019
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Θέμα: «Καταγγελία άρνησης μεταβολής στοιχείων στο Δημοτολόγιο και στην Αποκεντρωμένη Αυτοδιοίκηση υπό την πρόφαση συμφώνου συμβίωσης».
Το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών (Σ.Υ.Δ.), μη κυβερνητική οργάνωση εθελοντικού χαρακτήρα για την προαγωγή των δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρανς, φυλοδιαφορετικών ανθρώπων, με το παρόν δελτίο τύπου διαμαρτύρεται και καταγγέλλει στη δημόσια σφαίρα με τον πιο έντονο τρόπο την δημιουργία προσκομμάτων και άρνησης μεταβολής στοιχείων στο δημοτολόγιο και στην αποκεντρωμένη αυτοδιοίκηση για τρανς άντρα με φερόμενη αιτιολογία ότι έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, ενώ η νομοθεσία για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου, δεν θέτει καμία τέτοια προϋπόθεση.
Συγκεκριμένα, μετά από αίτημα τρανς άντρα που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, το Ειρηνοδικείο Θεσσαλονίκης εξέδωσε αμετάκλητη απόφαση μεταβολής της ληξιαρχικής πράξης γέννησης σύμφωνα με το ν. 4491/2017, σε εκτέλεση της οποίας η αρμόδια ληξίαρχος προέβη στην μεταβολή.
Στη συνέχεια, ο τρανς άντρας υπέβαλε, δια της πληρεξούσιας δικηγόρου του, αίτημα για δημοτολογική διόρθωση και εγγραφή του στα μητρώα αρρένων στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας Θράκης, Διεύθυνση Διοίκησης, Τμήμα Κοινωνικών Υποθέσεων Υγείας και Πρόνοιας, η οποία όμως, δια της Προϊσταμένης του Τμήματος, αρνήθηκε αρχικά να εκδώσει την απόφαση, ισχυριζόμενη ότι απαγορεύεται η διόρθωση ληξιαρχικής πράξης όταν υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης. Μετά την παροχή έγγραφων νομικών εξηγήσεων και την επιτόπια παρέμβαση της δικηγόρου του, Αικατερίνης Γεωργιάδου, τελικά εξέδωσε την απόφαση και προέβη στην εγγραφή στα Μητρώα Αρρένων.
Η ταλαιπωρία όμως του τρανς άντρα δεν τελείωσε εκεί. Ο αρμόδιος Δήμος, όπου το τρανς άτομο απευθύνθηκε για την ολοκλήρωση της δημοτολογικής μεταβολής, αρνήθηκε να καταχωρήσει αμέσως την μεταβολή στα δημοτολόγιά του, υποβάλλοντας ερώτημα στο Υπουργείο Εσωτερικών και Δημόσιας Διοίκησης, εάν, προκειμένου να καταχωρήσει τη μεταβολή στα δημοτολόγια, πρέπει να προηγηθεί διόρθωση των στοιχείων στο σύμφωνο συμβίωσης ή αν αυτό δεν απαιτείται, με αποτέλεσμα η ταλαιπωρία, όμως, του τρανς προσώπου να συνεχίζεται ακόμη και σήμερα, καθώς μόνο μετά από την ολοκλήρωση της διαδικασίας στο Δήμο μπορεί να εκδώσει νέα αστυνομική ταυτότητα και να διορθώσει τα λοιπά νομικά του έγγραφα (πτυχίο, δίπλωμα οδήγησης, τραπεζικό λογαριασμό κλπ).
Με όλες τις πράξεις της τόσο ο Δήμος, όσο και η Αποκεντρωμένη Αυτοδιοίκηση, αφενός μεν ερμήνευσαν εσφαλμένα το άρθρο 3 παρ. 3. του ν. 4491/2017, το οποίο ορίζει ρητά ότι «Προϋπόθεση για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου είναι το πρόσωπο που αιτείται τη διόρθωση να μην είναι έγγαμο», αφετέρου δε προέβησαν σε κατ΄ ουσίαν έλεγχο της αμετάκλητης δικαστικής απόφασης και σε άρνηση να συμμορφωθούν απροφασίστως και χωρίς οποιαδήποτε καθυστέρηση προς το διατακτικό της, όπως ρητά επιτάσσει το άρθρο 4 παρ. 3 του νόμου για την νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου 4491/2017: «Με βάση τη νέα ληξιαρχική πράξη, οι υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για την έκδοση άλλων εγγράφων στα οποία αναγράφεται η ταυτότητα του προσώπου ή από τα οποία το πρόσωπο εξαρτά δικαιώματα, καθώς και για την καταχώριση σε μητρώα ή καταλόγους, όπως εκλογικούς, έχουν την υποχρέωση να εκδώσουν νέα έγγραφα ή να προβούν σε νέες καταχωρίσεις με διορθωμένο το καταχωρισμένο φύλο, το κύριο όνομα και το επώνυμο του προσώπου».
Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 95 παρ. 5 του Συντάγματος, «Η διοίκηση έχει υποχρέωση να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις. Η παράβαση της υποχρέωσης αυτής γεννά ευθύνη για κάθε αρμόδιο όργανο όπως νόμος ορίζει. Νόμος ορίζει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης της διοίκησης». Σημειώνουμε ότι τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης της διοίκησης θεσπίζει ο ν. 3068/2002 και συγκεκριμένα το Άρθρο 1: «Το Δημόσιο, οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης και τα λοιπά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου έχουν υποχρέωση να συμμορφώνονται χωρίς καθυστέρηση προς τις δικαστικές αποφάσεις και να προβαίνουν σε όλες τις ενέργειες που επιβάλλονται για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής και για την εκτέλεση των αποφάσεων», ενώ σύμφωνα με το Άρθρο 5: «Η μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων που προβλέπονται στο Κεφάλαιο Α΄ του νόμου αυτού ή η προτροπή σε μη εκπλήρωση συνιστά ιδιαίτερο πειθαρχικό παράπτωμα για κάθε αρμόδιο υπάλληλο».
Το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών, σε συνέχεια και προηγούμενων σχετικών καταγγελιών του στρεβλής εφαρμογής της νομοθεσίας για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου[1] [2], καταγγέλλει δημόσια με τον πιο έντονο τρόπο όλα τα ανωτέρω και στέκεται στο πλευρό του τρανς άντρα που έχει κάθε δικαίωμα πλέον να ζητήσει την εφαρμογή των διατάξεων ν. 3068/2002 που προαναφέρθησαν, καθώς αδικαιολογήτως και με παράνομο τρόπο, είτε λόγω άγνοιας, είτε για λόγους που έχουν τρανσφοβικό ρατσιστικό υπόβαθρο, υπόκειται σε ψυχοφθόρο ταλαιπωρία, τραβά εις μάκρος χρόνου η διαδικασία επιτείνοντας τις διακρίσεις που βιώνει ένα ήδη ευάλωτο πρόσωπο, παρότι η νομοθεσία για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου είναι απολύτως σαφής ως προς τις προϋποθέσεις και δεν θέτει κανέναν απολύτως περιορισμό ως προς το σύμφωνο συμβίωσης, το οποίο είναι ανεξαρτήτως φύλου των συντρόφων.
Περαιτέρω, το ΣΥΔ καλεί το Υπουργείο Δικαιοσύνης να τροποποιήσει τον ν. 4491/2017, κάνοντας τη διαδικασία εξωδικαστική με αίτημα απευθείας στο ληξιαρχείο, καθώς επίσης να συντομεύσει τη μετέπειτα διαδικασία και να άρει την προϋπόθεση για τα έγγαμα πρόσωπα, ώστε να συμμορφωθεί με τα πρότυπα του Συμβουλίου της Ευρώπης για διαδικασίες γρήγορες, διαφανείς, με βάση μόνο τον αυτοπροσδιορισμό, χωρίς να δημιουργούνται οποιαδήποτε προβλήματα στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή των τρανς προσώπων.
ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΌ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ
ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΔΙΕΜΦΥΛΙΚΩΝ
Συγγρού 79, 3ος όροφος, Αθήνα, 11745
Τηλ. 210.9210697
Ώρες γραφείου: Δευτέρα έως Παρασκευή
09.00-14.00 & 17.00-20.00
http://www.tgender.gr – http://www.transgender-association.gr/
contact@tgender.gr – transgender.support.association@gmail.com
[1] Δελτίο Τύπου ΣΥΔ, 26.3.2018: «Καταγγελία παραβίασης διατάξεων του ν. 4491/2016 από Ειρηνοδικείο»: https://transgendersupportassociation.wordpress.com/2018/03/26/%ce%b4%ce%b5%ce%bb%cf%84%ce%b9%ce%bf-%cf%84%cf%85%cf%80%ce%bf%cf%85-%ce%ba%ce%b1%cf%84%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%af%ce%b1-%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%b1%ce%b2%ce%af%ce%b1%cf%83%ce%b7%cf%82/.
[2] Δελτίο Τύπου ΣΥΔ, 4.6.2018: «Καταγγελία απαξιωτικής και εξευτελιστικής συμπεριφοράς σε Ειρηνοδικείο για την εφαρμογή της νομοθεσίας για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου»: https://transgendersupportassociation.wordpress.com/2018/06/04/%ce%b4%ce%b5%ce%bb%cf%84%ce%b9%ce%bf-%cf%84%cf%85%cf%80%ce%bf%cf%85-%ce%ba%ce%b1%cf%84%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%af%ce%b1-%ce%b1%cf%80%ce%b1%ce%be%ce%b9%cf%89%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae/.».
Ανδρέας Ματσακάς
Δικηγόρος παρ’ Εφέταις
LL.M. Ποινικών Επιστημών
Advanced LL.M. Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
E-mail: info@efotopoulou.gr
[1] Βλ. http://www.transgender-association.gr/.