Απλός συνεργός ο εποχούμενος σε μοτοσυκλέτα ή επιβαίνων σε αυτοκίνητο και αναμένων τον φυσικό αυτουργό σε μικρή απόσταση από τον τόπο του εγκλήματος

Ως προς τη συμπεριφορά του κατηγορουμένου που, εποχούμενος σε μοτοσυκλέτα ή επιβαίνων σε αυτοκίνητο, αναμένει τον φυσικό αυτουργό μιας αξιόποινης πράξης σε μικρή απόσταση από τον τόπο τέλεσης αυτής και στη συνέχεια τον παραλαμβάνει ματαιώνοντας τη σύλληψη αμφοτέρων, λεκτέον καταρχάς ότι, κατά μία άποψη, η συμπεριφορά αυτή λαμβάνει χώρα μετά την ολοκλήρωση της κυρίας πράξεως από τον φυσικό αυτουργό και, ως εκ τούτου, δεν στοιχειοθετεί ούτε άμεση ούτε απλή συνέργεια στην εν λόγω πράξη, του δικαστηρίου οφείλοντος, εν τοιαύτη περιπτώσει, να ερευνήσει εάν η περί ης ο λόγος συμπεριφορά πληροί την ειδική υπόσταση της υπόθαλψης εγκληματία ή της αποδοχής προϊόντων εγκλήματος.[1] Η άποψη αυτή υποστηρίζει ότι τυχόν κατάφαση συνέργειας στην αναλυόμενη περίπτωση θα προσέκρουε στο γράμμα του νόμου, όπου γίνεται λόγος για συνδρομή πριν από ή κατά την τέλεση της άδικης πράξης, παραπέμπει δε, συναφώς, στην Αιτιολογική Έκθεση του Σχεδίου ΕλλΠΚ (1933, σελ. 597), κατά την οποία οι ενέργειες που σκοπούν στην προσωπική υποστήριξη του δράστη, προκειμένου αυτός να διαφύγει την τιμωρία, όπως κι εκείνες που σκοπούν στη διατήρηση της καταστάσεως που προήλθε από το αδίκημα, ειδικότερα δε στη ματαίωση της άσκησης των δικαιωμάτων του αδικηθέντος επί των αντικειμένων της αξιόποινης πράξεως, «δεν συνιστώσι συνέργειαν, ασυμβίβαστον προς την έννοια του διαπεπραγμένου ήδη αδικήματος, αλλ’ αποτελούσιν ιδιαίτερα αδικήματα».

Κατ’ άλλη άποψη, ωστόσο, στην ως άνω περιγραφόμενη περίπτωση στοιχειοθετείται συνέργεια στην αξιόποινη πράξη του φυσικού αυτουργού από μέρους του εποχούμενου στη μοτοσυκλέτα ή επιβαίνοντος στο αυτοκίνητο· η συνέργεια αυτή, δε, λαμβάνει τη μορφή μιας, τρόπον τινά, «προεξασφάλισης της ματαίωσης διώξεως» (κατά τον όρο που πρότεινε ο Claβ[2]: “vorgeleistete Strafvereitelung”). Πράγματι, η υπό του εποχούμενου στη μοτοσυκλέτα ή επιβαίνοντος στο αυτοκίνητο παρεχόμενη στον φυσικό αυτουργό υπόσχεση περί παραλαβής του τελευταίου (με τη μοτοσυκλέτα ή το αυτοκίνητο) μετά την τέλεση της αξιόποινης πράξεώς του συνιστά συνδρομή ψυχικής φύσεως στη διάπραξη αυτής και, ως τέτοια, απλή συνέργεια (άρ. 47 ΠΚ).

Την ανωτέρω γνώμη έχουν ενστερνιστεί, εξ άλλου, τα ποινικά δικαστήρια της Χώρας μας, έχοντας εκδώσει ευάριθμες αποφάσεις, αφορώσες μάλιστα σε διάφορα αδικήματα, με τις οποίες έχουν χαρακτηρίσει ως απλό συνεργό τον εποχούμενο σε μοτοσυκλέτα ή επιβαίνοντα σε αυτοκίνητο, αναμένοντα τον φυσικό αυτουργό μιας αξιόποινης πράξης σε μικρή απόσταση από τον τόπο τέλεσής της και ακολούθως παραλαμβάνοντα αυτόν (με τη μοτοσυκλέτα ή το αυτοκίνητο), ματαιώνοντας τη σύλληψη αμφοτέρων. Στη συνάφεια αυτή, αξίζει να μνημονευθούν ενδεικτικώς οι ακόλουθες αποφάσεις:

• ΑΠ 1092/2015: Απλός συνεργός στις πράξεις της αγοράς και κατοχής ναρκωτικών ο συνοδεύσας τον φυσικό αυτουργό των προρρηθεισών πράξεων κατά τις μετακινήσεις του με μηχανή μεγάλου κυβισμού, είτε ως συνεπιβάτης είτε ως οδηγός της μηχανής αυτής καθ’ ον χρόνο ο φυσικός αυτουργός οδηγούσε ένα PEUGEOT, προκειμένου ο τελευταίος να αγοράσει ποσότητες ινδικής κάνναβης επί σκοπώ εμπορίας.
• ΑΠ 1550/2010: Ένοχος απλής συνέργειας σε απόπειρα εκβίασης ο σταθμεύσας δίκυκλη μοτοσυκλέτα σε απόσταση 40 μ. περίπου από το κατάστημα των θυμάτων και μεταβάς μαζί με τον αυτουργό της προλεχθείσης άδικης πράξεως στο εν λόγω κατάστημα, όπου ενίσχυσε ψυχικά τον αυτουργό με την παρουσία του, έχοντας πάνω του πιστόλι αγνώστου ταυτότητας και εποπτεύοντας τον χώρο (μείζον εν σχέσει προς το κρινόμενο στην υπό συζήτηση περίπτωση).
• ΕφΑθ 1273/2001: Παραπομπή για απλή (από άμεση – κατ’ επιτρεπτή μεταβολή της κατηγορίας) συνέργεια σε ανθρωποκτονία εκ προθέσεως του κατηγορουμένου που, εποχούμενος σε δίκυκλη μοτοσυκλέτα μαζί με τον αυτουργό της ανωτέρω άδικης πράξης και οδηγώντας ο ίδιος αυτήν, πλησίασε τον παθόντα, φτάνοντας στο ύψος της πόρτας του αυτοκινήτου στο οποίο αυτός επέβαινε ως οδηγός, και, αφού ο αυτουργός πυροβόλησε κατ’ επανάληψη κατά του τελευταίου, εν συνεχεία ανέπτυξε ταχύτητα.
• ΑΠ 413/1994: Απλή συνέργεια [αντί (συν)αυτουργίας – κατ’ ορθότερο νομικό χαρακτηρισμό] σε ληστεία η μεταφορά του αυτουργού με μοτοσυκλέτα στον τόπο του εγκλήματος και η εκεί παραμονή με αναμμένη τη μηχανή της μοτοσυκλέτας μέχρι να τελειώσει η διάπραξη της ληστείας, κατόπιν της οποίας ο συνεργός παρέλαβε τον αυτουργό, ανέπτυξε ταχύτητα και τον μετέφερε σε ασφαλές μέρος με το προϊόν της ληστείας.
• ΑΠ 660/1990: Απλός συνεργός σε απόπειρα ληστείας εκείνος που παρέσχε στον αυτουργό ψυχική συνδρομή πριν από και κατά την τέλεση της πράξης του, το μεν σχεδιάζοντας μαζί του τις σχετικές λεπτομέρειες πριν από την απόπειρα διάπραξης αυτής, το δε περιμένοντάς τον με αυτοκίνητο έξω από το κατάστημα του θύματος, προκειμένου να συνδράμει στη διαφυγή του.
• ΠλημμΘεσσαλ 45/1979: Παραπομπή για απλή συνέργεια σε ληστεία εκείνου που, κατά την τέλεσή της και συμφώνως προς τα προαποφασισθέντα, ίστατο επί μοτοποδηλάτου εις εγγύτατη απόσταση από τον τόπο διάπραξής της, παρακολουθών τις κινήσεις του αυτουργού αυτής, ενθαρρύνων τον προρρηθέντα δια της παρουσίας του και αναμένων αυτόν, τον οποίο εν τέλει παρέλαβε, θέτοντας ακολούθως εν λειτουργία το μοτοποδήλατο και αναπτύσσοντας ταχύτητα.

Πέραν των ανωτέρω, ωστόσο, υπάρχουν και αποφάσεις που, σε περιπτώσεις όπως η υπό συζήτηση, ομιλούν περί άμεσης συνέργειας από μέρους του εποχούμενου σε μοτοσυκλέτα ή επιβαίνοντος σε αυτοκίνητο και αναμένοντος τον αυτουργό της περί ης πρόκειται κυρίας πράξεως στην τέλεση αυτής της τελευταίας (βλ. π.χ. ΑΠ 1533/1999). Στο σκεπτικό αυτών των αποφάσεων, δε, διαλαμβάνεται συχνά το επιχείρημα ότι η υπό του αυτουργού διάπραξη του εγκλήματος δεν θα ήταν δυνατή μετά βεβαιότητος χωρίς τη βοηθητική ενέργεια του κατηγορουμένου που – για τον λόγο αυτόν! – καταλήγει να θεωρείται (ενν. από τις εν λόγω αποφάσεις) άμεσος συνεργός του αυτουργού. Το επιχείρημα τούτο, ωστόσο, ελέγχεται αναντίρρητα ως εσφαλμένο, δοθέντος ότι η αιτιότητα είναι μεν αναγκαία, πλην όμως όχι ικανή προϋπόθεση για την πρόκριση της άμεσης συνέργειας έναντι της απλής, αφού, ως γνωστόν, διαπίστωση αιτιότητας ανάμεσα στην παροχή βοήθειας (από τον συνεργό) και την τέλεση της κυρίας πράξεως απαιτείται για τη στοιχειοθέτηση και της απλής συνέργειας. Εξ άλλου, εάν γινόταν δεκτό το αντίθετο, η παράδοση του όπλου άνευ του οποίου δεν θα μπορούσε με βεβαιότητα να διαπραχθεί το έγκλημα της ανθρωποκτονίας θα μπορούσε να αναχθεί ομοίως σε άμεση συνέργεια, ως εκ μόνου του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της περί ης ο λόγος παροχής βοηθείας και της κυρίας πράξεως, όπερ – προφανώς – μη ορθό.

Ανδρέας Ματσακάς

Δικηγόρος παρ’ Εφέταις

LL.M. Ποινικών Επιστημών

Advanced LL.M. Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

E-mail: info@efotopoulou.gr

 

[1] Βλ. παρατηρήσεις Κ. Βαθιώτη επί της ΑΠ 1533/1999, ΠΧρ Ν/2000 σελ. 789-791.

[2] FS-Stock, 1966, 116 κ.ε.