Aφετήριο χρονικό σημείο της προθεσμίας αποποιήσεως στην εκ διαθήκης διαδοχή
Κατά τα διαλαμβανόμενα στην παρ. 1 του άρθρου 1847 του ΑΚ: «Ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών που αρχίζει από τότε που έμαθε την επαγωγή και το λόγο της. Στην επαγωγή από διαθήκη η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης».
Κατά τη διάταξη του άρθρου 1847 παρ. 1 εδ. α Α.Κ., ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, που αρχίζει από τότε που έμαθε την επαγωγή και το λόγο της. Επομένως, αφετήριο χρονικό σημείο της προθεσμίας αποποιήσεως είναι αθροιστικώς η, εκ μέρους του κληρονόμου, γνώση της προς αυτόν επαγωγής και του λόγου της, προ της οποίας δεν αρχίζει να τρέχει η ανωτέρω τετράμηνη προθεσμία αποποιήσεως. Γνώση της επαγωγής υπάρχει όταν ο κληρονόμος έχει βασίμως πληροφορηθεί την ύπαρξη των πραγματικών και νομικών προϋποθέσεων, η συνδρομή των οποίων επιφέρει την απ’ αυτόν αυτοδίκαιη κτήση της κληρονομίας, ενώ γνώση του λόγου της επαγωγής υπάρχει όταν ο κληρονόμος γνωρίζει ότι καλείται στην κληρονομία από τη διαθήκη του αποβιώσαντος (οπότε η τετράμηνη προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης) ή από το νόμο (ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος ή νόμιμος μεριδούχος).
Σε κάθε περίπτωση απαιτείται θετική γνώση της επαγωγής και του λόγου της και δεν αρκεί η υπαίτια άγνοια, έστω και αν οφείλεται σε αμέλεια του κληρονόμου. Και αυτή η ύπαρξη βασίμων αμφιβολιών δεν επιτρέπει την κίνηση της προθεσμίας. Εξυπακούεται ότι η πλάνη του κληρονόμου ως προς το αφετήριο γεγονός της προθεσμίας αποποιήσεως (την επαγωγή και το λόγο της) αποτρέπει την έναρξη της ως άνω τετράμηνης προθεσμίας. Ως «πλάνη» νοείται τόσο η πλάνη περί τα πράγματα, όσο και η πλάνη περί το δίκαιο. Έτσι η προθεσμία αποποιήσεως δεν αρχίζει, πλην των άλλων περιπτώσεων, και όταν η, από τον κληρονόμο, μη γνώση της προς αυτόν επαγωγής και του λόγου της οφείλεται σε άγνοια ή εσφαλμένη γνώση νομικών ρυθμίσεων για την αποδοχή της κληρονομίας.
Στην από διαθήκη διαδοχή απαιτείται δημοσίευση της διαθήκης, πριν από την οποία, και να έχει γνώση της επαγωγής και του λόγου της, ο κληρονόμος, η προθεσμία δεν αρχίζει, ενώ, αν υπάρχει τέτοια γνώση και δημοσίευση της διαθήκης, η προθεσμία αρχίζει και χωρίς γνώση της δημοσίευσης της διαθήκης. Η γνώση όμως μόνης της δημοσίευσης της διαθήκης δεν αρκεί.
Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 1847, 1848 και 1858 Α.Κ. και 292 Κ.Πολ.Δ. προκύπτουν, εκτός των άλλων, ότι, επί επαγωγής της κληρονομίας από διαθήκη, η προθεσμία αποποιήσεως της κληρονομίας δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης. Τούτο σημαίνει ότι αν ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής σ’ αυτόν της κληρονομίας πριν από τη δημοσίευση της διαθήκης, η προθεσμία της αποποιήσεως δεν αρχίζει από τη γνώση αυτή, αλλά η έναρξή της μετατίθεται στο χρόνο δημοσιεύσεως της διαθήκης, αδιάφορα αν ο κληρονόμος έλαβε γνώση της δημοσιεύσεως. Εάν, όμως, ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής μετά τη δημοσίευση της διαθήκης, η προθεσμία αποποιήσεως της κληρονομίας αρχίζει, όχι από τη δημοσίευση της διαθήκης, αλλά από τη γνώση της από διαθήκη επαγωγής, έστω και αν ο κληρονόμος δεν έλαβε γνώση της δημοσιεύσεως της διαθήκης (Αστ. Γεωργιάδης στον Α.Κ. Γεωργιάδη – Σταθόπουλου, άρθρα 1847-1848, αριθμ. 18, Ν. Παπαντωνίου : Κληρ. δίκαιο, παρ. 19, Ε.Α.3773/1999 Αρμ 2000.208).
Κατερίνα Μπασιαρίδου, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr