Κατάσχεση εις χείρας τρίτου – Προϋποθέσεις του κύρους αυτής
Από την ερμηνεία της διάταξης του άρθρου 904 του ΚΠολΔ συνάγεται ότι η ύπαρξη εκτελεστού τίτλου, δηλαδή εγγράφου που αποδεικνύει δικαίωμα και παρέχει στον ενδιαφερόμενο την εξουσία να ζητήσει την επέμβαση των κρατικών οργάνων για το σκοπό της ικανοποίησής του, νομιμοποιεί και οριοθετεί την άσκηση της κρατικής εξουσίας στο χώρο της αναγκαστικής ικανοποίησης των αξιώσεων (Νικόπουλο σε Κεραμέα/Κονδύλη/Νίκα, ΚΠολΔ, άρθ. 904, αριθ. 1). Από την ερμηνεία της διάταξης του άρθρου 924 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι η επιταγή αποτελεί εξώδικη πρόσκληση του δανειστή προς τον οφειλέτη ορισμένης παροχής, για την οποία υπάρχει εκτελεστός τίτλος. Η επίδοση επιταγής προς εκτέλεση κινεί, σύμφωνα με το άρθρο 924 ΚΠολΔ, τη διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης, ως εξώδικη διαδικαστική πράξη έχει δικονομικές (άρθ. 924 παρ. 1, 926 2, 932 ΚΠολΔ) και ουσιαστικές (άρθρα 264, 340 ΑΚ) συνέπειες, οι οποίες επέρχονται και στην περίπτωση επίδοσης δικονομικά άκυρης επιταγής προς εκτέλεση και δεν αίρονται παρά μόνο με την ακύρωση της από το δικαστήριο ή με παραίτηση από την επιταγή (ΑΠ 80/2004, ΑΠ 614/2001). Ειδικότερα, ως προς την τελευταία (παραίτηση), μπορεί να γίνει παραίτηση από την επιταγή, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να θεωρείται πως δεν ασκήθηκε η επιταγή (δεν πραγματοποιήθηκε η επίδοση αυτής), όμως μόνη η επίδοση νέας επιταγής δεν υποδηλώνει παραίτηση από την προηγούμενη ή μέρους κονδυλίου αυτής (πρβλ. ΑΠ 80/2004, ΕφΑθ 8180/2004 ό.π.).
Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 982-990 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι στην κατάσχεση στα χέρια τρίτου μετέχουν τρία πρόσωπα, ήτοι ο δανειστής που είναι ο κατά το ουσιαστικό δίκαιο δικαιούχος χρηματικής απαίτησης, ο οποίος διαθέτει εκτελεστό τίτλο, ο οφειλέτης, ο οποίος λαμβάνει τη θέση του καθ` ου η εκτέλεση και είναι, αφενός οφειλέτης της απαίτησης του επισπεύδοντος δανειστή, και αφετέρου δικαιούχος της κατασχετέας απαίτησης και, τέλος, ο τρίτος, φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ο οποίος δυνάμει ορισμένης έννομης σχέσης με τον οφειλέτη είναι κάτοχος του, κατά το άρθρο 982 παρ. 1 ΚΠολΔ, αντικειμένου της κατάσχεσης, που ανήκει στον οφειλέτη – καθ` ου η εκτέλεση. Αντικείμενο της κατάσχεσης στα χέρια τρίτου δυνατόν να είναι οιαδήποτε χρηματική απαίτηση του καθ` ου η εκτέλεση, που δεν εξαρτάται από αντιπαροχή και της οποίας τα παραγωγικά γεγονότα έχουν συντελεσθεί κατά τον χρόνο της κατάσχεσης (I. Μπρίνιας, Αναγκαστική Εκτέλεσις, Εκδοση Β`, τόμος Γ`, στο άρθρο 982, 442, 442α, 443 επ.). Από το συνδυασμό των άρθρων 933, 934 παρ. 1-2, 982, 983 1-2, 984-990 ΚΠολΔ προκύπτουν τα ακόλουθα: Η κατάσχεση «εις χείρας τρίτου» εντοπίζεται σε μία και μόνη διαδικαστική πράξη, δηλαδή στην επίδοση του κατασχετηρίου εγγράφου στον τρίτο. Από και με την επίδοση αυτή ολοκληρώνεται η κατάσχεση και παράγει τις έννομες συνέπειές της. Επομένως, χρόνος επιβολής της κατάσχεσης είναι η επίδοση του κατασχετηρίου εγγράφου προς τον τρίτο, η οποία μπορεί να γίνει οποτεδήποτε, με τήρηση των διατάξεων των άρθρων 122 επ. του ίδιου κώδικα. Με αφετηρία την επίδοση αυτή υπολογίζεται η οκταήμερη προθεσμία του άρθρου 983 παρ. 2 του ίδιου κώδικα για την επίδοση του κατασχετηρίου και προς τον καθ` ου η εκτέλεση οφειλέτη, του επισπεύδοντος, όμως τήρηση ανάλογης προθεσμίας δεν απαιτείται εάν η επίδοση προς τον καθ` ου η εκτέλεση έχει προηγηθεί εκείνης προς τον τρίτο. Η παράλειψη της επίδοσης προς τον καθ` ου η εκτέλεση επιφέρει όχι ανυπόστατο, αλλά ακυρότητα της κατάσχεσης, κηρυσσόμενη με δικαστική απόφαση μετά από ανακοπή του άρθρ. 933 του ΚΠολΔ (ΑΠ 197/2005). Όμως, από το χρόνο της επίδοσης του κατασχετηρίου στον καθ` ου η εκτέλεση – οφειλέτη κρίνονται αφενός η ιδιότητα αυτού ως δανειστή και αφετέρου η νομική δέσμευση, με απαγόρευση διάθεσης του κατασχεθέντος που επέρχεται ακόμη και αν το κατασχετήριο δεν επιδόθηκε στον τρίτο (I. Μπρίνια, ό.π., στα άρθρα 983, 448α-450 και 984, παρ. 452).
Ενόψει του ότι η κατάσχεση στα χέρια τρίτου ανήκει στην ύλη της αναγκαστικής εκτέλεσης, και αποτελεί μέσο αυτής προς ικανοποίηση χρηματικών απαιτήσεων, εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 904 έως 940 ΚΠολΔ. Έτσι, για την επιβολή κατάσχεσης στα χέρια τρίτου, εκτός από τη σύνταξη χαρακτήρα της διάταξης του άρθρου 924 ΚΠολΔ, η οποία εφαρμόζεται σε κάθε είδος και κάθε μέσο αναγκαστικής εκτέλεσης, και της μη ύπαρξης αντίθετης ειδικής ρύθμισης στις διατάξεις που διέπουν την κατάσχεση στα χέρια τρίτου, η επίδοση επιταγής (Β. Βαθρακοκοίλης, ΚΠολΔ, άρθ. 924 αριθ, 35, contra: ΕφΑθ 557/1970, Αρμ 24. 717) και η διενέργεια πράξης εκτέλεσης μέσα στο έτος από την επίδοσή της προς τον καθ` ου η εκτέλεση – οφειλέτη, με ποινή ακυρότητος της κατάσχεσης, και μάλιστα χωρίς τη συνδρομή του στοιχείου της βλάβης, η οποία, όμως, απαγγέλλεται μετά από άσκηση σχετικής ανακοπής (I. Μπρίνια, ό.π., άρθ. 982, 441 και άρθ. 926, 129).
Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος
info@efotopoulou.gr