Διοίκηση ομόρρυθμης εταιρείας και προσωρινή διοίκηση αυτής

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 69 ΑΚ: «Αν λείπουν τα πρόσωπα που απαιτούνται για τη διοίκηση του Νομικού Προσώπου, ή, αν τα συμφέροντά τους συγκρούονται προς εκείνα του Νομικού Προσώπου, ο Πρόεδρος των Πρωτοδι­κών διορίζει προσωρινή διοίκηση ύστερα από αίτηση όποιου έχει έννομο συμφέρον». Η διάταξη αυτή, όπως προκύπτει από τη γενικότητα της διατυπώσεώς της, εφαρ­μόζεται σε κάθε είδους Νομικό Πρόσωπο, και συνεπώς και στις εμπορικές εταιρίες κάθε μορφής, μεταξύ των οποίων και οι Ομόρρυθμες και Ετερόρρυθμες Εταιρίες. Στις περι­πτώσεις της Ομόρρυθμης και Ετερόρρυθμης Εταιρείας που πρόκειται για ενώσεις προσώπων κατ’ εξοχήν προσωπι­κού και εμπιστευτικού χαρακτήρα, στις οποίες, μεταξύ άλλων, ισχύει η βασική αρχή της αυτοδιαχείρισης και όπου η έξωθεν επιβολή μιας δοτής διοίκησης εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους για τους ομόρρυθμους εταίρους (λόγω της απεριόριστης ευθύνης τους για τα εταιρικά χρέη) και δεν συμβιβάζεται με το έντονα προσωπικό και εμπιστευτικό στοιχείο που πρέπει να επικρατεί στις εσω­τερικές σχέσεις μιας Προσωπικής Εταιρίας, προκειμένου η ύπαρξη και λειτουργία της να μη στερείται νοήματος, για να έχουμε έλλειψη διοίκησης, όπως την εννοεί το άρθρο 69 του ΑΚ, πρέπει να κωλύονται όλοι οι ομόρρυθμοι εταίροι και το καταστατικό να μην προβλέπει αναπλήρωσή τους ή, αν πρόκειται για σύγκρουση συμφερόντων, πρέπει να συγκρούονται τα συμφέροντα όλων των ομορρύθμων εταί­ρων με τα συμφέροντα της Εταιρίας.

Περαιτέρω, με τις δια­τάξεις που περιλαμβάνονται στο ΜΕΡΟΣ ΕΒΔΟΜΟ (άρθρα 249 έως και 294) του Ν. 4072/2012 «Βελτίωση επι­χειρηματικού περιβάλλοντος – Νέα εταιρική μορφή κ.λπ.» (ΦΕΚ Α` 86/11-04-2012), η ισχύς του οποίου άρχισε από τη δημο­σίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (πλην ορι­σμένων διατάξεων που δεν ενδιαφέρουν εν προκειμένω, (άρθρο 330 § 2 του Νόμου), ρυθμίζονται θέματα που αφο­ρούν στις Προσωπικές Εμπορικές Εταιρείες (Ομόρρυθμη, Ετερόρρυθμη, Αφανή και Κοινοπραξία). Ειδικότερα, τα θέματα που αφορούν στην ομόρρυθμη εταιρεία ρυθμίζο­νται από τις διατάξεις των άρθρων 249 έως και 270, που περιλαμβάνονται στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α` του Μέρους αυτού. Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του άρθρου 294 του ανωτέρω Νόμου, αυτός εφαρμόζεται και στις εταιρίες, οι οποίες κατά την έναρξη της ισχύος του δεν τελούν σε εκκα­θάριση ή σε πτώχευση, ενώ από την έναρξη ισχύος του καταργούνται οι διατάξεις των άρθρων 18-28, 38, 39, 47-50 και 64 του Εμπορικού Νόμου. Εξάλλου, η διαχείριση στην Ομόρρυθμη Εταιρία ρυθμίζεται με τις διατάξεις του άρθρου 254 του Ν. 4072/2012. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, δικαί­ωμα και υποχρέωση διαχείρισης έχουν όλοι οι εταίροι. Σε αντίθεση με την Αστική Εταιρία όπου ισχύει η αρχή της συλλογικής διαχείρισης, στην ομόρρυθμη εταιρία ισχύει η αρχή της ατομικής διαχείρισης, δηλαδή κάθε εταίρος δια­χειριστής μπορεί για λόγους ταχείας λήψης αποφάσεων, να ενεργεί μόνος διαχειριστικές πράξεις, χωρίς τη συγκα­τάθεση άλλων (νόμιμη διαχείριση (άρθρο 254 § 2). Η εται­ρική σύμβαση μπορεί να θέσει άλλους τρόπους διαχείρι­σης και λήψης των αποφάσεων (ολικός ή μερικός αποκλει­σμός ορισμένων εταίρων, συλλογική διαχείριση). Όμως, σε περίπτωση επείγοντος, κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 751ΑΚ, κάθε εταίρος διαχειριστής ή μη διαχειρι­στής μπορεί να λάβει μόνος του τα δέοντα μέτρα. Ταυτό­χρονα, προβλέπεται δικαίωμα εναντίωσης σε κάθε εταίρο διαχειριστή στην ενέργεια μιας πράξης πριν την εκτέλεσή της, ως αντίβαρο στην ευρεία εξουσία του διαχειριστή στα πλαίσια της ατομικής διαχείρισης (άρθρο 254 § 2 εδ. 2). Η τέλεση όμως της πράξης παρά την εναντίωση δεν επιδρά στο κύρος της (αναλογική εφαρμογή § 3 εδ. 3 του άρθρου 257). Γεννάται μόνο υποχρέωση αποζημίωσης, ενδεχομέ­νως, αν η τέλεση της πράξης αποτελεί παράβαση της προς τα έσω διαχειριστικής εξουσίας του εταίρου. Περαιτέρω, κατ’ αναλογία της ατομικής διαχείρισης, για λόγους ταχείας σύναψης συναλλαγών, ισχύει ο κανόνας της ατομι­κής εκπροσώπησης, κατά τον οποίο κάθε εταίρος έχει εξουσία εκπροσώπησης της εταιρίας (§ 1 άρθρο 257). Η εταιρική σύμβαση μπορεί να προβλέπει άλλο τρόπο εκπροσώπησης από τον οριζόμενο στο Νόμο (καταστατική εκπροσώπηση). Έτσι μπορεί να προβλέπεται συλλογική εκπροσώπηση όλων ή ορισμένων εταίρων, ή αποκλει­σμός όλων πλην ενός. Στην περίπτωση κατά την οποία με το καταστατικό της Εταιρείας η εξουσία διαχείρισης και εκπροσώπησης ανατέθηκε σε ένα ή περισσότερους εταί­ρους ή και σε όλους τους εταίρους από κοινού (καταστα­τική διαχείριση), αν ο διαχειριστής βρίσκεται σε πραγμα­τική ή νομική αδυναμία να διαχειρίζεται τις εταιρικές υπο­θέσεις (π.χ. μακρά απουσία ή, εξομοιούμενη με αυτήν, αδιαφορία και αμέλεια περί την εκπλήρωση των καθηκό­ντων του ή προστριβές και αγεφύρωτες διχογνωμίες ανά­μεσα στα μέλη της διοίκησης), γίνεται δεκτό ότι υφίσταται, μεν, έλλειψη καταστατικής διαχείρισης, πλην όμως η εταιρεία δεν βρίσκεται, χωρίς άλλο, σε κατάσταση παντε­λούς έλλειψης διαχείρισης, διότι αν το καταστατικό δεν προβλέπει αναπλήρωση της διαχείρισης που λείπει και οι εταίροι δεν συμφωνήσουν στην αντικατάσταση της «ελλείπουσας» Διοίκησης, αναβιώνει η νόμιμη διαχείριση και εκπροσώπηση των άρθρων 254 και 257 του Ν. 4072/2012, δηλαδή η εξουσία διαχείρισης και εκπροσώπησης της εταιρείας από τον κάθε ομόρρυθμο εταίρο. Η έλλειψη της καταστατικής διαχείρισης κατά την προεκτεθείσα έννοια, που συνεπάγεται την αναβίωση της νόμιμης διαχείρισης, αποτελεί ζήτημα πραγματικό που πρέπει να αποδεικνύεται από τον επικαλούμενο κατά τρόπο άμεσο και απόλυτα πειστικό, με την προσκομιδή πρόσφορων στοιχείων. Περαιτέρω, οι διατάξεις του Ν. 4072/2012 δεν προβλέπουν κάποια ειδικότερη ρύθμιση για την ανάκληση του ορισθέντος στην εταιρική σύμβαση διαχειριστή και τις συνέπειες αυτής. Το κενό θα πρέπει να θεωρηθεί ότι συμπληρώνεται με την αναλογική εφαρμογή του άρθ. 752 ΑΚ, το οποίο, μαζί με τις λοιπές διατάξεις των άρθρ. 741-784 του ΑΚ για την Αστική Εταιρία, πλην εκείνων των άρθ. 758 και 761, εξακολουθούν να εφαρμόζονται στην Ομόρρυθμη Εταιρεία, συμπληρωματικά και εφόσον δεν έρχονται σε αντίθεση με τις ειδικότερες ρυθμίσεις του Ν. 4072/2012, όπως ρητά προβλέπεται στο άρθ. 249 § 2 του Ν. 4072/2012. Επομέ­νως, η ανάκληση του ορισθέντος στην εταιρική σύμβαση διαχειριστή θα μπορεί να γίνει δυνάμει του άρθ. 752 ΑΚ, ήτοι με τη λήψη ομόφωνης απόφασης από τους λοιπούς εταίρους, ένεκα σπουδαίου λόγου, η οποία απευθύνεται στον διαχειριστή και επιφέρει τα αποτελέσματά της αμέ­σως μετά τη λήψη της από αυτόν. Σε αυτή την περί­πτωση, κι εφόσον δεν προβλέπεται κάτι διαφορετικό στην εταιρική σύμβαση, θα αναβιώνει η νόμιμη διαχείριση και εκπροσώπηση, η οποία τόσο υπό την πρόϊσχύουσα διά­ταξη του άρθ. 22 ΕμπΝ όσο και υπό τις νέες διατάξεις των άρθ. 254 και 257 του Ν. 4072/2012, ταυτίζεται με την ατο­μική διαχείριση όλων των εταίρων. Ελλείψει, δηλαδή, ειδι­κότερης ή άλλης ρύθμισης στις νέες διατάξεις του Ν. 4072/2012 για την ανάκληση του καταστατικού διαχειρι­στή και τις συνέπειές της και δεδομένου ότι το σύστημα διαχείρισης και εκπροσώπησης της Ομόρρυθμης Εται­ρείας που εισάγουν οι νέες διατάξεις του Ν. 4072/2012 δεν παρουσιάζει ουσιώδεις αποκλίσεις από εκείνο του άρθ. 22 ΕμπΝ, η άποψη που είχε επικρατήσει υπό την ισχύ του καταργηθέντος άρθ. 22 ΕμπΝ περί αναβίωσης της νόμι­μης, ήτοι ατομικής διαχείρισης όλων των εταίρων σε περί­πτωση ανάκλησης του ορισθέντος διά του καταστατικού διαχειριστή, εξακολουθεί να βρίσκει νόμιμο έρεισμα εφαρ­μογής και υπό το πρίσμα των νέων διατάξεων του Ν. 4072/2012. Στην περίπτωση αυτή, όπως υποστηρίζεται από την ανωτέρω άποψη, ο κάθε εταίρος, συμπεριλαμβα­νομένου του ανακληθέντος, θα μπορεί πλέον, αμέσως μετά την επίδοση της ανάκλησης, να προβαίνει μόνος του (και όχι μόνον σε σύμπραξη με τους υπόλοιπους) σε πρά­ξεις εσωτερικής διαχείρισης ή εκπροσώπησης της εται­ρίας, αλλά το δικαίωμά του αυτό εξισορροπείται από το δικαίωμα εναντίωσης των άλλων συνεταίρων του (βλ. ΑΠ 1333/2017) (απόσπασμα από την υπ’ αρ. 2711/2018 απόφαση ΜονΠρΑθ, βλ. και σχετικές αποφάσεις 23816/1997 ΜονΠρΘεσσ, 86/2016 ΕιρΚω, 1382/2004 ΜονΠρΑθ, 142/2005 ΕφΑθ).

Ευγενία Φωτοπούλου, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr