Διαχωριστικά διατάγματα Μοναστηριακής περιουσία
Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 8 Ν. 4684/1930, όπως τροποποιήθηκε με τους νόμους 5141/1931 και 5256/1931 και κωδικοποιήθηκε με το Π.Δ. της 14/22-4-1931, «Η περιουσία των μονών διαιρείται εις δύο κατηγορίας, α) εις διατηρουμένην και β) εις εκποιητέαν (παρ. 1). Διά Π. Διαταγμάτων εφάπαξ εκδιδομένων προτάσει του Υπουργού της Παιδείας κλπ. μετά σύμφωνον γνώμην του Κεντρικού Συμβουλίου, στηριζομένης επί ητιολογημένης υποδείξεως της οικείας Μονής και του Τοπικού Συμβουλίου, ορίζεται ως περιουσία παραμένουσα εις την διαχείρισιν εκάστης Μονής όση θεωρηθή ως απαραίτητος προς χρήσιν αυτής αναλόγως του αριθμού των μοναχών και της Ιστορικής και Προσκυνηματικής σημασίας των Μονών. Πάσα η λοιπή περιουσία εκποιείται προς μείζον όφελος κατά τα εν τω παρόντι νόμω οριζόμενα (παρ. 2). Δι’ αποφάσεως του Κεντρικού Συμβουλίου, κατόπιν γνώμης του Τοπικού Συμβουλίου και της οικείας Μονής, δύνανται να εξαιρεθώσιν εφ`ωρισμένον χρόνον της εκποιήσεως αστικά κτήματα, εφ`όσον ταύτα ήθελον αποδίδει καθαρόν πρόσοδον ανωτέραν του ανωτάτου τόκου των εθνικών χρεωγράφων (παρ. 3) . Τα εις εκάστην μονήν διατηρούμενα ακίνητα αγροτικά κτήματα καλλιεργούνται ή εκμισθούνται υπ’ αυτής αι δε εκ των κτημάτων τούτων πρόσοδοι ανήκουσιν εις την μονήν (παρ. 4) . Ο τρόπος της διαχειρίσεως της διατηρούμενης περιουσίας των μονών, ο έλεγχος αυτής και η διάθεσις των τυχόν περισσευόντων εσόδων της ετήσιας διαχειρίσεώς των θέλει κανονισθή διά Π.Δ. , δυναμένου να τροποποιήση τα άρθρα 32, 33 και 36 του νόμου ΓΥΙΔ’ περί Γενικού Εκκλησιαστικού Ταμείου κλπ. ως και πάσαν άλλην υφισταμένην σχετικήν διάταξιν μετά σύμφωνον γνώμην του Κεντρικού Συμβουλίου (παρ. 5)».
Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι τίτλους εκ του νόμου για τα κτήματα των Ιερών Μονών, αποτελούν και τα Διαχωριστικά Διατάγματα της μοναστηριακής περιουσίας, που εκδόθηκαν κατ’ εξουσιοδότηση της παραγράφου 2 του ανωτέρω άρθρου, και μάλιστα, χωρίς να απαιτείται μεταγραφή των εν λόγω Διαχωριστικών Διαταγμάτων, διότι αυτά αποκτούν με τη δημοσίευσή τους στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης την απαιτούμενη από τις διατάξεις της μεταγραφής δημοσιότητα. Ειδικότερα, τα διαχωριστικά αυτά διατάγματα συνιστούν ex lege τίτλο κυριότητας υπέρ της αναφερόμενης σ’ αυτά Μονής, μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση, διότι η διαπίστωση της κυριότητας επί της Μονής έγινε αυθεντικά από τον ίδιο το νομοθέτη. Γι΄ αυτό ισχύουν erga omnes και όχι μόνο έναντι του Ελληνικού Δημοσίου, δεν αφορούν δε σύμβαση μεταξύ της Εκκλησίας και του Δημοσίου. Έτσι, κατ’ εξουσιοδότηση του νομοθέτη κατ`αρχή καταγράφηκε η ανήκουσα σε κάθε Ιερά Μονή ακίνητη περιουσία και στη συνέχεια έγινε ο διαχωρισμός, που αναγκαστικά προϋπέθετε τον προσδιορισμό της ανήκουσας σε κάθε Μονή περιουσίας, δεδομένου ότι η Πολιτεία με τη νομοθετική αυθεντία της διαπίστωσε την προϋπάρχουσα κυριότητα κάθε Μονής, που είχε αποκτηθεί στο παρελθόν (ΑΠ 6/2020, ΑΠ 7/2019, 8/2019, ΑΠ 473/2015, ΑΠ 1338/2010) .
Προς επίρρωση δε των ανωτέρω πρέπει να σημειωθούν και τα ακόλουθα: Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 51 παρ. 7 του Ν. 4301/2014, «Τα εκδοθέντα κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 8 παρ. 2 του ν. 4684/1930 (Α΄ 150), όπως κωδικοποιήθηκε με το προεδρικό διάταγμα της 14/22-4-1931 (Α΄ 328) διαχωριστικά διατάγματα και οι Πίνακες Α-Ε της Σύμβασης της 18-9-1952 (βασιλικό διάταγμα της 26-9-1952, Α`289), όπως τροποποιήθηκε με την από 27-12-1968 Σύμβαση (Α`161), συνιστούν νόμιμους τίτλους ιδιοκτησίας και αποτελούν πλήρη απόδειξη των εμπραγμάτων δικαιωμάτων των Ιερών Μονών και του Δημοσίου έναντι παντός τρίτου, χωρίς να απαιτείται η μεταγραφή τους στα οικεία βιβλία μεταγραφών ή καταχώριση στα κτηματολογικά βιβλία». Με τη διάταξη αυτή, που συγκεντρώνει τα εννοιολογικά στοιχεία γνήσιου ερμηνευτικού νόμου, καθώς αναφέρεται σε έννομες σχέσεις που συντελέστηκαν «άπαξ» κατά το παρελθόν και πριν την έναρξη της ισχύος του με την έκδοση περί το έτος 1933 των κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 8 παρ. 2 Ν. 4684/1930 εφάπαξ διαχωριστικών προεδρικών διαταγμάτων για κάθε συνεστημένη τότε μονή, έπαυσε η όποια αμφισβήτηση και ασάφεια υπήρχε μέχρι την έκδοση του εν λόγω νόμου σχετικά με το εάν τα κατ’ εξουσιοδότηση του ανωτέρω άρθρου 8 παρ. 2 Ν. 4648/1930 εκδοθέντα προεδρικά διατάγματα συνιστούν ή όχι εκ του νόμου τίτλους κυριότητας υπέρ της μονής για την οποία το καθένα είχε εκδοθεί. Έτσι, με αυθεντική ερμηνεία με την ανωτέρω νομοθετική παρέμβαση καθίσταται πλέον σαφές ότι τα εκδοθέντα ως άνω διαχωριστικά προεδρικά διατάγματα συνιστούν εκ του νόμου (ex lege) τίτλους κυριότητας για τα κτήματα των Ιερών Μονών, μη επιδεχόμενα αμφισβήτηση, και, επομένως παρέχουν πλήρη απόδειξη έναντι παντός τρίτου, συμπεριλαμβανομένου και του Ελληνικού Δημοσίου, ως προς την προϋπάρχουσα κυριότητα κάθε μονής επί των αναφερομένων στα διαχωριστικά διατάγματα ακινήτων (ΑΠ 461/2023, ΑΠ 6/2020, ΑΠ 7/2019, ΑΠ 1756/2009, ΑΠ 320/2004), (913/2025 ΑΠ NOMOS).
Έλενα Ψαρρού
Δικηγόρος