Έκτακτη καταγγελία εκδοτικής σύμβασης
Ο διαρκής χαρακτήρας της εκδοτικής σύμβασης συνεπάγεται τις ίδιες καταρχήν έννομες συνέπειες, που με τη μέθοδο της αναλογίας που έχουν διαγνωσθεί ως προς την ερμηνεία, τη λειτουργία και τη λήξη όλων των διαρκών συμβατικών ενοχών. Η συνήθως μεγάλη χρονική διάρκεια της συμβατικής δέσμευσης δημιουργεί μια σχέση ιδιαίτερης εμπιστοσύνης μεταξύ των συμβαλλομένων, η οποία επιτείνεται από τον “προσωπικό” χαρακτήρα της εκδοτικής σύμβασης.
Σημαντικότερη, πάντως, εκδήλωση της αρχής της καλής πίστης στο πλαίσιο της διαρκούς εκδοτικής σύμβασης (ορισμένου ή αόριστου χρόνου) αποτελεί η αναγνώριση του δικαιώματος έκτακτης καταγγελίας της για σπουδαίο λόγο, κατ’ αναλογία δικαίου από τα άρθρα 672 και 766 ΑΚ. Πρόκειται για ένα δραστικότατο “μέσο εξόδου” από την εκδοτική σύμβαση που παρέχεται στον καθένα από τους δύο συμβαλλόμενους, για σπουδαίο λόγο. Ειδικότερα, ο σπουδαίος λόγος μπορεί να συνίσταται είτε στην υπαίτια παράβαση των υποχρεώσεων του αντισυμβαλλομένου (π.χ. ανεπαρκής προώθηση ή διαφημιστική προβολή του έργου από τον εκδότη, προσβολή ηθικών εξουσιών του δημιουργού κ.λπ) είτε και σε διάφορα περιστατικά ή γεγονότα, που δεν οφείλονται σε υπαιτιότητα κάποιου ούτε σε κλονισμό της σχέσης εμπιστοσύνης (π.χ. αιφνίδιες πολιτικές ή ιδεολογικές ανακατατάξεις, μεταβολή των προτιμήσεων του κοινού κ.λπ). Τα περιστατικά αυτά, όμως, θα πρέπει να καθιστούν κατά την καλή πίστη ιδιαιτέρως επαχθή και “δυσβάστακτη” τη διατήρηση της συμβατικής δέσμευσης για τον ένα τουλάχιστον συμβαλλόμενο. Την ύπαρξη του σπουδαίου λόγου θα πρέπει να επικαλεσθεί και να αποδείξει ο συμβαλλόμενος που καταγγέλλει την εκδοτική σύμβαση. Η διαπίστωση, βέβαια, της συνδρομής του σπουδαίου λόγου είναι ευκολότερη όταν έχει κλονισθεί η σχέση εμπιστοσύνης που συνδέει τον δημιουργό με τον εκδότη. Δεν αποκλείεται εξάλλου, λόγω της ιδιαίτερης αυτής σχέσης, η καλή πίστη να επιβάλει την τήρηση κάποιας εύλογης προθεσμίας και στην περίπτωση έκτακτης καταγγελίας της εκδοτικής σύμβασης, ιδίως όταν η σύμβαση έχει ήδη λειτουργήσει γαι αρκετό χρόνο και η αιφνιδιαστική λύση της θα επέφερε ζημία στον αποδέκτη της καταγγελίας.
Τέλος, από την καταγγελία για σπουδαίο λόγο θα πρέπει να διακρίνεται η καταγγελία λόγω μη εκπλήρωσης της σύμβασης. Η έκτακτη καταγγελία στην περίπτωση αυτή ασκείται σε “αντικατάσταση” του δικαιώματος υπαναχώρησης που προβλέπεται από τις διατάξεις του γενικού ενοχικού δικαίου για την αδυναμία παροχής και την υπερημερία του οφειλέτης της παροχής. Η αντικατάσταση της υπαναχώρησης από την καταγγελία υποστηρίζεται ευρύτατα στη θεωρία ως καταλληλότερος τρόπος λύσης όλων των διαρκών συμβάσεων που έχουν εισέλθει στο στάδιο της εκπλήρωσης. Και τούτο γιατί η υπαναχώρηση, με την αναδρομική λύση που επιφέρει στο συμβατικό δεσμό, δεν είναι σε θέση να καλύψει επαρκώς τα συμφέροντα των συμβαλλομένων, που έχουν ήδη αρχίσει την εκπλήρωση των παροχών. Για τον λόγο αυτό η ίδια λύση θα πρέπει να γίνει δεκτή και για την αρρύθμιστη εκδοτική σύμβαση. Ωστόσο, η υπαναχώρηση δεν αποκλείεται εντελώς στις διαρκείς συμβάσεις και θα πρέπει να μπορεί να ασκηθεί και από τους δύο συμβαλλομένους, σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις του ΑΚ (άρθρα 382 επ.), κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στη σύναψη και στην έναρξη της εκπλήρωσης της εκδοτικής σύμβασης. Δηλαδή, πριν την “παράδοση του έργου” στον εκδότη ή, ακριβέστερα, πριν ξεκινήσει η διαδικασία της αναπαραγωγής, αφού η έναρξή της δεν συμπίπτει πάντοτε με την παράδοση του έργου (Άννα Δεσποτίδου, Φύση και λειτουργία της εκδοτικής σύμβασης, 2003, σελ. 141 επ.).
Ευγενία Α. Φωτοπούλου, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr