Θάνατος οφειλέτη κατά την διάρκεια της εκκρεμοδικίας της αίτησης του Ν. 3869/2010 – δυνατότητα συνέχισης της συγκεκριμένης δίκης από τους κληρονόμους του αποβιώσαντος οφειλέτη – κατάργηση της δίκης λόγω της προσωποπαγούς διαδικασίας του Ν. 3869/2010
Από τις διατάξεις του Ν. 3869/2010 συνάγεται ότι η δυνατότητα του οφειλέτη να επιδιώξει να υπαχθεί στις ρυθμίσεις του έχει ιδιαίτερα προσωποπαγή χαρακτηριστικά και δεν δύναται να θεωρηθεί ότι αποτελεί στοιχείο της περιουσίας του, το οποίο μπορεί να μεταβιβασθεί αιτία θανάτου στους κληρονόμους του. Συνδέεται, δηλαδή, με το πρόσωπο του οφειλέτη και όχι με τα χρέη του, για τον λόγο δε αυτό, αν ο θάνατος επισυμβεί πριν από την έναρξη της διαδικασίας για τη ρύθμιση των χρεών, η δυνατότητα ρύθμισης δεν μεταβιβάζεται αιτία θανάτου στους κληρονόμους του οφειλέτη, στους οποίους περιέρχεται, αντίθετα, η περιουσία του τελευταίου, κατ’ άρθρο 1710 ΑΚ και δη τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό της. Όπως ρητά επισημαίνεται και στην οικεία αιτιολογική έκθεση του Ν. 3869/2010, με τις διατάξεις του νόμου αυτού επιδιώκεται η επανένταξη του υπερχρεωμένου οφειλέτη στην κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα, με το θάνατο δε του ανωτέρω, ο σκοπός αυτός δεν είναι δυνατόν πλέον να επιτευχθεί, με αποτέλεσμα τυχόν έναρξη ή συνέχιση της οικείας διαδικασίας να μην έχει πλέον αντικείμενο.
Περαιτέρω, μετά την έναρξη της σχετικής διαδικασίας κατά τα άρθρα 4 παρ. 1 και 5 του Ν. 3869/2010, ήτοι με την κατάθεση της σχετικής αίτησης στη γραμματεία του αρμοδίου δικαστηρίου, αλλά και την κοινοποίηση αυτής προς τον καθ’ ου πιστωτή και τον τυχόν εγγυητή, άρχεται η εκκρεμοδικία της αίτησης (άρθρα 221 επ. και 741 ΚΠολΔ), η οποία σε περίπτωση έκδοσης απόφασης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου αναβιώνει με την άσκηση έφεσης.
Αν κατά τη διάρκεια της εκκρεμοδικίας ο οφειλέτης αποβιώσει, τίθεται σχετικώς το ερώτημα, αν η δίκη θα πρέπει να διακοπεί, συμφώνως προς τα ισχύοντα με το άρθρο 286 περ. α΄ ΚΠολΔ, νομιμοποιουμένων των κληρονόμων του αποβιώσαντος οφειλέτη να την επαναλάβουν ή μήπως ο θάνατος του οφειλέτη διαδίκου οδηγεί σε κατάργηση της δίκης κατά το κύριο αντικείμενό της λόγω του προσωποπαγούς χαρακτήρα της (Αθ. Κρητικός, Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων, Ερμηνεία κατ’ άρθρο, 3η Έκδοση, Εισαγωγικές Παρατηρήσεις, αρ. 42 επ.).
Με την κατ’ άρθρο 4 του Ν. 3869/2010 υποβαλλόμενη αίτηση επιδιώκεται κατ’ αρχάς η ελάφρυνση του οφειλέτη από τα χρέη του, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επανένταξή του στην κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα. Υπό την έννοια αυτή, η δημιουργούμενη σχετικώς έννομη σχέση έχει μεν περιουσιακό χαρακτήρα, διαθέτει, ωστόσο, και έντονα προσωποπαγή χαρακτήρα, αφού συνδέεται τόσο με το πρόσωπο του οφειλέτη, όσο και με την οικονομική κατάσταση, στην οποία ευρίσκεται αυτός. Συνεπώς, λαμβανομένου υπόψη ότι με τη σχετική διαδικασία του Ν. 3869/2010 επιδιώκεται η επανένταξη του συγκεκριμένου – αιτούντος οφειλέτη στην κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα, η απάντηση στο ζήτημα της δυνατότητας συνέχισης της συγκεκριμένης δίκης από τους κληρονόμους του αιτούντος οφειλέτη και δη υπό την ιδιότητά της ως επιμέρους στοιχείου της περιουσίας του αποβιώσαντος δεν μπορεί παρά να είναι αποφατική (22/2017 ΜονΠρωτΓυθ, ΝΟΜΟΣ). Η δίκη, δηλαδή, καταργείται κατά το κύριο αντικείμενό της, χωρίς να τίθεται ζήτημα διακοπής της κατ’ άρθρο 286 ΚΠολΔ, οι δε κληρονόμοι, εφόσον δεν αποποιηθούν την κληρονομία, ευθύνονται και με την προσωπική τους περιουσία για τα χρέη του αποβιώσαντος, αναλόγως του κληρονομικού τους μεριδίου. Στην περίπτωση, ωστόσο, που συντρέχουν στο πρόσωπο οιουδήποτε των κληρονόμων οι όροι των διατάξεων του Ν. 3869/2010, δεν αποκλείεται η από μέρους του υποβολή (νέας) αίτησης υπαγωγής του ιδίου στις ρυθμίσεις του νόμου αυτού (Αθ. Κρητικός, ό.π., αρ. 44).
Κατά την ορθότερη άποψη, τα αυτά ισχύουν και στην περίπτωση που ο θάνατος του οφειλέτη επέλθει διαρκούσης της πραγματοποίησης των ορισθεισών στο πλαίσιο του άρθρου 8 παρ. 2 Ν. 3869/2010 καταβολών και πριν την ολοκλήρωσή τους (έτσι Αθ. Κρητικός, ό.π., αρ. 47), επειδή τότε προκαλούνται οι συνέπειες του άρθρου 11 παρ. 3 Ν. 3869/2010 και οι κληρονόμοι αποκτούν το παθητικό του οφειλέτη ως έχει.
Μαρία Τζαβέλα
Δικηγόρος, LL.M.
E-mail: info@efotopoulou.gr