Πώληση με όρο διατήρησης της κυριότητας του πωλητή ωσότου αποπληρωθεί το τίμημα-Υπερημερία αγοραστή
Περαιτέρω, από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 383, 389 § 2 και 532 § 1 ΑΚ συνάγονται τα εξής: Αν στην πώληση κινητού έχει τεθεί ο όρος ότι ο πωλητής διατηρεί την κυριότητα ωσότου το τίμημα, που εν όλω ή εν μέρει πιστώνεται, αποπληρωθεί, λογίζεται, σε περίπτωση αμφιβολίας ότι η μεταβίβαση της κυριότητας στον αγοραστή επέρχεται μόλις πληρωθεί η γνήσια, εξουσιαστική, αναβλητική ή διαλυτική αίρεση της αποπληρωμής του τιμήματος και ότι, σε περίπτωση υπερημερίας του αγοραστή ως οφειλέτη, εν όλω ή εν μέρει, του τιμήματος, ο πωλητής που καταρχήν παραμένει όχι μόνο κύριος αλλά και νομέας του κινητού, έχει δικαίωμα α) είτε να απαιτήσει το τίμημα, η είσπραξη του οποίου, σημειωτέον, θα επιφέρει τη μεταβίβαση της κυριότητας στον αγοραστή, β) είτε, αφού πρώτα υπαναχωρήσει από τη σύμβαση της πώλησης, να ασκήσει τα δικαιώματά του από την κυριότητα (άρθρο 1000 ΑΚ) και δη τις αγωγές νομής, καθώς και τα ασφαλιστικά μέτρα νομής, γ) είτε να ασκήσει τα από τις γενικές διατάξεις περί υπερημερίας οφειλέτη από αμφοτεροβαρή σύμβαση οικεία ενοχικά δικαιώματα και ιδίως, αφού πρώτα υπαναχωρήσει από τη σύμβαση πώλησης, να ασκήσει κατά του αγοραστή αγωγή για απόδοση του κινητού κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό και δ) είτε χωρίς να υπαναχωρήσει από τη σύμβαση να ζητήσει πλήρες διαφέρον (αποζημίωση) λόγω μη εκτέλεσης της σύμβασης. Η κατά τα ανωτέρω υπαναχώρηση γίνεται με σχετική δήλωση του υπαναχωρούντος, αποτελεί δε μονομερή δικαιοπραξία διαπλαστικού χαρακτήρα, που δεν υποβάλλεται σε τύπο και γι’ αυτό μπορεί να γίνει ρητά ή σιωπηρά με πράξεις που αναμφισβήτητα δηλώνουν τον σκοπό αυτό, όπως είναι η από τον πωλητή επιχειρούμενη και στρεφόμενη κατά του αγοραστή δικαστική επιδίωξη της ανάκτησης της κατοχής του κινητού. Ο ανωτέρω συμβατικός όρος διατήρησης της κυριότητας εξασφαλίζει στον πωλητή, που παραδίδει το πωληθέν αντικείμενο στον αγοραστή με ταυτόχρονη πίστωση του τιμήματος, την τελική διατήρηση της κυριότητας του πωληθέντος σε περίπτωση μη (εμπρόθεσμης) αποπληρωμής του τιμήματος, αλλά, εμμέσως, και την απαίτησή του ως προς την καταβολή του τιμήματος με την πίεση που ασκεί στον αγοραστή η γνώση ότι, αν δεν εξοφλήσει εμπροθέσμως το τίμημα, θα χάσει και το πράγμα που αγόρασε. Ικανοποιούνται δηλαδή ταυτόχρονα και η ανάγκη του αγοραστή για πίστωση του τιμήματος, αλλά και του πωλητή για εξασφάλισή του, ενόψει της πίστωσης που παρέχει. Συνεπώς, από το πρώτο σκέλος της ανωτέρω διάταξης, που ρυθμίζει την ομαλή εξέλιξη της πώλησης, προκύπτει ότι μόνον η αποπληρωμή του τιμήματος επιφέρει την πλήρωση της αίρεσης, την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του αγοραστή και τη μεταβίβαση της κυριότητας του πωληθέντος. Το ίδιο ακριβώς ισχύει όμως και κατά τη διάρκεια της υπερημερίας του αγοραστή, περί της οποίας, πάλι, μόνον η αποπληρωμή του τιμήματος, επιφέρει τη μεταβίβαση της κυριότητας και την εκπλήρωση της συμβατικής υποχρέωσης του αγοραστή. Επομένως η ανωτέρω διάταξη (άρθρου 532 ΑΚ), σε περίπτωση υπερημερίας του αγοραστή, παρέχει στον πωλητή περισσότερες επιλεκτικές αξιώσεις, έτσι ώστε μόνο η εκπλήρωση της μιας να επιφέρει απόσβεση και των λοιπών. Ειδικότερα, μετά την απαίτηση του τιμήματος από τον αγοραστή δεν αποδυναμώνεται το διαπλαστικό δικαίωμα του πωλητή να υπαναχωρήσει μεταγενέστερα από τη σύμβαση πώλησης, η οποία συνομολογήθηκε με τον όρο διατήρησης της κυριότητας, καθώς (κατά την ίδια πάντα άποψη) πρόκειται όχι για διαζευκτική συρροή, αλλά για συρροή περισσότερων αξιώσεων και συνεπώς η επιδίωξη του τιμήματος δεν αποκλείει τη μεταγενέστερη υπαναχώρηση, διότι το δικαίωμα της υπαναχώρησης αποσβήνεται μόνο με την είσπραξη του τιμήματος. Αντίθετα, όμως, η άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης αποκλείει τη μεταγενέστερη επιδίωξη του τιμήματος, διότι με μόνη τη δήλωση υπαναχώρησης επέρχεται η εξαρχής διάλυση της σύμβασης και για τον λόγο αυτό δεν οφείλεται πλέον τίμημά της. Κατ’ ακολουθία όλων αυτών, ο πωλητής, στην επίμαχη πώληση, και αν ακόμα εκφράσει την προτίμησή του προς την καταβολή του τιμήματος με αυτοτελή, προγενέστερη και ξεχωριστή από την αποδοχή της καταβολής του δήλωση, μπορεί μετά απ’ αυτό και εφόσον δεν ικανοποιήθηκε, να υπαναχωρήσει από την πώληση και να ζητήσει την επιστροφή του πωληθέντος.
Χριστίνα Γεωργούλα, ασκ. δικηγόρος
Email: info@efotopoulou.gr