Παθητική ενοχή εις ολόκληρον και εσωτερική σχέση μεταξύ συνοφειλετών. Το δικαίωμα αναγωγής συνοφειλέτη κατά των λοιπών

Οφειλή  εις ολόκληρον κατ’ άρθρο 481 ΑΚ υφίσταται όταν περισσότεροι οφειλέτες οφείλουν την ίδια παροχή, ώστε ο καθένας από αυτούς να οφείλει την καταβολή ολόκληρης, ο δανειστής όμως να δικαιούται να απαιτήσει αυτή μία φορά από τον συνοφειλέτη που θα επιλέξει ελεύθερα. Γενεσιουργός λόγος της εις ολόκληρον παθητικής ενοχής είναι ο νόμος. Σύμφωνα με το άρθρο 482 ΑΚ σε περίπτωση οφειλής εις ολόκληρον ο δανειστής έχει το δικαίωμα να απαιτήσει την παροχή κατά την προτίμησή του από οποιονδήποτε συνοφειλέτη είτε ολικά είτε μερικά. Δικαιολογητικός λόγος της ενοχής εις ολόκληρον είναι η εξασφάλιση του δανειστή από τυχόν αφερεγγυότητα ενός από τους συνοφειλέτες, η ταχύτερη ικανοποίηση του από τυχόν δυστροπία ενός απ’ αυτούς και η απλούστερη ικανοποίηση του από την ύπαρξη περισσότερων υπόχρεων έναντι αυτού (Βαθρακοκοίλης, ΕρΝομΑΚ, άρθρο 481 και 482, σελ. 697-705). Η παθητική ενοχή εις ολόκληρον όμως αφορά τη σχέση του δανειστή με τους συνοφειλέτες και όχι τις σχέσεις των συνοφειλετών μεταξύ τους. Οι σχέσεις των συνοφειλετών μεταξύ τους ρυθμίζονται από τις διατάξεις των άρθρων 487 και 488 ΑΚ, οι οποίες ορίζουν ότι μεταξύ τους οι περισσότεροι συνοφειλέτες ευθύνονται κατά ίσα μέρη, εκτός αν προκύπτει κάτι άλλο από τη σχέση και εφόσον ο ένας από τους συνοφειλέτες ικανοποίησε το δανειστή έχει δικαίωμα αναγωγής κατά των λοιπών, υποκαθιστάμενος στα δικαιώματα του δανειστή. Από τα ως άνω συνάγεται ότι η εσωτερική σχέση μεταξύ των συνοφειλετών είναι αυτοτελής σε σχέση με την εξωτερική σχέση συνοφειλετών – δανειστή (ΕΑ 357/60 ΝοΒ 8/646). Η ευθύνη των συνοφειλετών μεταξύ τους κατά ίσα μέρη ισχύει εφόσον δεν προκύπτει άλλη κατανομή από τη μεταξύ τους εσωτερική σχέση, με αποτέλεσμα η αναγωγή να γίνεται με βάση την εσωτερική σχέση συνοφειλετών (ΠΗρ 233/69 ΝοΒ 17/695, ΠΠρεβ 171/76 ΑρχΝ 27/623, ΑΠ 465/72 ΝοΒ 20/1286, ΕΑ 6765/75 Αρμ 30/389, ΕΑ 2523/53 ΝοΒ 7/139). Συνεπώς, ο κανόνας της διαίρεσης της αναγωγής σε ίσα μέρη κάμπτεται από την ύπαρξη της ρητής ή σιωπηρής συμφωνίας των συνοφειλετών, από τη φύση και το σκοπό της εις ολόκληρον ενοχικής σχέσης και την απ’ αυτήν απορρέουσα εσωτερική σχέση. Οι ως άνω διατάξεις επομένως περιέχουν ειδική ρύθμιση για την εσωτερική σχέση των συνοφειλετών μεταξύ τους. Το δικαίωμα αναγωγής του συνοφειλέτη που κατέβαλε εξαρτάται από μόνη την εσωτερική σχέση των συνοφειλετών, η οποία διακρίνεται από την εξωτερική σχέση του δανειστή έναντι των συνοφειλετών ή έναντι ενός από αυτούς λόγω της διαφοροποίησης του αντικειμένου καθεμίας από αυτές. Η εσωτερική αυτή σχέση είναι και η καθοριστική της μεταξύ τους ευθύνης. Η σχέση αυτή γεννιέται από την εις ολόκληρον ενοχική σχέση ή μπορεί να θεμελιώνεται σε ιδιαίτερη μεταξύ τους νομική βάση και δικαιοπραξία (π.χ. εντολή). Αυτή η σχέση προσδιορίζει την κατανομή της υποχρέωσης ανάμεσα στους συνοφειλέτες, ενώ αν λείπει τέτοια ρύθμιση, ισχύει η ρύθμιση της υπόψη διάταξης, δηλαδή η κατ’ ίσα μέρη ευθύνη των συνοφειλετών. Δυνατή επομένως είναι από τη μεταξύ των συνοφειλετών σχέση, διάφορη ρύθμιση, όπως ότι αυτή δεν είναι διαιρεμένη ή είναι διαιρεμένη αλλά σε άνισα μέρη ή ένας ή μερικοί από τους συνοφειλέτες εξαιρέθηκαν εξ ολοκλήρου από την ευθύνη. Διάφορη ρύθμιση μπορεί να προκύπτει από τη συμβατική, δηλαδή την εσωτερική σχέση μεταξύ των συνοφειλετών ή από τη φύση και το σκοπό της εσωτερικής σχέσης ή από μονομερή δικαιοπραξία.

Η μεταξύ των συνοφειλετών ευθύνη, δηλαδή η υποχρέωση συνεισφοράς, γεννιέται με τη δημιουργία της παθητικής εις ολόκληρον ενοχικής σχέσης και όχι μετά την καταβολή στον δανειστή. Η υποχρέωση αυτή είναι η βασική συνέπεια της εσωτερικής σχέσης των συνοφειλετών, για να αποτραπεί αναγωγή εκ των υστέρων. Η άρνηση συνοφειλέτη να συμβάλει στην εκπλήρωση ληξιπρόθεσμης και απαιτητής παροχής, δημιουργεί υποχρέωση αυτού σε αποζημίωση του συνοφειλέτη εκείνου που μόνος του αντιμετώπισε τον δανειστή. Η ζημία αφορά το ποσό που κατέβαλε και κάθε άλλη ζημία που υπέστη από την παράλειψη συμβολής του άλλου συνοφειλέτη. Η υποχρέωση συνεισφοράς προϋπόθεση έχει την αξίωση από τον δανειστή της όλης παροχής από συνοφειλέτη. Το δικαίωμα αναγωγής ασκεί ο συνοφειλέτης που κατέβαλε όλη την παροχή και ο κατ’ αναγωγή υπόχρεος πρέπει να καταβάλει σ’ αυτόν, το ποσό που κατέβαλε, όπως αυτό προκύπτει από τη μεταξύ τους εσωτερική σχέση. Ο δικαιούχος αναγωγής δικαιούται να ζητήσει από τον σε αναγωγή υπόχρεο πέρα από τη μερίδα του και αποζημίωση για κάθε ζημία που υπέστη από την προκαταβολή της μερίδας του απ’ αυτόν, κατ’ αναλογική εφαρμογή των άρθρων 723 και 736 ΑΚ. Αν πρόκειται για χρηματική παροχή έχει δικαίωμα τόκων από της υπερημερίας των υπόχρεων και σε κάθε περίπτωση από την επίδοση της αγωγής (346 ΑΚ), καθώς και κάθε περαιτέρω αποδεικνυόμενη θετική ζημία (345 ΑΚ). Συνεπώς, το δικαίωμα αναγωγής περιλαμβάνει όχι μόνο το ποσό που καταβλήθηκε από το συνοφειλέτη αλλά και το ποσό που καταβλήθηκε από την αθέτηση της υποχρέωσης του υποχρέου σε αναγωγή, τους τόκους που καταβλήθηκαν, τη δικαστική δαπάνη και την αμοιβή της πληρεξουσίας δικηγόρου που πληρώθηκε (ΕΑ 86/68 ΝοΒ 16/759, ΠΚερκ 168/72 ΝοΒ 21/95). Το δικαίωμα αναγωγής μπορεί ασκηθεί και πριν από την ικανοποίηση του δανειστή όταν έχει στραφεί δικαστικώς ή εξωδίκως κατά του οφειλέτη, ενώ υπόκειται σε αυτοτελή παραγραφή, τη συνήθη 20ετή (249 ΑΚ), ανεξάρτητα του αν η αξίωση του δανειστή υποπίπτει σε βραχύτερη (ΑΠ 101/66 ΝοΒ 14/875, ΑΠ 465/72 ΝοΒ 20/1287, ΑΠ 639/70 ΝοΒ 19/45, Βαθρακοκοίλης, ΕρΝομΑΚ, άρθρα 481, 482, 487, 488, σελ. 697-705, 721-731).

Λένα Πολύζου

Δικηγόρος

Email: info@efotopoulou.gr