Σχέση άρθρου 59 με 932 του αστικού κώδικα – Ικανοποίηση της ηθικής βλάβης

Η ΑΚ 59, η οποία εντάσσεται με την ΑΚ 932 στις οριζόμενες από το νόμο περιπτώσεις στις οποίες είναι επιτρεπτή η χρηματική ικανοποίηση για τη μη περιουσιακή ζημία (299 ΑΚ), καθιερώνει την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης σε περίπτωση παράνομης προσβολής της προσωπικότητας.

Η ΑΚ 59 διαφοροποιείται, κατ’ έκταση έναντι της ΑΚ 932, καθόσον ενώ η τελευταία αναγνωρίζει ως μέσο ικανοποίησης μόνο την καταβολή χρηματικής ικανοποίησης, η υπόψη διάταξη προβλέπει και άλλα μέσα ικανοποίησης της ηθικής βλάβης (όπως πέραν της πληρωμής χρηματικού ποσού, δημοσίευμα ή σε οτιδήποτε επιβάλλεται κατά τις περιστάσεις).

Περαιτέρω, διαφοροποίηση υπάρχει και ως προς το ότι η ΑΚ 932 αναφέρεται στην παροχή χρηματικής ικανοποίησης για κάθε ηθική βλάβη, δηλαδή και όταν προέρχεται από αδικοπραξία που στρέφεται κατά της περιουσίας, η διάταξη του άρθρου 59 του ΑΚ αναφέρεται μόνο στις προσβολές της προσωπικότητας.

Τέλος, επί προσβολής της προσωπικότητας και εφόσον αυτή είναι παράνομη, ο νόμος καθιερώνει αντικειμενική ευθύνη του προσβάλλοντος μόνον ως προς την αξίωση για την άρση της προσβολής, ενώ για την αξίωση αποζημίωσης, καθώς και για τη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης εκείνου που έχει προσβληθεί, ο νόμος απαιτεί η προσβολή να είναι παράνομη και υπαίτια, αρκούντος κάθε είδους υπαιτιότητας από δόλο ή από αμέλεια (Ολ.ΑΠ 2/2008). Με άλλα λόγια, προκύπτει ότι επί προσβολής προσωπικότητας ο νόμος καθιερώνει αντικειμενική ευθύνη του προσβάλλοντος μόνο ως προς την αξίωση για την άρση της προσβολής, ενώ για την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης απαιτείται να συντρέχει και το στοιχείο της υπαιτιότητας (ΕφΑθ 2750/2006, ΤΝΠ ΔΣΑ).

Για το λόγο αυτό στην αγωγή με την οποία ζητείται η επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης, την οποία υπέστη ο ενάγων από μείωση της προσωπικότητάς του, ο ενάγων πρέπει να ισχυριστεί και να αποδείξει το είδος της προσβολής, την παράνομη πράξη που την προκάλεσε, τον αιτιώδη σύνδεσμό της με αυτή και την υπαιτιότητα του προσβάλλοντος (βλ. ΑΠ 1445/2003, ΕλλΔνη 46.822, ΑΠ 1143/2003, ΕλλΔνη 46. 394). Παράνομη είναι η προσβολή όταν γίνεται χωρίς δικαίωμα ή κατ’ ενάσκηση μεν δικαιώματος, το οποίο είναι από άποψη έννομης τάξης μικρότερης σπουδαιότητας, είτε ασκείται υπό περιστάσεις που καθιστούν την άσκησή του καταχρηστική κατά το άρθρο 281 ΑΚ (βλ. ΕφΑθ 4351/2002, ΕλλΔνη 44. 198, ΕφΑθ 6720/ 2000, ό.π.). Για τον προσδιορισμό του ύψους της χρηματικής ικανοποίησης λαμβάνονται, μεταξύ άλλων, υπόψη, το είδος της προσβολής, η έκταση της βλάβης, οι συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, η βαρύτητα του πταίσματος, η περιουσιακή και κοινωνική κατάσταση των μερών και κυρίως του παθόντος, οι προσωπικές σχέσεις των μερών (ηλικία, φύλο, ευαισθησία), η συμπεριφορά του υπευθύνου μετά την αδικοπραξία κ.λπ. Πάντως επισημαίνεται ότι δεν επιτρέπεται να γίνει κατάχρηση της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης επί προσβολών της προσωπικότητας, ώστε ουσιαστικά να επιβάλλεται «ποινή» στον υπόχρεο με μέσα αστικού δικαίου (βλ. ΑΠ 1445/2003, ό.π., ΕφΑθ 3346/1996, ΕλλΔνη 39. 665).

 

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr