Ορισμένο αίτησης ασφαλιστικών μέτρων για επίδειξη εγγράφων

Τα άρθρα 901 – 903 του ΑΚ ρυθμίζουν την επίδειξη πραγμάτων και εγγράφων και καθορίζουν τους όρους με τους οποίους μπορεί να ζητηθεί και να πραγματοποιηθεί η επίδειξη αυτή. Τα ζητήματα για την επίδειξη εγγράφων και τη χορήγηση αντιγράφων ρυθμίζουν και τα άρθρα 450 επ. ΚΠολΔ και τα άρθρα 14-17 του Εμπορικού Νόμου, όπως επίσης και ο Οργανισμός Δικαστηρίων.

Βεβαίως βασικό δικονομικό αξίωμα είναι ότι κανείς δεν υποχρεούται να δίνει στον αντίδικό του αποδεικτικά στοιχεία για να τα χρησιμοποιήσει εναντίον του. Πλην όμως σε ορισμένες περιπτώσεις, που προβλέπονται από τις παραπάνω διατάξεις, τόσο ο διάδικος όσο και ο τρίτος υποχρεούνται να επιδείξουν έγγραφα τα οποία κατέχουν, ακριβώς γιατί από αυτά μπορεί να εξαρτηθεί η ορθή απονομή της δικαιοσύνης. Από τις παραπάνω αναφερόμενες διατάξεις η διάταξη του άρθρου 902 ΑΚ έχει εφαρμογή όταν δεν υπάρχει εκκρεμής δίκη στην οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ειδικά το ζητούμενο έγγραφο, ενώ οι διατάξεις των άρθρων 450 επ. ΚΠολΔ ρυθμίζουν αποκλειστικά την υποχρέωση των διαδίκων ή τρίτων προς επίδειξη εγγράφου κατά τη διάρκεια εκκρεμούς δίκης, στην οποία το επιδεικτέο έγγραφο πρόκειται να χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό στοιχείο (ΑΠ 1264/1983 Δ. 15.400, ΕφΘεσ 1939/1998 ΕλΔ 40. 382, ΕφΘεσ 1783/1993 Αρμ. ΜΗ 590, ΕφΑθ 16072/1988 ΕλΔ 34. 1366, ΕφΑθ 10381/ 1988 ΝοΒ 37. 747). Εξάλλου κατά τη διάταξη του άρθρου 902 ΑΚ όποιος έχει έννομο συμφέρον να πληροφορηθεί το περιεχόμενο ενός εγγράφου που βρίσκεται στην κατοχή άλλου έχει δικαίωμα να απαιτήσει την επίδειξη ή και αντίγραφό του, αν το έγγραφο συντάχθηκε για το συμφέρον αυτού που το ζητεί, ή πιστοποιεί έννομη σχέση που αφορά και αυτόν, ή σχετίζεται με διαπραγματεύσεις που έγιναν σχετικά με τέτοια έννομη σχέση είτε απευθείας από τον ίδιο είτε για το συμφέρον του, με τη μεσολάβηση τρίτων. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι προϋπόθεση της δημιουργίας αξιώσεως για την επίδειξη εγγράφου είναι η ύπαρξη εννόμου συμφέροντος αυτού που ζητεί την επίδειξη. Οι περιπτώσεις εννόμου συμφέροντος για επίδειξη εγγράφου ή τη χορήγηση αντιγράφου, εξειδικεύονται στην ανωτέρω διάταξη (902 ΑΚ) και αναφέρονται σ’ αυτή περιοριστικά (Γεωργιάδη – Σταθόπουλου Αστ. Κωδ. IV, άρθ. 902 αριθ. 3 σελ. 553, Π. Μπαλοδήμος Δ. 22.154, ΕφΑθ 10381/1988 ΝοΒ 37. 747, ΕφΑθ 1090/1981 Αρμ. 1981,479, ΕφΠατρ 102/1964 ΝοΒ 14. 1089) είναι δε οι εξής:

α) όταν το έγγραφο συνετάγει, προς το συμφέρον του αιτούντος, εάν δηλαδή  συνετάγει προς σύσταση, απόδειξη ή γενικά διατήρηση των δικαιωμάτων του  αιτούντος. Γι’ αυτό απαιτείται κατά τη σύνταξη του εγγράφου να υπήρχε ο ως άνω σκοπός (Ράμμος, ΕρμΑΚ 902 αρ. 8). Το έγγραφο δεν απαιτείται ν’ αφορά αποκλειστικά το συμφέρον του αιτούντος την επίδειξη. Αν όμως δεν έχει συνταχθεί έστω και προς το συμφέρον του, δεν θεμελιώνεται αξίωση επιδείξεως, επειδή έχει απλώς αντικειμενική γι’ αυτόν αξία λόγω του περιεχομένου του. Έτσι έννομο συμφέρον δεν υπάρχει αν το έγγραφο έχει συνταχθεί αποκλειστικά προς το συμφέρον του εναγομένου κατόχου του (Ράμμος ΕρμΑΚ 902 αρ. 8),

β) όταν το έγγραφο πιστοποιεί έννομη σχέση που αφορά και τον αιτούντα, εάν δηλαδή πρόκειται για έγγραφο συστατικό ή αποδεικτικό δικαιοπραξίας, αφορά δηλαδή κυρίως διμερείς δικαιοπραξίες, στις οποίες ο αιτών είναι ένας από τους δικαιοπρακτούντες και

γ) όταν το έγγραφο σχετίζεται με διαπραγματεύσεις που διεξήχθησαν και έχουν σχέση με τον αιτούντα είτε προς το συμφέρον αυτού δι’ άλλου. Στην, κατηγορία αυτή ανήκουν τα έγγραφα εκείνα, που δεν πιστοποιούν μεν μια έννομη σχέση, αφορούν όμως τις σχετικές με αυτή διαπραγματεύσεις. Δεν έχει δε σημασία αν οι διαπραγματεύσεις αυτές κατέληξαν ή όχι και σε κατάρτιση συμβάσεως. Ως παραδείγματα τέτοιων εγγράφων αναφέρονται τα σχέδια της συμβάσεως, τα τηλεγραφήματα, τα σχεδιαγράμματα, οι επιστολές, οι πρόχειρες σημειώσεις, η αλληλογραφία που έχει διαμειφθεί κλπ (Ράμμος ΕρμΑΚ 902 αρ. 10). Περαιτέρω από τη νομολογία των δικαστηρίων γίνεται πάγια δεκτό ότι για το ορισμένο της αγωγής (ή αίτησης) προς επίδειξη εγγράφων ο αιτών την επίδειξη πρέπει να προσδιορίζει ειδικώς και να περιγράφει επακριβώς τα έγγραφα των οποίων ζητά την επίδειξη και να αναφέρει το περιεχόμενό τους. Ειδικότερα, όταν η απαίτηση αυτή αφορά τα εμπορικά βιβλία του αντιδίκου του αιτούντος, πρέπει να αναφέρει ο αιτών ειδικώς, το ή τα βιβλία που αφορά, να προσδιορίζει, με οποιονδήποτε δυνατό τρόπο (με αναφορά της σελίδας ή της ημερομηνίας εγγραφής) το σημείο τους το οποίο του είναι χρήσιμο για την απόδειξη των ισχυρισμών του και να εκθέτει το περιεχόμενο του τμήματος αυτού. Ο προσδιορισμός του επιδεικτέου εγγράφου με την ανωτέρω έννοια, είναι αναγκαίος:

1) για να είναι δυνατόν να κριθεί αν το έγγραφο αυτό είναι ουσιώδες με την έννοια ότι μπορεί να χρησιμεύει για την απόδειξη των ισχυρισμών του αιτούντος την επίδειξη,

2) γιατί μόνο έτσι παρέχεται στον εναγόμενο η ευχέρεια να δώσει εξηγήσεις  για την κατοχή του εγγράφου και να αμυνθεί,

3) γιατί σε περίπτωση αμφισβητήσεως της κατοχής εκ μέρους του εναγομένου μπορεί το δικαστήριο να διατάξει σχετικές αποδείξεις και

4) γιατί έτσι γίνεται εφικτός ο προσδιορισμός του εγγράφου στο διατακτικό  της αποφάσεως, πράγμα απαραίτητο και για την ενδεχόμενη εκτέλεσή της. Όμως,  ως περιγραφή του εγγράφου ικανή για το ορισμένο της αιτήσεως επιδείξεως  πρέπει να θεωρηθεί εκείνη με την οποία εξατομικεύεται το έγγραφο, χωρίς να  είναι απαραίτητος και ο ειδικότερος προσδιορισμός του περιεχομένου του, γιατί  διαφορετικά η άσκηση της σχετικής αξιώσεως πολλές φορές θα δυσχεραίνεται υπερβολικά (για το ορισμένο της αγωγής βλ. Γεωργιάδη – Σταθόπουλο Αστ. Κώδ, IV άρθ. 902, αρ. 5 σελ. 558, Κρουσταλάκης Δ. 1, 648, ΑΠ 209/1994 ΕΕΝ 1995, 195, ΑΠ 508/1993 ΕλΔ 35. 1299, ΕφΑθ 5720/19°5 ΕλΔ 38. 892, ΕφΑθ 1741/1994 ΕλΔ 36. 1261, ΕφΑθ 14698/1968 ΕλΔ 34.1366, ΕφΑθ 11203/1986 ΕλΔ 29.141). Πάντως είναι αόριστη και ως εκ τούτου απορριπτέα αγωγή με την οποία ζητείται να επιδειχθούν:

α) όσα και όποια έγγραφα κατέχει ο εναγόμενος σχετικά με κάποια έννομη σχέση (Γεωργιάδη – Σταθόπουλου ό.π. σελ 558 αρ. 25, ΑΠ 182/1971 ΝοΒ 19. 872, ΑΠ 448/1975 ΝοΒ 23. 1231, ΕφΘεσ 1324/1972 ΑρχΝ 25. 67),

β) βιβλία με τις αναγραφόμενες α’ αυτά καταχωρήσεις, χωρίς άλλο προσδιορισμό (ΕφΠειρ 1157/1996 ΕλΔ 38. 892),

γ) συγκεκριμένος φάκελος με τα περιεχόμενα σ’ αυτόν έγγραφα, χωρίς ακριβή προσδιορισμό των εν λόγω εγγράφων (ΕφΑθ 11203/1986 ΕλΔ 29. 141),

δ) αόριστος και ακαθόριστος αριθμός εγγράφων που εκδόθηκαν από τον εναγόμενο σε ορισμένη χρονική περίοδο (π.χ. στελέχη αποδείξεων αποθήκης κλπ) (ΕφΑθ 14698/1988 ΕλΔ 34.1366).

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr