Ανώνυμη εταιρεία: Δικαίωμα μετόχων που εκπροσωπούν το 1/20 του καταβεβλημένου κεφαλαίου να αιτηθούν τη σύγκληση έκτακτης γενικής συνέλευσης των μετόχων – Τι εξετάζει το Δικαστήριο
Σύμφωνα με το άρθρο 121 παρ. 2 ν. 4548/2018: «Η γενική συνέλευση μπορεί να συγκληθεί και κατόπιν αιτήματος της μειοψηφίας, σύμφωνα με το άρθρο 141.». «Ενώ σύμφωνα με το άρθρο 141 παρ. 1 ν. 4548/2018: «1. Με αίτηση μετόχων, που εκπροσωπούν το ένα εικοστό (1/20) του καταβεβλημένου κεφαλαίου, το διοικητικό συμβούλιο υποχρεούται να συγκαλεί έκτακτη γενική συνέλευση των μετόχων, ορίζοντας ημέρα συνεδρίασης αυτής, η οποία δεν πρέπει να απέχει περισσότερο από σαράντα πέντε (45) ημέρες από την ημερομηνία επίδοσης της αίτησης στον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου. Η αίτηση περιέχει το αντικείμενο της ημερήσιας διάταξης. Αν δεν συγκληθεί γενική συνέλευση από το διοικητικό συμβούλιο μέσα σε είκοσι (20) ημέρες από την επίδοση της σχετικής αίτησης, η σύγκληση διενεργείται από τους αιτούντες μετόχους με δαπάνες της εταιρείας, με απόφαση του δικαστηρίου, που εκδίδεται κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων. Στην απόφαση αυτή ορίζονται ο τόπος και ο χρόνος της συνεδρίασης, καθώς και η ημερήσια διάταξη. Η απόφαση δεν προσβάλλεται με ένδικα μέσα. Το διοικητικό συμβούλιο συγκαλεί τη γενική συνέλευση, σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις ή κάνει χρήση της διαδικασίας του άρθρου 135, εκτός αν οι αιτούντες μέτοχοι απέκλεισαν την τελευταία αυτή δυνατότητα.».
Η διαφορά αυτή συνιστά υπόθεση της εκουσίας δικαιοδοσίας, αφού η απόφαση δεν περιέχει διάγνωση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του ιδιωτικού δικαίου, αλλά αναπληρώνει την ελλείπουσα βούληση του διοικητικού συμβουλίου να συγκαλέσει έκτακτη γενική συνέλευση των μετόχων της Α.Ε., εντός 20 ημερών από την επίδοση της σχετικής αίτησης των μετόχων που εκπροσωπούσαν το 1/20 του καταβεβλημένου εταιρικού κεφαλαίου. Επί το ειδικότερον, οι μέτοχοι ανωνύμου εταιρείας, που εκπροσωπούν τουλάχιστον το ένα εικοστό (1/20) του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου, έχουν δικαίωμα να ζητήσουν από το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας τη σύγκληση έκτακτης γενικής συνέλευσης, το διοικητικό συμβούλιο υποχρεούται, εφόσον η αίτηση περιέχει ένα τουλάχιστον θέμα ημερήσιας διάταξης, να τη συγκαλέσει, ορίζοντας ημέρα συνεδρίασης, η οποία δεν πρέπει να απέχει περισσότερο από σαράντα πέντε (45) ημέρες από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης. Αν δεν συγκληθεί από το διοικητικό συμβούλιο η έκτακτη γενική συνέλευση, μέσα σε προθεσμία είκοσι (20) ημερών από την επίδοση της σχετικής αίτησης των μετόχων, οι μέτοχοι αυτοί μπορούν με αίτησή τους, στρεφόμενη κατά του διοικητικού συμβουλίου, να απευθυνθούν στο Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας της εταιρείας, το οποίο με απόφασή του, εκδιδόμενη κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, επιτρέπει σ` αυτούς να συγκαλέσουν την έκτακτη γενική συνέλευση με δαπάνες της εταιρείας, ορίζοντας συγχρόνως τον τόπο και το χρόνο της συνεδρίασης, καθώς και το θέμα της ημερήσιας διάταξης. Αντικείμενο της σχετικής δίκης δεν αποτελεί η διάγνωση της υποχρέωσης του διοικητικού συμβουλίου για τη σύγκληση της έκτακτης γενικής συνέλευσης της ανώνυμης εταιρείας, μετά την υποβολή σχετικής αίτησης από τους μετόχους, ούτε η αναγνώριση του αντίστοιχου δικαιώματος των μετόχων, καθόσον το δικαίωμα και η αντίστοιχη υποχρέωση προβλέπονται από τον νόμο. Το Δικαστήριο καλείται με την απόφασή του, στην περίπτωση μη συμμόρφωσης του διοικητικού συμβουλίου προς τη σχετική αίτηση των μετόχων, να διαπιστώσει αποκλειστικώς και μόνο τις προϋποθέσεις, που προβλέπονται και να επιτρέψει (δώσει την άδεια) στους ίδιους τους αιτούντες τη σύγκληση της έκτακτης γενικής συνέλευσης και όχι να διατάξει το αρχικά αρμόδιο διοικητικό συμβούλιο να προβεί στη σύγκληση της έκτακτης γενικής συνέλευσης και μόνο αν αυτό αρνηθεί να το πράξει ο μέτοχος. Συνακόλουθα, δεν πρόκειται για παροχή ούτε προσωρινής ούτε οριστικής δικαστικής προστασίας αναφορικά με κάποιο εριζόμενο δικαίωμα, αλλά για υπόθεση εκουσίας δικαιοδοσίας και ειδικότερα για ρυθμιστικό μέτρο της εκουσίας δικαιοδοσίας, που έχει διαπιστωτικό χαρακτήρα και απλώς εκδικάζεται, κατά νομοθετική παραπομπή, με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων. Η νομοθετική αυτή παραπομπή έγινε για λόγους ταχείας και αποτελεσματικής εφαρμογής της απονομής της δικαιοσύνης σε σχέση με το άνω δικαίωμα των μετόχων. Προς τούτο, άλλωστε, προβλέφθηκαν με την ίδια διάταξη ταχείες προθεσμίες, για τον ορισμό της συνεδρίασης της έκτακτης γενικής συνέλευσης [βλ. 1200/2019 ΑΠ – δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, 109/2018 ΜΠΡ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (ΑΣΦ) – δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ].
Δεν πρόκειται δηλαδή για λήψη ασφαλιστικών μέτρων, ήτοι για γνήσια υπόθεση ασφαλιστικών μέτρων, αλλά για εφαρμογή της διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων για λόγους ταχύτητας και για αποφυγή ένδικων μέσων. Το Δικαστήριο εξετάζει μόνο εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις της παρ. 1 του αρ. 141 ν. 4548/2018. Το ότι δεν πρόκειται για ασφαλιστικά μέτρα επιβεβαιώνεται, μεταξύ άλλων, από το ότι δεν υπάρχει κύρια δίκη, ενώ δεν τίθεται θέμα πλήρους ικανοποίησης δικαιώματος. Το Δικαστήριο εξετάζοντας την πλήρωση των προϋποθέσεων της παρ. 1 προβαίνει σε έλεγχο νομιμότητας και όχι σκοπιμότητας (ΕφΑθ 1486/2011 ΔΕΕ 2011, 682, ΜΠρΘεσ 4529/2011 Αρμ 2011, 788 με παρατ. Μπεχλιβάνη, ΜΠρΒολ 639/2001 ΧρΙΔ 2001, 452) (βλ. Δίκαιο Ανώνυμης Εταιρίας, Ερμηνεία κατ’ άρθρο του Ν. 4548/2018, επιμέλεια Γεώργιος Σωτηρόπουλος, 2024, Νομική Βιβλιοθήκη, αρ. 141 σελ. 2030-2031). Ο Δικαστής δηλαδή θα εξετάσει μόνο το νομότυπο της υποβληθείσας αίτησης, χωρίς να προχωρήσει σε κρίση αναφορικά με τη σκοπιμότητα ή την αναγκαιότητα της υποβολής αυτής (βλ. ΕφΑθ 1486/2011 ό.π., ΜΠρΑθ 4825/2002 ΧρΙΔ 2002.817). Έτσι, η δικαστική κρίση λειτουργεί ως δικλείδα εξασφάλισης της νόμιμης άσκησης του δικαιώματος των μετόχων, ενώ παράλληλα αξιολογείται και η στάση των μελών του διοικητικού συμβουλίου ως προς την άρνηση ή την παράλειψη της σύγκλησης της γ.σ. (Β. Αντωνόπουλο – Σπ. Μούζουλα, ό.π., σελ. 1031 επ.) (109/2018 ΜΠΡ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (ΑΣΦ) – δημοσιευμένη σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
Αγγελική Λιγοψυχάκη, δικηγόρος