Συνέπειες διάρρηξης καταδολιευτικής δικαιοπραξίας
Ο θεσμός της καταδολίευσης έχει τις ρίζες του στο ρωμαϊκό δίκαιο και πιο συγκεκριμένα στην παυλιανή αγωγή (actio Paubiana) και αποσκοπεί στην προστασία του δανειστή από δόλιες πράξεις του οφειλέτη.
Ο νομοθέτης θέλοντας να εξασφαλίσει την ικανοποίηση των αξιώσεων των δανειστών του οφειλέτη, ο οποίος, κάποιες φορές, ενεργεί δόλια, απαλλοτριώνοντας στοιχεία της περιουσίας του προς βλάβη των δανειστών του, καθώς η υπόλοιπη περιουσία του δεν επαρκεί για την εξασφάλιση αυτών, θεσμοθέτησε την αγωγή διάρρηξης καταδολιευτικών δικαιοπραξιών. Αναλυτικότερα, τα στοιχεία που πρέπει να συντρέχουν για να πληρωθεί η νομοτυπική μορφή του άρθρου 939 ΑΚ είναι: α) ύπαρξη απαίτησης του δανειστή κατά του οφειλέτη, γεννημένη κατά το χρόνο που ο τελευταίος επιχειρεί την απαλλοτρίωση, β) απαλλοτρίωση από τον οφειλέτη, γ) πρόθεση βλάβης των δανειστών, δ) γνώση του τρίτου υπέρ του οποίου έγινε η απαλλοτρίωση και ε) αφερεγγυότητα του οφειλέτη (Α.Π 846/2011, Α’ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ – Α.Π 884/2011, Α’ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ – Α.Π 1301/2011, Α’ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ). Εφόσον, υφίστανται οι εν λόγω προϋποθέσεις, ο δανειστής δικαιούται να αιτηθεί την απαγγελία της διαρρήξεως της καταδολιευτικής δικαιοπραξίας χωρίς να απαιτείται να σωρεύσει αίτημα αναμεταβίβασης του απαλλοτριωθέντος πράγματος ούτε καταδίκης του τρίτου (αποκτώντος εκ του οφειλέτη) σε δήλωση βουλήσεως για αναμεταβίβαση του απαλλοτριωθέντος στον οφειλέτη (άρθρο 949 ΚΠολΔ). Το αποτέλεσμα της διαρρήξεως, ως ορίζεται στο άρθρο 943 ΑΚ, συνίσταται στην υποχρέωση του τρίτου να αποκαταστήσει τα πράγματα στην κατάσταση που ήταν ενώ επισημαίνεται πως η διάρρηξη ενεργεί μόνο υπέρ των δανειστών που προσέβαλαν την απαλλοτρίωση. Πιο συγκεκριμένα, το πλειστηρίασμα διανέμεται σύμμετρα, εκτός αν υπάρχει κάποιο γενικό ή ειδικό προνόμιο, μόνο σε όσους δανειστές του οφειλέτη πέτυχαν τη διάρρηξη και αναγγέλθηκαν για την ικανοποίηση των απαιτήσεών τους ενώ οι υπόλοιποι δανειστές δεν έχουν δικαίωμα εκτέλεσης, συμμετοχής στη διανομή του πλειστηριάσματος, υποκατάστασης σε θέση επισπεύδοντος και αν πράξουν κάτι εκ των ανωτέρω υπόκεινται στην ανακοπή του άρθρου 936 ή 979 §2 ΚΠολΔ. Μόνη εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση κατά την οποία ο δανειστής έχει ήδη δικαίωμα εμπράγματης ασφάλειας στο απαλλοτριωθέν κι ως εκ τούτου δικαιούται προνομιακής ικανοποίησης (βλ. Ευριπίδης Α. Ρίζος «Οι προϋποθέσεις διάρρηξης της καταδολιευτικής απαλλοτρίωσης(με έμφαση στην αξίωση του δανειστή), σελ.464). Τέλος, δικαίωμα αναγγελίας και ικανοποίησης έχουν όσοι δανειστές πέτυχαν τη διάρρηξη και αναγγέλθηκαν εντός 15 ημερών από τον πλειστηριασμό. Όσοι δεν πρόλαβαν να διαρρήξουν τελεσίδικα την απαλλοτρίωση δύο ενδεχόμενα υφίστανται: 1) αν δεν αναγγέλθηκαν καθόλου δε θα συμμετάσχουν στην εκτελεστική διαδικασία με αποτέλεσμα να μην ικανοποιηθούν ενώ 2) αν άσκησαν αγωγή διάρρηξης εντός της προθεσμίας αναγγελίας αλλά δεν εκδόθηκε τελεσίδικη απόφαση θα συμμετάσχουν κανονικά στη διαδικασία ικανοποιώντας την αξίωσή τους. Τέλος, αν μετά τη διανομή του πλειστηριάσματος υπάρχει υπόλοιπο αυτού, μπορεί κάποιος δανειστής ο οποίος δεν είχε ασκήσει αγωγή διάρρηξης και δεν είχε αναγγελθεί να την εγείρει τότε και να ικανοποιηθεί από το υπόλοιπο.
Αναστασία Βενέτη – Παγώνη