Παθητική νομιμοποίηση εταιρείας σε αγωγή εταίρου για καταβολή κερδών ή διανομή προϊόντος εκκαθάρισης
Κύριος των κερδών, που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της εταιρίας, είναι το νομικό πρόσωπο αυτής και, επομένως, μόνο κατ’ αυτού νομιμοποιείται παθητικά να στραφεί ο εταίρος για την καταβολή των κερδών, που του αναλογούν (ΑΠ 224/2016 Νόμος, ΑΠ 1036/2007, ΕφΑθ 3865/2020 Νόμος, ΜΕφΘεσ 969/2019 Νόμος, ΜΕφΠειρ 128/2016 Νόμος). Αντίστοιχα, η ορθότητα της από τους εκκαθαριστές διανομής του προϊόντος της εκκαθάρισης, τόσο σχετικά με την έκταση του προϊόντος της εκκαθάρισης, που πρέπει να διανεμηθεί, όσο και με τις μερίδες των εταίρων στο προϊόν της εκκαθάρισης, μπορεί να αμφισβητηθεί από τους εταίρους, κατ’ ενάσκηση δικαιώματος από την εταιρική σχέση και στρέφεται κατά της εταιρείας, η οποία είναι ο οφειλέτης της απαιτήσεως των εταίρων στο προϊόν της εκκαθάρισης (ΑΠ 224/2016 ό.π., ΕφΑθ 3865/2020 ό.π.).
Παρατίθενται νομολογιακά αποσπάσματα:
- 347/2023 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Το στάδιο της εκκαθάρισης Ομόρρυθμης Εταιρίας δεν παύει πριν εξοφληθούν όλες οι υποχρεώσεις αυτής και, εάν, μετά τη λήξη των εργασιών της εκκαθάρισης, διαπιστωθεί η ύπαρξη εταιρικής απαίτησης ή εταιρικού χρέους, τότε επαναλαμβάνονται οι εργασίες εκκαθάρισης και συνεχίζεται η εκπροσώπηση της εταιρίας από τον εκκαθαριστή. Κατά το στάδιο δε αυτό φορέας των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων της εταιρίας είναι το νομικό πρόσωπο αυτής, το οποίο και κινεί τις σχετικές δίκες, εκπροσωπούμενο από τον εκκαθαριστή (ΑΠ ποιν 1996/2019 ό.π., ΑΠ 748/2017 ό.π., ΑΠ 224/2016 ό.π., ΕφΑθ 3865/2020 ό.π., ΜΕφΘ 969/2019 ό.π., ΜΕφΠειρ 128/2016 ό.π.). Κύριος δε των κερδών, που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της εταιρίας, είναι το νομικό πρόσωπο αυτής και, επομένως, μόνο κατ’ αυτού νομιμοποιείται παθητικά να στραφεί ο εταίρος για την καταβολή των κερδών, που του αναλογούν (ΑΠ 224/2016 Νόμος, ΑΠ 1036/2007, ΕφΑθ 3865/2020 Νόμος, ΜΕφΘεσ 969/2019 Νόμος, ΜΕφΠειρ 128/2016 Νόμος). Η ορθότητα της από τους εκκαθαριστές διανομής του προϊόντος της εκκαθάρισης, τόσο σχετικά με την έκταση του προϊόντος της εκκαθάρισης, που πρέπει να διανεμηθεί, όσο και με τις μερίδες των εταίρων στο προϊόν της εκκαθάρισης, μπορεί να αμφισβητηθεί από τους εταίρους, κατ’ ενάσκηση δικαιώματος από την εταιρική σχέση και στρέφεται κατά της εταιρείας, η οποία είναι ο οφειλέτης της απαιτήσεως των εταίρων στο προϊόν της εκκαθάρισης (ΑΠ 224/2016 ό.π., ΕφΑθ 3865/2020 ό.π.). Εξάλλου, τα ανωτέρω ισχύουν ακόμα και όταν επήλθε ήδη τυπική λήξη της εκκαθάρισης της εταιρίας, που επέρχεται με τη λογοδοσία των εκκαθαριστών και τη δημοσίευση του ισολογισμού της εκκαθάρισης, η ατελής δε δημοσιότητα, που ισχύει αναφορικά με την εκκαθάριση, δεν οδηγεί σε διαφορετικό συμπέρασμα.»
- 222/2017 ΠΠρ Πατρών (NOMOS)
«Κύριος των εισφορών των εταίρων, των κερδών, που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της, και των εν γένει αποκτημάτων από τη διαχείριση και γενικότερα φορέας των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων, που αποτελούν την εταιρική περιουσία, μέχρι τη ρευστοποίηση και τη διανομή αυτής, είναι το νομικό πρόσωπο της ομόρρυθμης εταιρείας. Συνεπώς, μόνο το νομικό πρόσωπο της ομόρρυθμης εταιρείας νομιμοποιείται παθητικά στη δίκη κατόπιν αγωγής κάποιου από τους εταίρους για την καταβολή της αναλογίας των κερδών και όχι τα ομόρρυθμη μέλη ή ο διαχειριστής ή ο εκκαθαριστής αυτής (ΑΠ 224/2016, ΑΠ 2349/2009 ΔΕΕ 2010. 682, ΕφΠειρ 264/2015 ΕλλΔνη 2016. 820, ΕφΘεσ 84/2014 ΕπισκΕΔ 2014. 175, ΕφΑΘ 1127/2011 ΔΕΕ 2011. 1030).
[…]
Κατά τη σωρευόμενη βάση, που στηρίζεται στην εταιρική σύμβαση, εκ της οποίας απορρέει το δικαίωμα του ενάγοντος για διανομή των κερδών και καταβολής της επιχειρηματικής αμοιβής του, η αγωγή πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη λόγω έλλειψης παθητικής νομιμοποίησης του δεύτερου εναγομένου διότι, σύμφωνα με την ανωτέρω μείζονα σκέψη, παθητικά νομιμοποιείται μόνο η πρώτη εναγόμενη ομόρρυθμη εταιρεία, ως κυρία των εκάστοτε ετήσιων κερδών, βάσει των οποίων υπολογίζεται και η εκάστοτε αναλογούσα ετήσια επιχειρηματική αμοιβή του διαχειριστή ομορρύθμου εταίρου της.»
- 3773/2025 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Από τα ανωτέρω, έπεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 64, σε συνδυασμό και με το άρθρο 68 KΠολΔ, μόνη η ετερόρρυθμη εταιρία, ως νομικό πρόσωπο, νομιμοποιείται ενεργητικά και παθητικά, να μετέχει στις σχετικές δίκες, που την αφορούν (βλ. ΕφΠειρ 378/2016 ΤΝΠ Νόμος, ΕφΑαρ 485/2006, ΕπισκΕμπΔ 2006/1125, ΕφΑΘ 7603/2005, ΕλλΔ/νη 2006/118), εκπροσωπούμενη από τον εκκαθαριστή ή τους συνεκκαθαριστές της, οι οποίοι δεν νομιμοποιούνται, ενεργητικά και παθητικά, να ενάγουν και να ενάγονται, ούτε, ως μέλη της εταιρίας, ούτε ατομικά, ως προς τα αντικείμενα της εταιρικής περιουσίας, ήτοι το ενεργητικό και παθητικό αυτής, μέχρι τη ρευστοποίηση της περιουσίας και τη διανομή της, εκτός, εάν συντρέχει κατεπείγουσα περίπτωση. Σε αντίθετη περίπτωση, που ενάγει ή ενάγεται εταίρος ετερόρρυθμης εταιρίας, που τελεί υπό εκκαθάριση και όχι η ίδια, ως νομικό πρόσωπο, το δικαστήριο, που ελέγχει και αυτεπαγγέλτως, τη νομιμοποίηση όλων των διαδίκων, σε κάθε στάση της δίκης, (άρα και στο Εφετείο), σύμφωνα με το άρθρα 68 και 73 KΠολΔ, πρέπει να απορρίπτει τη σχετική αγωγή ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποίησης, αντίστοιχα, τούτου (βλ Ολ. ΑΠ 27/1987, ΝοΒ 36, 92, ΕφΑΘ 1510/2024, δημ. ΤΝΠ Νόμος).
- 2077/2023 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Σε αντίθετη περίπτωση, που ενάγει ή ενάγεται εταίρος της ομόρρυθμης εταιρίας που τελεί υπό εκκαθάριση και όχι η ίδια, ως νομικό πρόσωπο, το δικαστήριο, που ελέγχει και αυτεπαγγέλτως τη νομιμοποίηση όλων των διαδίκων σε κάθε στάση της δίκης (άρα και στο εφετείο), σύμφωνα με το άρθρα 68 και 73 KΠολΔ, πρέπει να απορρίπτει τη σχετική αγωγή ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποίησης, αντίστοιχα, τούτου (ΟλΑΠ 27/1987 -ΕφΠειρ 81/2021 378/2016 – ΕφΑθ 3865/2020, 1410/2013). Περαιτέρω, με την άσκηση της έφεσης η υπόθεση μεταβιβάζεται στο δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, κατά τα όρια που καθορίζονται από την έφεση και τους πρόσθετους λόγους.»
- 224/2016 ΑΠ (NOMOS)
«Κατά τη διάρκεια του σταδίου της εκκαθαρίσεως, η ομόρρυθμη εταιρία λογίζεται υφιστάμενη για τις ανάγκες της εκκαθαρίσεως, για την ενάσκηση δε των εν γένει αξιώσεων της νομιμοποιείται μόνο η ίδια και όχι οι εταίροι της.
[…]
Η ορθότητα της από τους εκκαθαριστές διανομής του προϊόντος της εκκαθάρισης, τόσο σχετικά με την έκταση του προϊόντος της εκκαθάρισης που πρέπει να διανεμηθεί, όσο και με τις μερίδες των εταίρων στο προϊόν της εκκαθάρισης, μπορεί να αμφισβητηθεί από τους εταίρους, κατ’ ενάσκηση δικαιώματος από την εταιρική σχέση και στρέφεται κατά της εταιρείας, η οποία είναι ο οφειλέτης της απαιτήσεως των εταίρων στο προϊόν της εκκαθάρισης. Στην ένδικη υπόθεση η υπό κρίση αγωγή της αναιρεσείουσας, […] ήταν απορριπτέα, ως παθητικώς ανομιμοποίητη. Τούτο, διότι στο επισκοπούμενο περιεχόμενο της αγωγής, δεν γίνεται επίκληση περιστατικών νομότυπης περάτωσης της εκκαθάρισης, αλλά αμφισβήτησής της και επίκληση ακυρότητας των όποιων πράξεων εκκαθάρισης διενέργησαν οι αναιρεσίβλητοι, αυθαιρέτως, χωρίς τη σύμπραξη όλων των εταίρων, σε αντίθεση με το νόμο και το καταστατικό της εταιρείας, καθώς και προβολή ανεξόφλητων υποχρεώσεων της εταιρείας έναντι της αναιρεσείουσας από κέρδη κατά τη διάρκεια λειτουργίας της. Ακόμη δε και αν εκτιμηθεί ότι με την αγωγή της η αναιρεσείουσα αμφισβητεί την ορθότητα της από τους εκκαθαριστές διανομής του προϊόντος της (άκυρης κατά τους ισχυρισμούς της) εκκαθάρισης και πάλι παθητικώς νομιμοποιείται η εταιρεία, ως οφειλέτης της απαιτήσεως της αναιρεσείουσας στο προϊόν της εκκαθάρισης.»
- 3865/2020 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Κατά τη διάρκεια του σταδίου της εκκαθαρίσεως, η ομόρρυθμη εταιρία λογίζεται υφιστάμενη για τις ανάγκες της εκκαθαρίσεως, για την ενάσκηση, δε, των εν γένει αξιώσεων της νομιμοποιείται μόνον, η ίδια και όχι οι εταίροι της. Αυτοί, μόνον, μετά το πέρας της εκκαθαρίσεως μπορούν να ασκήσουν τις αξιώσεις τους κατά της εταιρίας ή κατά των συνεταίρων τους, από την εταιρική σχέση, μεταξύ, δε, αυτών περιλαμβάνεται και η αξίωση καταβολής μεριδίου από τα πραγματοποιηθέντα κέρδη της εταιρίας, κατά τη διάρκεια λειτουργίας της. Εξ άλλου, το στάδιο της εκκαθάρισης ομόρρυθμης εταιρίας δεν παύει, πριν εξοφληθούν όλες οι υποχρεώσεις αυτής και, εάν μετά τη λήξη των εργασιών της εκκαθάρισης, διαπιστωθεί η ύπαρξη εταιρικής απαίτησης ή εταιρικού χρέους, τότε επαναλαμβάνονται οι εργασίες εκκαθάρισης και συνεχίζεται η εκπροσώπηση της εταιρίας από τον εκκαθαριστή. Κύριος, δε, των κερδών, που πραγματοποιούνται, κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της εταιρίας, είναι το νομικό πρόσωπο αυτής και, επομένως, μόνον, κατ’ αυτού νομιμοποιείται παθητικά να στραφεί ο εταίρος για την καταβολή των κερδών, που του αναλογούν (ΑΠ 1036/2007, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Τέλος, η ορθότητα της από τους εκκαθαριστές διανομής του προϊόντος της εκκαθάρισης, τόσο, σχετικά με την έκταση του προϊόντος της εκκαθάρισης, που πρέπει να διανεμηθεί όσο και με τις μερίδες των εταιρών στο προϊόν της εκκαθάρισης, μπορεί να αμφισβητηθεί από τους εταίρους, κατ’ ενάσκηση δικαιώματος από την εταιρική σχέση και στρέφεται κατά της εταιρείας, η οποία είναι ο οφειλέτης της απαιτήσεως των εταίρων στο προϊόν της εκκαθάρισης (ΑΠ 224/2016,ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). […] ε αντίθετη περίπτωση, που ενάγει ή ενάγεται εταίρος της ομόρρυθμης Εταιρίας, που τελεί υπό εκκαθάριση και όχι η ίδια, ως νομικό γμρόσωπο, το δικαστήριο, που ελέγχει και αυτεπαγγέλτως, τη νομιμοποίηση όλων των διαδίκων, σε κάθε στάση της δίκης, (άρα και στο Εφετείο), σύμφωνα με το άρθρα 68 και 73 KΠολΔ, πρέπει να απορρίπτει τη σχετική αγωγή, ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης ενεργητικής ή παθητικής νομιμοποίησης, αντίστοιχα, τούτου (βλ Ολ. ΑΠ 27/1987, ΝοΒ 36, 92, ΕφΠειρ 378/2016, ό.α., ΕφΑΘ 1410/2013, ΕλλΔ/νη 2013/1395).
[…]
Συνεπώς, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο οδηγήθηκε στο ίδιο συμπέρασμα, έστω και με συνοπτικότερη αιτιολογία, η οποία παραδεκτός συμπληρώνεται από το παρόν δικαστήριο, κρίνοντας, ότι οι εναγόμενοι δεν νομιμοποιούνται παθητικός, όσον αφορά την ένδικη αγωγή, ορθά το νόμο εφάρμοσε και όσα περί του αντιθέτου υποστηρίζει με το μοναδικό λόγο έφεσης του ο εκκαλών κρίνονται απορριπτέα.»
- 1127/2011 Εφετείο Αθηνών (NOMOS)
«Με το παραπάνω περιεχόμενο και αιτήματα η ένδικη αγωγή κρίνεται απορριπτέα ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης παθητικής νομιμοποίησης του εναγομένου. Ειδικότερα, όπως εκτίθεται στη μείζονα σκέψη της παρούσας, μοναδική παθητικά νομιμοποιούμενη για την αξίωση των εταίρων τόσο ως προς τα ποσά που εισφέρονται προς την εταιρεία όσο και ως προς τα ποσά που αποτελούν την αναλογία του εταίρου επί των κερδών αυτής, τα οποία αποτελούν κονδύλια της εκκαθάρισης, είναι η ίδια η εταιρεία και όχι τα ομόρρυθμα μέλη αυτής ή ο εκκαθαριστής.
- 1570/2012 ΑΠ (NOMOS)
«Αντικείμενο του προς διανομή προϊόντος της εκκαθαρίσεως αποτελεί η, μετά την εξόφληση των εταιρικών χρεών και την απόδοση των εισφορών, απομένουσα ρευστοποιημένη εταιρική περιουσία, δηλαδή το υπάρχον στο ταμείο της εταιρίας ποσό χρημάτων, όπως αυτό προκύπτει από τον εκ μέρους του εκκαθαριστή συνταχθέντα τελικό ισολογισμό της εκκαθαρίσεως.»
Έλενα Ψαρρού
Δικηγόρος
info@efotopoulou.gr