Διανομή κληρονομιαίων ακινήτων – Ορισμένο της αγωγής διανομής και παθητική νομιμοποίηση εναγόμενου συγκληρονόμου
Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1710 παρ. 1, 1846, 1193, 1198 και 1199 ΑΚ, η κληρονομική διαδοχή, τόσο η εξ αδιαθέτου, όσο και η εκ διαθήκης αποτελεί παράγωγο τρόπο κτήσεως κυριότητας των κληρονομιαίων κινητών και ακινήτων.
Προκειμένου, όμως περί ακινήτων κληρονομιαίων, η κυριότητα τούτων αποκτάται από τον κληρονόμο και μάλιστα αναδρομικά από το θάνατο του κληρονομουμένου, μόνον αν ο πρώτος (κληρονόμος) αποδεχθεί νόμιμα την κληρονομία και μεταγράψει τη σχετική δήλωση αποδοχής της. Εξάλλου, κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 1113 και 799 ΑΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 478 και επ. του ΚΠολΔ, βάσει της αγωγής διανομής κοινού πράγματος είναι η συγκυριότητα του ενάγοντος στο κοινό πράγμα και το στοιχείο αυτό πρέπει να περιέχεται στην αγωγή (ΑΠ 211/2006 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 442/2003 ΕλλΔνη 45, 801, ΑΠ 807/1996 ΝοΒ1997.283). Για να γίνει επομένως διανομή κληρονομιαίων ακινήτων, η οποία είναι μορφή διαθέσεως των ακινήτων, κατ’ αντίστοιχα ποσοστά μεταξύ των συγκληρονόμων, πρέπει, πριν από τη διανομή αυτή να γίνει η οικεία αποδοχή και η μεταγραφή της (ΕφΑθ 1349/2000 Αρμ. 2000.942). Μπορεί να μεταγραφεί οποιοδήποτε δημόσιο έγγραφο που αποδεικνύει την αποδοχή της κληρονομίας. Τέτοιο δημόσιο έγγραφο είναι και το πιστοποιητικό του αρμόδιου Γραμματέα του Πρωτοδικείου για τη μη αποποίηση της κληρονομίας, διότι από αυτό προκύπτει σιωπηρή αποδοχή της κληρονομίας. Ο κληρονόμος νομιμοποιείται να επιδιώξει τη μεταγραφή της σιωπηρής αποδοχής της κληρονομίας από το συγκληρονόμο προς κτήση κυριότητας για να ασκήσει εναντίον του αγωγή διανομής της κληρονομίας (ΕφΑθ 10/1994, Αρμ 1994.678).
Συνεπώς, κατά της συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1710 παρ.1, 1193, 1195, 1198 και 1199 ΑΚ, η κληρονομική διαδοχή, είτε χωρεί εκ του νόμου, είτε εκ διαθήκης, αποτελεί παράγωγο τρόπο κτήσης της κυριότητας των κληρονομιαίων κινητών και ακινήτων πραγμάτων, η κυριότητα όμως των ακινήτων που περιλαμβάνεται στην κληρονομία, όπως και κάθε άλλο εμπράγματο δικαίωμα σ` αυτό, μεταβιβάζεται στον κληρονόμο αναδρομικώς από το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, μόνον εφόσον αυτός(κληρονόμος) αποδεχθεί με δημόσιο έγγραφο της κληρονομία και η αποδοχή αυτή μεταγραφεί ή εκδοθεί κληρονομητήριο και μεταγραφή αυτό. Έτσι, επί αγωγής διανομής κοινού πράγματος, που η συγκυριότητα του ενάγοντος στο επίδικο ακίνητο στηρίζεται στην κληρονομική διαδοχή, αποτελούν στοιχεία του κύρους αυτής, κατά τη διάταξη του άρθρου 216 παρ.1 ΚΠολΔ, τόσο η αποδοχή της κληρονομίας, όσο και η μεταγραφή της ή η έκδοση κληρονομητηρίου και η μεταγραφή αυτού, η παράλειψη δε των στοιχείων αυτών στην αγωγή, καθιστά την τελευταία αόριστη, της αοριστίας αυτής μη δυναμένης να συμπληρωθεί με τις προτάσεις της πρώτης συζήτησής της (αγωγής). Τα αμέσως πιο πάνω στοιχεία δεν είναι αναγκαία να μνημονεύονται στην αγωγή στην περίπτωση που ο θάνατος του κληρονομουμένου επήλθε πριν από την εισαγωγή του ΑΚ (23-2-1946), εφόσον η κληρονομία του, σύμφωνα με το άρθρο 92 του Εισαγωγικού Νόμου του ΑΚ, διέπεται από τις διατάξεις τουπροϊσχύσαντος Βυζαντινορρωμαϊκού Δικαίου, που δεν απαιτούσαν την τήρηση των διατυπώσεων αυτών (βλ. ΑΠ 619/2012, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
Συμπερασματικά, η διανομή κοινού πράγματος ή κληρονομίας είτε γίνεται με σύμβαση είτε δικαστικά συνιστά διάθεση, έπεται ότι ο συγκληρονόμος (συγκοινωνός) όταν εγείρει αγωγή διανομής του κοινού πράγματος, οφείλει να εκθέσει, όχι μόνο την ενεργητική του νομιμοποίηση, δηλαδή ότι αυτός είναι κληρονόμος του θανόντος και ότι σ’ αυτόν περιήλθε η κληρονομία εκείνου από διαθήκη ή εξ αδιαθέτου, μετέγραψε δε και τη δήλωση αποδοχής αυτής, αλλά πρέπει να εκθέσει και την παθητική του νομιμοποίηση, δηλαδή ότι ο εναγόμενος είναι και αυτός κληρονόμος του θανόντος από κάποιο νόμιμο λόγο και ότι περιήλθαν σε αυτόν κατά κυριότητα τα ανήκοντα ποσοστά των κληρονομιαίων των οποίων ζητά τη διανομή, δηλαδή ότι μεταγράφηκε δήλωση περί αποδοχής της κληρονομίας από αυτόν (εναγόμενο) ή το πιστοποιητικό του Γραμματέως Πρωτοδικών περί μη εμπροθέσμου αποποιήσεως της κληρονομίας από αυτόν συνοδευόμενου και από έκθεση ή περιγραφή των στοιχείων των κληρονομιαίων. Στην περίπτωση κατά την οποία δεν περιέχονται τα παραπάνω στοιχεία στο δικόγραφο της αγωγής, αυτή (αγωγή) είναι απαράδεκτη ως αόριστη (216 παρ. 1 ΚΠολΔ), διότι δεν αναφέρει όλα τα στοιχεία που απαιτούνται για τη θεμελιοποίηση της νομιμοποίησης αυτής (ΠολΠρΧαλκιδικ 92/1987, ΤΝΠ ΔΣΑ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ).
Ενόψει όμως του άρθρου 69 παρ. 1 στοιχ. ε’ ΚΠολΔ, με το οποίο παρέχεται η δυνατότητα να ζητηθεί δικαστική προστασία και όταν το δικαίωμα τελεί υπό αναβλητική αίρεση ή προθεσμία, γίνεται δεκτό ότι η μη μεταγραφή της αποδοχής, ή του κληρονομητηρίου ή του πιστοποιητικού μη αποποιήσεως, έως τη συζήτηση της αγωγής, δεν έχει ως αποτέλεσμα την απόρριψη της ως απαράδεκτης, αλλά ότι το Δικαστήριο εφαρμόζοντας την παραπάνω διάταξη, διατάζει τη διανομή, αφού προηγουμένως πληρωθεί η αίρεση της μεταγραφής, η οποία οποτεδήποτε και να γίνει, έχει αναδρομική δύναμη, δηλαδή ανατρέχει στο χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου. Για τον σκοπό αυτό το Δικαστήριο μπορεί, μετά τη διαπίστωση της ύπαρξης και της έκτασης του κληρονομικού μεριδίου των διαδίκων, να διατάξει την επανάληψη της συζήτησης, για να τους δώσει την ευκαιρία να προβούν στη μεταγραφή της οικίας πράξης αποδοχής κληρονομιάς ή εφ’ όσον εκδίδεται προδικαστική απόφαση, να διατάξει την προσκόμιση των σχετικών ως άνω εγγράφων μεταγεγραμμένων (ΑΠ 428/1965, ΝοΒ14,293, ΕφΑΘ 11575/1986, ΕλλΔνη 1988, 142, ΠΠρΘεσ 23799/1995, ό.π.,ΠΠρΛαρ 622/2000, Δικογραφία 2000,106, ΠΠρΘεσ 8990/1988, ΕλλΔνη1992,418, Ν. Παπαντωνίου, Κληρονομικό Δίκαιο, έκδοση 4η, 1985, σελ. 467-Σύμφωνα όμως με άλλη αντίθετη γνώμη, ο ενάγων δεν χρειάζεται να αναφέρει στην αγωγή του ότι ο εναγόμενος έχει αποδεχθεί την κληρονομιά και έχει μεταγράψει τη δήλωση της αποδοχής, αλλά μόνο σε περίπτωση που ο εναγόμενος αμφισβητήσει την παθητική του νομιμοποίηση, είναι υποχρεωμένος να εκθέσει στις προτάσεις του, κατά το άρθρο 224 ΚΠολΔ, τον τρόπο με τον οποίο έγινε συγκύριος ο εναγόμενος (ΑΠ 821/1991, ΕλλΔνη1992, 810, ΑΠ 480/1984, ΝοΒ 33, 417, ΕφΑΘ 3166/1993, ΕλλΔνη 35, 448).
Μαρία Τζαβέλα
Δικηγόρος, LL.M.
E-mail: info@efotopoulou.gr