Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Αποβολή συζύγου με επιμέλεια τέκνου από τη συζυγική στέγη λόγω μεταβίβασης του ακινήτου σε τρίτο

Συχνά προκύπτει το ζήτημα απόπειρας αποβολής από τη νομή της συζυγικής στέγης συζύγου που έχει την επιμέλεια τέκνου με αιτιολογία τη μεταβίβαση από τον κύριο του ακινήτου και εν διαστάσει σύζυγο προς τρίτο.

Σχετικά προκύπτουν τα εξής συμπεράσματα: Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 974, 976 και 977 ΑΚ συνάγονται τα ακόλουθα όσον αφορά την κτήση της νομής πράγματος με ειδική διαδοχή: α) Σε πράγμα που βρίσκεται στη νομή κάποιου, η νομή αποκτάται από άλλον με παράδοση του πράγματος στον αποκτώντα, η οποία γίνεται με τη βούληση του έως τώρα νομέα. β) Η συμφωνία του έως τώρα νομέα με τον αποκτώντα σχετικά με την κτήση της νομής από τον τελευταίο αρκεί για την κτήση της νομής, με την προϋπόθεση όμως ότι ο τελευταίος είναι σε θέση να ασκεί τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα. γ) Παράδοση στον αποκτώντα υπάρχει και όταν συμφωνηθεί ανάμεσα σε αυτόν και τον έως τώρα νομέα ότι τρίτος, που τυχαίνει να βρίσκεται στην κατοχή του πράγματος με βάση ορισμένη μίσθωση ή άλλη έννομη σχέση με τον έως τώρα νομέα, θα παραμείνει στην κατοχή του πράγματος με βάση την ίδια σχέση, που βέβαια θα έχει πλέον ως υποκείμενο τον τρίτο και τον αποκτώντα (στη θέση του έως τώρα νομέα). Σε αυτήν την περίπτωση έναντι του τρίτου μεταβιβάζεται η νομή στον αποκτώντα, αφότου γνωστοποιηθεί αυτό στον τρίτο από τον έως τώρα νομέα και όχι από τον αποκτώντα (ΑΚ 977 εδ. β). Παρέπεται ότι, αν μεταξύ του έως τώρα νομέα και του αποκτώντος δεν συμφωνηθεί τίποτα σχετικά με την κατοχή του τρίτου ή αν η αντίστοιχη γνωστοποίηση προς τον τρίτο δε λάβει χώρα, ο αποκτών δεν μπορεί να αντιτάξει τη νομή του επί του πράγματος έναντι του τρίτου και γι’ αυτό δεν είναι σε θέση να ασκεί τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα (ΑΠ 1163/2005, ΝοΒ 2006. 197). Κατά συνέπεια στο συμβόλαιο μεταβίβασης θα πρέπει να γίνει αναφορά στην κατοχή από τον τρίτο (π.χ. εν διαστάσει σύζυγο).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1386 ΑΚ, ο γάμος παράγει για τους συζύγους αμοιβαία υποχρέωση για συμβίωση, εφόσον η σχετική αξίωση δεν αποτελεί κατάχρηση δικαιώματος. Η υποχρέωση για έγγαμη συμβίωση περιλαμβάνει όλες τις υποχρεώσεις, που επιβάλλει σύμφωνα με τις κρατούσες ηθικές αντιλήψεις και συνήθειες η έγγαμη ζωή, μεταξύ των οποίων είναι και η υποχρέωση των συζύγων για συγκατοίκηση. Από αυτήν απορρέει και η αξίωση καθενός από τους συζύγους να χρησιμοποιεί την οικογενειακή στέγη, καθώς και τα έπιπλα και σκεύη που βρίσκονται μέσα σε αυτήν, ακόμα και αν δεν ανήκουν στην κυριότητα του άλλου συζύγου. Επομένως, ο σύζυγος που χρησιμοποιεί ή παραμένει στη συζυγική οικία κατά τη διάρκεια του γάμου δεν έχει την ιδιότητα του «χρησαμένου» της σύμβασης χρησιδανείου (άρθρο 810 ΑΚ), αλλά ασκεί οικογενειακό δικαίωμα που πηγάζει από τη συζυγική σχέση. Επιπλέον, κατά τη διάταξη του άρθρου 1393 εδ. α΄ ΑΚ, σε περίπτωση διακοπής της συμβίωσης, το δικαστήριο μπορεί, εφόσον το επιβάλλουν λόγοι επιείκειας ενόψει των ειδικών συνθηκών του καθενός από τους συζύγους και του συμφέροντος των τέκνων, να παραχωρήσει στον ένα σύζυγο την αποκλειστική χρήση ολόκληρου ή τμήματος του ακινήτου που χρησιμεύει για κύρια διαμονή των ίδιων (οικογενειακή στέγη), ανεξάρτητα από το ποιος από αυτούς είναι κύριος ή έχει απέναντι στον κύριο το δικαίωμα της χρήσης του. Αν υπάρχει επείγουσα περίπτωση ή επικείμενος κίνδυνος, το δικαίωμα του συζύγου να ζητήσει τη ρύθμιση της χρήσης της οικογενειακής στέγης μπορεί να προστατευθεί και προσωρινά με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων (άρθρα 682 επ., 735 ΚΠολΔ). Από τα παραπάνω συνάγεται ότι μετά τη διάσταση των συζύγων παύει να υφίσταται αξίωση για συμβίωση και κατ’ επέκταση για συνοίκηση. Το γεγονός αυτό όμως δεν δίνει το δικαίωμα στο σύζυγο, που είναι κύριος και νομέας της οικογενειακής στέγης, να αξιώσει την άμεση απομάκρυνση του άλλου συζύγου από αυτήν και την απόδοση της χρήσης της αποκλειστικά σε αυτόν με επίκληση των αντίστοιχων εμπράγματων δικαιωμάτων του, αφού πλέον η χρήση της οικογενειακής στέγης αποτελεί αντικείμενο είτε συναινετικής ρύθμισης είτε ρύθμισης κατά το άρθρο 1393 ΑΚ ύστερα από αγωγή κατά τη διαδικασία των γαμικών διαφορών ή αίτηση για προσωρινή ρύθμιση της κατάστασης κατά το άρθρο 735 ΚΠολΔ. Μέχρι τότε ο σύζυγος, που δεν είναι κύριος ή νομέας της οικογενειακής στέγης, δικαιωματικά παραμένει σε αυτήν με βάση είτε τη διάταξη του άρθρου 1386 ΑΚ, είτε τη διάταξη του άρθρου 1393 ΑΚ ή 361 ΑΚ και η άρνησή του να αποδώσει τη χρήση της στο σύζυγο, που είναι κύριος και νομέας, δεν συνιστά αντιποίηση της νομής του, που εξακολουθεί να ασκείται μέσω αυτού ως κατόχου δυνάμει της έννομης σχέσης του γάμου. Εξάλλου, με την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 1393 ΑΚ θεσπίζεται ενδοτικού δικαίου ρύθμιση, που στηρίζεται στην αρχή της επιείκειας και αποκλίνει από τις γενικές διατάξεις του ενοχικού και εμπραγμάτου δικαίου. Η παραχώρηση της χρήσης του ακινήτου στον ένα σύζυγο, ενώ τούτο ανήκει αποκλειστικά ή κατά ποσοστό στον άλλο σύζυγο, δημιουργεί μια ιδιόρρυθμη σχέση, η οποία δεν μπορεί να υπαχθεί στις ειδικότερες ρυθμίσεις κατεστρωμένων στον Αστικό Κώδικα έννομων σχέσεων, σε σχέση με τη χρήση ακινήτου, διότι αυτές έχουν μορφή συμβάσεως και στηρίζονται στην αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων (ΑΚ 361). Η σχέση αυτή δεν στερεί από τον άλλο σύζυγο την εξουσία διαθέσεως του ακινήτου, το οποίο μπορεί και να εκποιήσει σε τρίτο, με τον κίνδυνο μόνο ενδεχόμενης ευθύνης του έναντι του δικαιούχου της χρήσεως συζύγου σε αποζημίωση (ΑΚ 919), εφόσον συντρέχουν οι κατά νόμο σχετικές προϋποθέσεις (ΑΠ 1880/2008, ΑΠ 219/1999). Αν όμως η εκποίηση (πώληση, δωρεά, παραίτηση κ.λπ.) ήταν εικονική και το γνώριζε ο ωφελούμενος ή έγινε με σκοπό εκδικήσεως εν γνώσει αυτού που αποκτά, η εκποίηση θα είναι άκυρη κατά τα άρθρα 138 παρ. 1 ή 178 ΑΚ και ο άλλος σύζυγος, στον οποίο παραχωρήθηκε από το δικαστήριο η χρήση της οικογενειακής στέγης, θα μπορεί να αντιτάξει την τυχόν ακυρότητα στην τυχόν αγωγή του «νέου κτήτορα» για απόδοση του ακινήτου (ΕφΑθ 4585/2002). Άλλωστε, κατά τη διάταξη του άρθρου 138 παρ. 1 ΑΚ, δήλωση βούλησης που δεν έγινε στα σοβαρά παρά μόνο φαινομενικά (εικονική) είναι άκυρη. Σύμφωνα δε με τη σαφή έννοια του άρθρου 513 ΑΚ ουσιώδη στοιχεία της πώλησης είναι το πράγμα, το τίμημα και η συμφωνία των συμβαλλομένων για τη μετάθεση της κυριότητας και την πληρωμή του τιμήματος, η οποία, εφόσον πρόκειται για ακίνητα, πρέπει να περιβληθεί το συμβολαιογραφικό τύπο (άρθρο 369 ΑΚ). Από αυτά παρέπεται ότι το τίμημα, δηλαδή η αντιπαροχή που οφείλεται από τον αγοραστή για την παροχή του πράγματος ή του δικαιώματος, πρέπει να είναι αληθινό. Αυτό σημαίνει ότι η συμφωνία για το τίμημα πρέπει να είναι ειλικρινής και σπουδαία, διότι, εάν έγινε κατά το φαινόμενο μόνο, υπάρχει εικονικότητα κατά την έννοια του άρθρου 138 παρ. 1 ΑΚ, η οποία επιφέρει την ακυρότητα της υποσχετικής σύμβασης της πώλησης και κατ’ επέκταση και της εμπράγματης μεταβιβαστικής της κυριότητας του πράγματος σύμβασης, εάν αφορά ακίνητο, διότι αυτή είναι αιτιώδης κατά το άρθρου 1033 ΑΚ (ΑΠ 1169/2003). Αντίθετα, για το κύρος της καταρτισθείσας σύμβασης πωλήσεως δεν ασκεί καμία επιρροή εάν ο αγοραστής κατέβαλε πράγματι το συμφωνημένο τίμημα και με ποιο τρόπο. Έτσι, σε περίπτωση προσβολής της σύμβασης πωλήσεως ως εικονικής δεν έχει σημασία για την κρίση περί εικονικότητας η καταβολή ή μη του τιμήματος και η μη καταβολή του καθ’ εαυτή δεν καθιστά οπωσδήποτε εικονική την πώληση, αφού το τίμημα μπορεί να δωρηθεί, να αφεθεί ή με άλλο τρόπο να αποσβεσθεί. Κατά την έρευνα της συναλλακτικής πρόθεσης των συμβαλλομένων όμως το δικαστήριο μπορεί κατά τις περιστάσεις να συναγάγει τεκμήριο ή επιχείρημα σχετικά με την εικονικότητα από τη μη καταβολή του τιμήματος (ΑΠ 714/2007, ΑΠ 860/2007, ΑΠ 269/2007, ΑΠ 483/2005, ΑΠ 787/1994). Την εικονικότητα μπορεί να επικαλεστεί αυτός που προέβη στην εικονική δήλωση βουλήσεως και συμμετείχε στην κατάρτιση της εικονικής δικαιοπραξίας, οι καθολικοί και ειδικοί διάδοχοί του, καθώς και κάθε τρίτος που έχει έννομο συμφέρον προς τούτο κατά το άρθρο 70 ΚΠολΔ (ΕφΑθ 6038/2004).

Ευγενία Φωτοπούλου

info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί