Νομοθεσία περί προστασίας δεσποζόμενων και αδέσποτων ζώων μέχρι και τις νέες διατάξεις του Ν. 4235/2014
Στις 2 Φεβρουαρίου 2012 ψηφίστηκε στην Ελλάδα ο νόμος 4039/2012 (ΦΕΚ 15Α/02-02-2012) «Για τα δεσποζόμενα και τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς και την προστασία των ζώων από την εκμετάλλευση ή τη χρησιμοποίηση με κερδοσκοπικό σκοπό», ο οποίος τροποποιήθηκε προσφάτως από το νόμο 4235/2014 (για να δείτε όλο το κείμενο του νόμου 4039/2014, όπως έχει τροποποιηθεί μέχρι και το νόμο 4235/2014 πατήστε εδώ).
Αρμόδια αρχή για την προστασία των ζώων ορίστηκε η Γενική Διεύθυνση Κτηνιατρικής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Ταυτόχρονα, στη Διεύθυνση Πληροφορικής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων δημιουργήθηκε Διαδικτυακή Ηλεκτρονική Βάση σήμανσης και καταγραφής των ζώων συντροφιάς, όπου καταχωρούνται από τους πιστοποιημένους κτηνιάτρους τα στοιχεία που αφορούν στην αναγνώριση των δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς (όπως φύλο, χρώμα, ράτσα, απώλεια, παράδοση σε άλλον ιδιοκτήτη, θάνατος) και τα στοιχεία αναγνώρισης του ιδιοκτήτη τους (όπως ονοματεπώνυμο, διεύθυνση, τηλέφωνο και αριθμός ταυτότητας ή διαβατηρίου ή ισοδύναμου εγγράφου, όπως δίπλωμα οδήγησης ή ασφαλιστικό βιβλιάριο), τηρουμένων απαρεγκλίτως των διατάξεων «περί προσωπικών δεδομένων». Ορίστηκε ότι οι απαιτήσεις για την ηλεκτρονική σήμανση και καταγραφή των στοιχείων των δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς εφαρμόζονται και για την ηλεκτρονική σήμανση και καταγραφή των αδέσποτων ζώων συντροφιάς, υποχρέωση που βαρύνει τον εκάστοτε Δήμο. Η σήμανση κάθε ζώου συντροφιάς και η έκδοση διαβατηρίου ή βιβλιαρίου υγείας κατέστη υποχρεωτική, συμπεριλαμβανομένων των σκύλων που χρησιμοποιούνται για τη φύλαξη ποιμνίων.
Η αναγνώριση και η σήμανση κάθε ζώου συντροφιάς πραγματοποιείται με την τοποθέτηση στην αριστερή εξωτερική πλευρά του τράχηλου του ζώου συστήματος ηλεκτρονικής αναγνώρισης (αποκριτής πομποδέκτης), το οποίο είναι παθητική συσκευή αναγνώρισης ραδιοσυχνότητας μόνο για ανάγνωση, σύμφωνο με το πρότυπο ISO 11784 και τεχνολογίας HDX ή FDX-B και μπορεί να αναγνωστεί από συσκευή ανάγνωσης συμβατή με το πρότυπο ISO 11785. Εξυπακούεται πως ο ιδιοκτήτης πρέπει να ενημερώνει τον κτηνίατρο για κάθε μεταβολή των στοιχείων είτε του ίδιου είτε του ζώου ώστε να γίνει η ανάλογη επικαιροποίηση των πληροφοριών της Διαδικτυακής Ηλεκτρονικής Βάσης.
Οι ιδιοκτήτες ζώων υποχρεώνονται να μεριμνούν για τη σήμανση και την καταγραφή του ζώου τους, καθώς και για την έκδοση βιβλιαρίου υγείας πριν εγκαταλείψει το ζώο τον τόπο γέννησής του και οπωσδήποτε μέσα σε προθεσμία δύο μηνών από τη γέννηση αυτού ή μέσα σε ένα μήνα από την εύρεση ή απόκτησή του, καθώς και να τοποθετούν σε εμφανές σημείο του περιλαίμιου του ζώου μεταλλική κονκάρδα, η οποία παρέχεται από τους κτηνιάτρους κατά την πραγματοποίηση του αντιλυσσικού εμβολιασμού του. Ακόμα και σε περίπτωση επιθυμίας του ιδιοκτήτη να εγκαταλείψει το ζώο του, υπάρχει πλέον υποχρέωση γνωστοποίησης στην αρμόδια υπηρεσία του Δήμου του τόπου της κατοικίας του της πρόθεσής του αυτής, παράδοσης του ζώου στο Δήμο και λήψης από πιστοποιημένο κτηνίατρο αντιγράφου της μεταβολής της εγγραφής του ζώου του στη Διαδικτυακή Ηλεκτρονική Βάση σήμανσης και καταγραφής των ζώων συντροφιάς, όπου θα αναφέρεται ο Δήμος ως προσωρινός κάτοχος του αδέσποτου πλέον ζώου. Ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να προφασιστεί απώλεια του ζώου προκειμένου να αποφύγει τις ανωτέρω ενέργειες, γιατί και στην περίπτωση αυτή, δηλαδή της απώλειας χωρίς να είχε ποτέ πρόθεση εγκατάλειψης, οφείλει να δηλώσει μέσα σε πέντε ημέρες την απώλεια του ζώου του σε κτηνίατρο, που έχει πιστοποιηθεί στη Διαδικτυακή Ηλεκτρονική Βάση σήμανσης και καταγραφής των ζώων συντροφιάς και των ιδιοκτητών τους. Ακόμα και η δημοσίευση αγγελιών προς πώληση ή υιοθεσία ή δωρεάν παραχώρηση απαγορεύθηκε σε έντυπα, φυλλάδια, τοιχοκολλήσεις ή ιστοσελίδες, αν δεν αναφέρεται ο αριθμός της ηλεκτρονικής σήμανσής τους. Οι παράβαση των διατάξεων περί σήμανσης και έκδοσης βιβλιαρίου μπορεί να οδηγήσει και σε προσωρινή ή οριστική αφαίρεση του ζώου κατόπιν εντολής του αρμόδιου εισαγγελέα.
Ειδικά για τους ιδιοκτήτες κυνηγετικών σκύλων ορίστηκαν αυστηρές ποινές σε περίπτωση μη τήρησης των διατάξεων του νόμου περί σήμανσης, όπως η αφαίρεση της άδειας κυνηγιού από τον κυνηγό. Και βέβαια αυτονόητα ο άνω νόμος όρισε ότι τα μέσα μεταφοράς για τους κυνηγετικούς σκύλους πρέπει να είναι κατάλληλα με επαρκή χώρο, φωτισμό και αερισμό και να ικανοποιούν τις φυσιολογικές ανάγκες του ζώου. Ιδιαίτεροι κανόνες θεσπίστηκαν και για τα θηλυκά ζώα αναπαραγωγής για τα οποία πλέον τηρούνται ειδικά μητρώα.
Από το Φεβρουάριο του 2014 απαγορεύεται η πώληση σκύλων και γατών σε υπαίθριους δημόσιους χώρους, συμπεριλαμβανόμενων των υπαίθριων αγορών, η πώληση ζώων συντροφιάς με ηλικία μικρότερη των οκτώ (8) εβδομάδων, η εισαγωγή και εμπορία σκύλων που είναι ακρωτηριασμένοι και η αναπαραγωγή σκύλων που είναι ακρωτηριασμένοι.
Σχετικά με τη διατήρηση ζώων στις κατοικίες, αυτή επιτρέπεται ελεύθερα. Στις πολυκατοικίες, που αποτελούνται από δύο διαμερίσματα και πάνω, επιτρέπεται η διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς σε κάθε διαμέρισμα με την προϋπόθεση ότι αυτά: α) διαμένουν στο ίδιο διαμέρισμα με τον ιδιοκτήτη τους ή τον κάτοχο τους, β) δεν παραμένουν μόνιμα στις βεράντες ή στους ανοιχτούς χώρους του διαμερίσματος, γ) η παραμονή στα διαμερίσματα πολυκατοικιών τελεί υπό την επιφύλαξη της τήρησης των κανόνων ευζωίας, των υγειονομικών διατάξεων και των αστυνομικών διατάξεων περί κοινής ησυχίας και δ) έχουν ελεγχθεί ηλεκτρονικά, έχουν σημανθεί, καταγραφεί και φέρουν βιβλιάριο υγείας. Η διατήρηση ζώων συντροφίας δεν μπορεί να απαγορευθεί ούτε από τον κανονισμό της πολυκατοικίας εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του προηγούμενου εδαφίου. Μπορεί μόνο να περιορίζεται ο μέγιστος αριθμός των ζώων, που επιτρέπονται, στα δύο (2) ζώα ανά διαμέρισμα (όσον αφορά σκύλους και γάτες).
Οι Δήμοι υποχρεούνται να μεριμνούν για την περισυλλογή και τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς. Η αρμοδιότητα αυτή μπορεί να ασκείται και από φιλοζωικές ενώσεις και σωματεία, αφού προηγηθεί σχετική έγγραφη συμφωνία με τον αρμόδιο Δήμο, ο οποίος έχει τη συνολική εποπτεία των αδέσποτων ζώων συντροφιάς εντός των διοικητικών του ορίων και οφείλει για την περισυλλογή τους να συγκροτεί συνεργεία από άτομα κατάλληλα εκπαιδευμένα και έμπειρα στην αιχμαλωσία ζώων συντροφιάς, ώστε να μην τα κακομεταχειρίζονται κατά τη σύλληψη και αιχμαλωσία τους.
Τα ζώα που περισυλλέγονται από τους Δήμους είτε στεγάζονται στα ειδικά διαμορφωμένα καταφύγια του Δήμου είτε σε ειδικά ελεγμένη φιλοζωική οργάνωση, αλλά μπορεί να γίνει και επαναφορά του ζώου στο φυσικό του περιβάλλον, υπό την επίβλεψη και φροντίδα του Δήμου, αφού ληφθεί υπόψη η πυκνότητα του πληθυσμού των αδέσποτων ζώων στην περιοχή που επαναφέρονται.
Σύμφωνα με το άρθρο 12 του νόμου απαγορεύεται η διατήρηση κάθε είδους ζώου σε τσίρκο ή σε θίασο με ποικίλο πρόγραμμα, εφόσον τα ζώα αυτά χρησιμοποιούνται με οποιονδήποτε τρόπο και για οποιονδήποτε σκοπό στο πρόγραμμα τους, πραγματοποιούν παραστάσεις ή παρελαύνουν ή εμφανίζονται ενώπιον του κοινού, όπως απαγορεύεται και η διατήρηση κάθε είδους ζώου σε επιχειρήσεις ψυχαγωγικών παιχνιδιών, πίστας αυτοκινητιδίων, μουσικών συναυλιών, επιδείξεων, πανηγυριών ή άλλων καλλιτεχνικών ή ψυχαγωγικών εκδηλώσεων, εφόσον τα ζώα χρησιμοποιούνται με οποιονδήποτε τρόπο και για οποιονδήποτε σκοπό στο πρόγραμμα τους. Εν γένει απαγορεύεται η χρησιμοποίηση ζώου σε υπαίθρια δημόσια έκθεση με σκοπό της αποκόμιση οικονομικού οφέλους, εκτός από τις περιπτώσεις των εκθέσεων ζώων συντροφίας για τις οποίες απαιτείται ειδική άδεια, των νομίμως λειτουργούντων ζωολογικών κήπων, των ενυδρείων, των καταστημάτων πώλησης ζώων, των κέντρων περίθαλψης ειδών άγριας πανίδας, των εκτροφείων θηραμάτων και των εκθέσεων ανάπτυξης και προβολής κτηνοτροφικού και γεωργικού τομέα, εφόσον βέβαια δεν διεξάγονται παραστάσεις κάθε είδους με τη συμμετοχή ζώων, πλην παραστάσεων ιππασίας. Σαφώς απαγορεύεται η εκτροφή, η εκπαίδευση και η χρησιμοποίηση ζώων για οποιοδήποτε είδος μονομαχίας. Επίσης απαγορεύεται η εκτροφή και η χρησιμοποίηση σκύλων και γατών για παραγωγή γούνας, δέρματος, κρέατος ή για την παρασκευή φαρμακευτικών ή άλλων ουσιών.
Στο νόμο προβλέπεται σειρά ποινών φυλάκισης και υψηλών χρηματικών προστίμων για τους παραβάτες των διατάξεών του, τα οποία σε περίπτωση που δεν πληρωθούν βεβαιώνονται στην αντίστοιχη Δ.Ο.Υ. του παραβάτη (βλ. τον ανωτέρω σύνδεσμο στο άρθρο 21 τον πλήρη πίνακα).
Ευγενία Φωτοπούλου
info@efotopoulou.gr