Η κατ’ άρθρο 1496 εδ. β΄ ΑΚ ένσταση περί διαφορετικού τρόπου καταβολής της διατροφής – Προϋποθέσεις και ορισμένο
Σύμφωνα με το άρθρο 1496 ΑΚ “Η διατροφή προκαταβάλλεται σε χρήμα κάθε μήνα. Αν συντρέχουν ιδιαίτεροι λόγοι, το δικαστήριο μπορεί να επιτρέψει στον υπόχρεο την καταβολή με άλλον τρόπο”. Με τη διάταξη του εδ. β΄ παρέχεται, δηλαδή στο δικαστήριο η ευχέρεια, μετά από αίτηση του υπόχρεου, να επιτρέψει σ’ αυτόν την καταβολή της διατροφής με άλλο τρόπο. Η αναφορά της διάταξης στον τρόπο δεν έχει την έννοια μόνο του τρόπου αλλά και του χρόνου καταβολής της διατροφής, δηλαδή υπό την έννοια της καταβολής κατά χρονικά διαστήματα μικρότερα από ένα μήνα. Ο άλλος τρόπος καταβολής απαιτεί τη συνδρομή ιδιαίτερων λόγων που συνάπτονται με το πρόσωπο του υπόχρεου ή του δικαιούχου διατροφής.
Χωρίς τη θέληση του υπόχρεου, όπως από τη διατύπωση της διάταξης προκύπτει, το δικαστήριο δεν έχει εξουσία να καθορίσει διαφορετικό τρόπο καταβολής από τον οριζόμενο στο εδ. β΄. Οι ιδιαίτεροι λόγοι κρίνονται με βάση τις περιστάσεις και συνθήκες κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης (π.χ. οικονομική δυσχέρεια, κάλυψη ειδικών αναγκαίων υποχρεώσεων, λόγοι υγείας, σπατάλη δικαιούχου κ.ά.). Ο υπόχρεος πρέπει να προσδιορίσει στην αγωγή του την κατ’ άλλο τρόπο καταβολή, για να μπορεί να κρίνει το δικαστήριο αν αυτή είναι εφικτή και επιτρεπτή.
Δεν μπορεί όμως το δικαστήριο, και αν ακόμη υπάρχει συμφωνία, να καταλύσει την περιοδικότητα της διατροφής και να διατάξει την εφάπαξ καταβολή ενός κεφαλαιοποιημένου ποσού. Όπου θέλησε ο νομοθέτης την εφάπαξ καταβολή το όρισε ρητώς, όπως π.χ. στην περίπτωση της ΑΚ 1443. Οι εξαιρέσεις αυτές ορίζονται περιοριστικώς στο νόμο και είναι στενώς ερμηνευτέες και επομένως δε χωρεί ανάλογη εφαρμογή τους. Η ανωτέρω, από το νόμο, παρεχόμενη δυνατότητα του, με άλλο τρόπο, καθορισμού της διατροφής αναφέρεται σε κάθε υπόχρεο διατροφής. Η αίτηση για τον καθορισμό αυτόν μπορεί να υποβληθεί αυτοτελώς από τον υπόχρεο στο δικαστήριο που είναι αρμόδιο για την εκδίκαση της αγωγής διατροφής, αλλά μπορεί όμως να καθορισθεί ο διάφορος τρόπος και στη δίκη της αγωγής διατροφής αν ο υπόχρεος συμφωνεί σ’ αυτό. Το δικαστήριο μπορεί να επιτρέψει την κατ’ άλλο τρόπο καταβολή, δηλαδή την καταβολή σε είδος ή εν μέρει σε χρήμα και εν μέρει σε είδος, την καταβολή σε μικρότερα χρονικά διαστήματα από το μήνα, όχι όμως σε μεγαλύτερα. Μόνο ο υπόχρεος μπορεί να ζητήσει την άνω περιεχομένου μεταβολή, είτε με ένσταση στη δίκη διατροφής, είτε με αυτοτελή αγωγή μεταγενεστέρως.
Για να είναι ορισμένη η αγωγή (ή η ένσταση) του υπόχρεου που επιδιώκεται με άλλο τρόπο η καταβολή της διατροφής, πρέπει να γίνεται επίκληση των ιδιαίτερων λόγων που δικαιολογούν την απόκλιση από τον κανόνα της ΑΚ 1496 εδ. α΄ και να προσδιορίζεται ο τρόπος ή τα ορισμένα χρονικά διαστήματα καταβολής της διατροφής. (Βαθρακοκοίλης, ΕΡΝΟΜΑΚ, Τόμος Ε’, άρθρο 1496)
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι ο υπόχρεος διατροφής δύναται, κατ’ ένσταση του άρθρου 1496 εδ. β΄ ΑΚ, να ζητήσει από το δικαστήριο να του επιτραπεί η καταβολή της διατροφής με τρόπο διαφορετικό από την κατά μήνα προκαταβολή σε χρήμα, πλην όμως, για το ορισμένο της ένστασης, απαιτείται η ειδική επίκληση ιδιαίτερου λόγου που δικαιολογεί την απόκλιση από τον νόμιμο τρόπο καταβολής. Επομένως, η απλή επίκληση εναλλακτικού τρόπου εκπλήρωσης της διατροφικής υποχρέωσης, όπως η υπόσχεση αντί καταβολής και δη από τρίτο, χωρίς παράλληλη έκθεση των συγκεκριμένων ιδιαίτερων περιστάσεων που καθιστούν δικαιολογημένη την εφαρμογή της εξαιρετικής ρύθμισης του άρθρου 1496 εδ. β΄ ΑΚ, δεν αρκεί για τη θεμελίωση της σχετικής ένστασης, η οποία απορρίπτεται ως αόριστη . (βλ. ΜονΕφΠειρ 11/2022· Βαθρακοκοίλης, ό.π., σελ. 783· Τριάντος, σελ. 1793-1794).
Ελένη Μακροδημήτρη, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr