Συνέχιση απασχόλησης Ατόμων με Αναπηρία σε επιχειρήσεις των ΟΤΑ του ευρύτερου δημόσιου τομέα μετά την ολοκλήρωση του επιχορηγούμενου από τον ΟΑΕΔ προγράμματος ορισμένου χρόνου, βάσει του οποίου απασχολούνται, όταν οι επιχειρήσεις αυτές επιθυμούν την περαιτέρω συνέχιση της απασχόλησής τους

Το άρθρο 21 του Συντάγματος ορίζει, μετά την κατά το έτος 2001 αναθεώρησή του, μεταξύ άλλων, τα εξής: «… 3. Το Κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών και παίρνει ειδικά μέτρα για την προστασία της νεότητος, του γήρατος, της αναπηρίας και την περίθαλψη των απόρων… 6. Τα Άτομα με Αναπηρίες έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν μέτρων που εξασφαλίζουν την αυτονομία, την επαγγελματική ένταξη και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Χώρας».

Περαιτέρω, ο Ν. 2643/1998 (ΦΕΚ Α’ 220) «Μέριμνα για την απασχόληση ειδικών κατηγοριών και άλλες διατάξεις», ο οποίος μεταξύ άλλων προέβλεψε και για την κοινωνική και επαγγελματική ένταξη Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ) στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, ορίζει τα εξής:

Α) Στο άρθρο 1 («προστατευόμενα πρόσωπα»): «1. Στις διατάξεις του νόμου αυτού υπάγονται οι ακόλουθες κατηγορίες προσώπων:… β. Τα άτομα, με ποσοστό αναπηρίας 50% τουλάχιστον, που έχουν περιορισμένες δυνατότητες για επαγγελματική απασχόληση εξαιτίας οποιασδήποτε χρόνιας σωματικής ή πνευματικής ή ψυχικής πάθησης ή βλάβης (άτομα με ειδικές ανάγκες), εφόσον είναι γραμμένα στα μητρώα ανέργων αναπήρων του Οργανισμού Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού (Ο.Α.Ε.Δ.)….».

Β) Στο άρθρο 2 («Προστασία σε φορείς του ιδιωτικού και του ευρύτερου δημόσιου τομέα») προβλέπεται : «8. Οι διατάξεις του νόμου αυτού εφαρμόζονται στους ακόλουθους φορείς του δημόσιου τομέα :            

α) Στις δημόσιες επιχειρήσεις και στους δημόσιους οργανισμούς.            

β) Στα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, που ανήκουν στο κράτος ή επιχορηγούνται τακτικώς, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, από κρατικούς πόρους κατά 50% τουλάχιστον του ετήσιου προϋπολογισμού τους ή στα οποία το κράτος κατέχει το 51% τουλάχιστον του μετοχικού τουςκεφαλαίου.              

γ) Στα νομικά πρόσωπα τα οποία είτε ανήκουν στα νομικά πρόσωπα που αναφέρονται στις προηγούμενες περιπτώσεις α` και β` ή στα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου ή στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης κάθε βαθμίδας ή στην Κ.Ε.Δ.Κ.Ε. ή στις τοπικές ενώσεις δήμων και κοινοτήτων είτε επιχορηγούνται από τους φορείς αυτούς, τακτικώς κατά 50% τουλάχιστον του ετήσιου προϋπολογισμού τους, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις ή τα οικεία καταστατικά είτε έχουν μετοχικό κεφάλαιο, το 51% τουλάχιστον του οποίου κατέχουν οι παραπάνω φορείς».

Τέλος, o N. 3227/2004 (ΦΕΚ Α’ 31), στο άρθρο 11 παρ. 1 τελευταίο εδάφιο με τίτλο «Ρύθμιση θεμάτων του Ν. 2643/1998», όρισε τα εξής: «Τα Άτομα με Αναπηρίες που έχουν απασχοληθεί μέσα στο τελευταίο έτος πριν τη δημοσίευση του παρόντος σε επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις ή φορείς της παρ. 8 του άρθρου 2 του ν. 2643/1998 (Α` 220) με οποιαδήποτε σχέση εργασίας ή δυνάμει αποφάσεων ασφαλιστικών μέτρων ή με προσωρινές διαταγές, θεωρείται ως προς όλες τις συνέπειες, ότι τοποθετήθηκαν και συνεχίζουν να παρέχουν την εργασία τους δυνάμει του ν. 2643/1998, εφόσον ο εργοδότης δηλώνει ότι επιθυμεί να συνεχίσει να τους απασχολεί». Το τελευταίο εδάφιο της παρ. 1 προστέθηκε με το άρθρο 56 του Ν. 4186/2013 (ΦΕΚ Α 193/17.9.2013).

Από το συνδυασμό των παραπάνω συνταγματικών και νομοθετικών διατάξεων συνάγονται τα ακόλουθα:

Ο Ν. 2643/1998 απολαμβάνει συνταγματικού ερείσματος, εκ των διατάξεων του άρθρου 21 του Συντάγματος, σύμφωνα με τις οποίες τα Άτομα με Αναπηρίες ή ειδικές ανάγκες πρέπει να τυγχάνουν ειδικής κρατικής φροντίδας. Σύμφωνα με την μέχρι σήμερα νομολογία η ως άνω παρεχόμενη συνταγματική προστασία στα Άτομα με Αναπηρίες δεν εμποδίζει το νομοθέτη να καθορίσει ελεύθερα την έκταση και τις προϋποθέσεις που αυτός κρίνει ως κατάλληλες (βλ. ΣτΕ 481/1997, 1426/1979, 2699/1977 και 2249/1979). Δηλαδή το Σύνταγμα δεν θέτει κανόνα αμέσως και ευθέως εφαρμοστέο, αλλά θεσπίζει κατευθυντήρια διάταξη, με την οποία απευθύνεται προς το νομοθέτη η υπόδειξη να ληφθεί για ορισμένη κατηγορία πολιτών ειδική πρόνοια, αφήνει όμως σε αυτόν (στον κοινό νομοθέτη), μεγάλο πλαίσιο κριτηρίων, με βάση τα οποία και κατ’ απόλυτο εκτίμησή του θα προσδιορίσει το είδος και την έκταση αυτής της μέριμνας (ΣτΕ 482/1977).

Περαιτέρω, στην εισηγητική έκθεση του άρθρου 11 του Ν. 3227/2004 αναφέρεται ότι οι προσλήψεις Ατόμων με Αναπηρίες «θα μπορούν να θεωρούνται προσλήψεις του Ν. 2643/1998 για όλες τις συνέπειες» και «ότι με τον τρόπο αυτό δίδεται μια ουσιαστική κατεύθυνση για διατήρηση των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται από τα επιδοτούμενα προγράμματα και διευκολύνονται οι εργοδότες ώστε να κρατούν στην επιχείρησή τους άτομα που δικαιούνται προστασίας και γνωρίζουν ότι μπορούν να είναι παραγωγικά στην επιχείρησή τους». Με την ως άνω ρύθμιση, η οποία ερείδεται στην συνταγματική προστασία των ΑμεΑ, διευρύνεται το προβλεπόμενο από το Ν. 2643/1998 σύστημα επαγγελματικής ένταξης των προστατευόμενων ατόμων της εν λόγω κατηγορίας, με την θέσπιση, παράλληλα με το μέτρο των αναγκαστικών τοποθετήσεων, ενός νέου μέτρου που στοχεύει στη διασύνδεση της τοποθέτησής τους σε μόνιμη θέση εργασίας με τα διάφορα επιδοτούμενα προγράμματα κατάρτισής τους ή ενίσχυσης της απασχόλησής τους, παρέχοντας τη δυνατότητα διατήρησης των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται από τα προγράμματα αυτά, διευκολύνοντας, παράλληλα, και τους εργοδότες, ώστε να κρατούν, οικειοθελώς, στην επιχείρησή τους, άτομα που γνωρίζουν ότι μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες της (βλ. 172/2014 ΕΣ-Πράξη-Τμ. VII).

Όπως άλλωστε αναφέρεται και στην υπ’ αριθμ. 413/2010 Γνωμοδότηση του ΝΣΚ (Ε’ Τμήμα) είναι σαφές ότι η διάταξη του άρθρου 11 του Ν. 3227/2004 περί δυνατότητας απασχόλησης των ΑμεΑ και μετά την λήξη των προγραμμάτων εξασφαλίζει περαιτέρω την προαναφερθείσα προστασία και διαμορφώνει μια κατεύθυνση του νομοθέτη για οιονεί αυτόματη μετατροπή των συμβάσεων ορισμένου χρόνου σε αορίστου, εφόσον ο εργοδότης εκφράσει ρητή βούληση για την συνέχιση των συμβάσεων αυτών, δηλαδή διευρύνεται το εφαρμοστικό πεδίο του Ν. 2643/1998 και επεκτείνεται η προστασία του νόμου αυτού και στην συνέχιση της απασχόλησης των ΑμεΑ μετά την κατά τα άνω πρόσληψή τους για ορισμένο χρονικό διάστημα. Πρόκειται στην ουσία περί πλήρους εξομοίωσης των ατόμων αυτών με τα προσλαμβανόμενα εξ αρχής βάσει των διατάξεων του άνω νόμου, αφού η λύση της σχέσης εργασίας τους θα γίνεται για συγκεκριμένους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 11 παρ. 1 του ιδίου νόμου. Περαιτέρω, βάσει των προαναφερθέντων, θα διευκολύνονται και οι εργοδότες στην επιλογή ΑμεΑ, τα οποία έχουν δοκίμως ειδικευθεί στην επιχείρησή τους και στα οποία έχουν εργασιακά και οικονομικά «επενδύσει» για χρονικό διάστημα μη αμελητέο (συνήθως τα προγράμματα του ΟΑΕΔ είναι τετραετούς διάρκειας).            

Σύμφωνα με την ανωτέρω λοιπόν γνωμοδότηση του ΝΣΚ, είναι νόμιμη η συνέχιση της απασχόλησης Ατόμων με Αναπηρίες σε επιχειρήσεις των ΟΤΑ του ευρύτερου δημόσιου τομέα μετά την ολοκλήρωση του επιχορηγούμενου από τον ΟΑΕΔ προγράμματος ορισμένου χρόνου, βάσει του οποίου απασχολούνται, όταν οι επιχειρήσεις αυτές επιθυμούν την περαιτέρω συνέχιση της απασχόλησής τους, κατά τα προβλεπόμενα στη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 11 του Ν. 3227/2004.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων, καθώς έχει κριθεί ότι η πρόσληψη ΑΜΕΑ σε φορείς του δημοσίου γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 2643/98, αλλά από τις διατάξεις του άρθρου 11 του Ν. 3227/04 για τη δυνατότητα απασχόλησης των ΑμεΑ και μετά τη λήξη των προγραμμάτων, ακόμη και μετά την τροποποίηση του άρθρου 11 του Ν. 3227/04 με το Ν. 4186/13, συνάγεται η δυνατότητα μετατροπής των συμβάσεων εργασίας τους από ορισμένου σε αορίστου χρόνου, κατά παρέκκλιση των οριζομένων περί απαγόρευσης μετατροπής συμβάσεων ορισμένου χρόνου σε αορίστου χρόνου μετά την προαναφερθείσα συνταγματική αναθεώρηση, με συνέπεια η λήξη των συμβάσεων εργασίας των προστατευόμενων από τις διατάξεις του Ν. 2643/98 να μπορεί να λάβει χώρα μόνο υπό τους όρους του άρθρου 11 του Ν. 3227/2004 (βλ. ΜονΠρΑθ 890/15 ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΡόδου 67/13, ΜΠρΒόλου 17/2012 ΤΝΠ ΔΣΑ).

Με άλλα λόγια, σύμφωνα με την ισχύουσα νομολογία, η μετατροπή συμβάσεως ΑμεΑ από ορισμένου σε αορίστου χρόνου δεν προσκρούει στο άρθρο 103 του Συντάγματος, ούτε στο άρθρο 21 του Ν. 2190/1994, διότι ο Ν. 3227/2004 και ο Ν. 2643/1998 είναι ειδικοί έναντι του τελευταίου και έχουν εκδοθεί στο πλαίσιο της αρχής της ανάγκης ειδικής προστασίας των ΑμεΑ, προβλέπεται δε ρητώς στο άρθρο 14 παρ. 2 και του Ν. 2190/1994 ότι εξαιρείται από την εφαρμογή των διατάξεων αυτού το προσωπικό που προσλαμβάνεται σε εκτέλεση ειδικού προγράμματος απασχόλησης που προκηρύσσεται και επιδοτείται από τον ΟΑΕΔ.

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr