Η αναγνωριστική αγωγή κατ’ άρθ. 70 ΚΠολΔ
Κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 70 ΚΠολΔ, που ορίζει ότι «Όποιος έχει έννομο συμφέρον να αναγνωριστεί η ύπαρξη ή η μη ύπαρξη κάποιας έννομης σχέσης, μπορεί να εγείρει αναγνωριστική αγωγή», αντικείμενο της αναγνωριστικής αγωγής είναι η αυθεντική διάγνωση, θετικά, της ύπαρξης και, αρνητικά, της ανυπαρξίας έννομης σχέσης, δηλαδή δικαιωμάτων και υποχρεώσεων και όχι απλώς πραγματικών γεγονότων ή αξιολογικών κρίσεων (ΑΠ 1154/2019, ΑΠ 134/2015, πρώτη δημοσίευση αμφοτέρων σε Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Εξάλλου, κατά το άρθρο 216 § 1 του ιδίου Κώδικα, στο υποχρεωτικό περιεχόμενο της αγωγής περιλαμβάνονται η σαφής έκθεση των γεγονότων, τα οποία την θεμελιώνουν κατά νόμο και δικαιολογούν την άσκηση αυτής από τον ενάγοντα κατά του εναγόμενου, η ακριβής περιγραφή του αντικειμένου της διαφοράς και το αίτημα δικαστικής προστασίας, που πρέπει να είναι ορισμένο. Η υποχρέωση αναφοράς συγκεκριμένου συνδέσμου του προσώπου που ενάγει ή ενάγεται με την επίδικη έννομη σχέση απαιτείται προκειμένου, στην κατά κανόνα νομιμοποίηση, να διαπιστώσει το δικαστήριο ότι οι διάδικοι είναι, βάσει των κανόνων του ουσιαστικού δικαίου, φορείς του δικαιώματος και της υποχρέωσης που κρίνεται, ώστε να καταστεί στη συνέχεια δυνατή η έκδοση αποφάσεως επί της ουσίας της υποθέσεως (ΑΠ 343/2023 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, Α. Πλεύρη, Μη δικαιούχοι και μη υπόχρεοι διάδικοι στην πολιτική δίκη, 2014, σελ. 24), ενώ η ακριβής περιγραφή του αντικειμένου της διαφοράς είναι συνυφασμένη με την υποβολή αιτήματος ορισμένου, δεκτικού δικαστικής εκτίμησης. Για το λόγο αυτό, όταν τίθεται ζήτημα οφειλής χρηματικού ποσού, το ποσόν αυτό πρέπει να καθορίζεται, διαφορετικά το Δικαστήριο αδυνατεί να εκδώσει απόφαση σαφή και επιδεκτική εκτέλεσης (ΤριμΕφΔωδ 17/2016 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΑθ 883/2008 – Δνη 2009/186).
Οι δικονομικές αυτές αρχές ισχύουν και όταν εγείρεται αναγνωριστική αγωγή, δεδομένου ότι, κατά τα προαναφερθέντα, ο έχων έννομο συμφέρον να αναγνωριστεί η ύπαρξη ή η ανυπαρξία κάποιας έννομης σχέσεως δεν μπορεί να περιορισθεί στην υποβολή αιτήματος διαπιστώσεως απλών πραγματικών περιστατικών, χωρίς καθορισμό των προσαπτομένων από το δίκαιο συνεπειών, έστω και αν μνημονεύεται ο κανόνας ή η νομική αρχή στην οποία υπάγονται τα περιστατικά αυτά (ΑΠ 102/2022, ΑΠ 1259/2020, ΑΠ 736/2019, ΑΠ 356/2013, όλες σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Συνεπώς, η αναγνωριστική αγωγή, που εγείρεται με σκοπό να αναγνωρισθεί η συντέλεση ορισμένων πραγματικών γεγονότων και να διαπιστωθεί ότι, συνεπεία αυτών, ο διάδικος απέκτησε την ιδιότητα του οφειλέτη, ως και η έκταση της ενοχής του, απορρίπτεται και αυτεπαγγέλτως ως αόριστη και ανεπίδεκτη δικαστικής εκτιμήσεως, εφόσον στο δικόγραφό της δεν καθορίζεται το αντικείμενο της διαφοράς με ρητή μνεία της επίμαχης οφειλής. Απαράδεκτη θα είναι η ίδια αγωγή και όταν είτε στο δικόγραφό της δεν γίνεται αναφορά του συνδέσμου των διαδίκων προς την επίδικη έννομη σχέση, οπότε θα απορριφθεί ως αόριστη, είτε, υπό τα επικαλούμενα, κάποιος από τους διαδίκους (ή και αμφότεροι) δεν έχει εξουσία διεξαγωγής της δίκης, επειδή δεν μετέχει στην επίδικη έννομη σχέση, δεν είναι δηλαδή φορέας του καταγόμενου στη δίκη δικαιώματος ή της αντίστοιχης υποχρέωσης, οπότε η αγωγή θα απορριφθεί ως ενεργητικώς ή παθητικώς ανομιμοποίητη. Και ναι μεν είναι αληθές ότι οι διάδικοι της αναγνωριστικής δίκης δεν είναι απαραίτητο να συμπίπτουν προς τα υποκείμενα της αναγνωριστέας έννομης σχέσης (ΑΠ 508/2013 – ΕΠολΔ 2014/485), όμως αυτό ισχύει μόνον όταν η έννομη αυτή σχέση υπό τα εκτιθέμενα υφίσταται μεταξύ του ενός διαδίκου και τρίτου ή μεταξύ άλλων, οπότε το έννομο συμφέρον του ενάγοντος του προσδίδει την αναγκαία νομιμοποίηση προς έγερση της αγωγής (νομιμοποιητική λειτουργία του εννόμου συμφέροντος, βλ. σχετ. ΑΠ 1192/2007, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Αντιθέτως, όταν η αναγνωριστέα έννομη σχέση υφίσταται μόνο μεταξύ των διαδίκων, σύμφωνα με τους προβαλλόμενους ισχυρισμούς τους, τότε νομιμοποιούνται κατά κανόνα τα υποκείμενα της επίδικης έννομης σχέσεως και μόνον αυτά (ΕφΠειρ 64/2024 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr